3 Δοκίμια για το Φανταστικό

by Αταλάντη Ευριπίδου

And now for something completely different.

Το να διαβάσω δοκίμια πάνω στο φανταστικό δεν ήταν ακριβώς συνειδητή απόφαση. Ήταν μια βροχερή μέρα στην Αγγλία, χαζολογούσα στο βιβλιοπωλείο του πανεπιστημίου χωρίς να σκοπεύω να αγοράσω τίποτα, βρέθηκα στα ράφια της φιλολογίας και ξαφνικά το μάτι μου έπεσε πάνω σε ένα γνώριμο όνομα: Michael Moorcock. Ήταν ένα λεπτό βιβλιαράκι, με εντυπωσιακά παλπ εξώφυλλο και τον τίτλο: “Wizardry and Wild Romance: A Study of Epic Fantasy”. Η πρώτη μου αντίδραση ήταν γούρλωμα ματιών, χαμόγελο μέχρι τ’ αφτιά και αναφώνηση στα ελληνικά: “ε, δεν το πιστεύω!” Κάπως έτσι, ανακάλυψα ότι όχι μόνο υπήρχαν δοκίμια για το φανταστικό, αλλά το είδος διδάσκεται και στα πανεπιστήμια. Γύρισα σπίτι, έψαξα λίγο παραπάνω και κατέληξα με μερικά βιβλία που άνοιξαν διάπλατα τους ορίζοντές μου και με σύστησαν σε κλασικά, αλλά και σύγχρονα έργα για τα οποία δεν είχα ιδέα, διότι πολύ απλά δεν είχαν μεταφραστεί ποτέ. Αυτή δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλη λίστα, αλλά οι επιλογές βασίστηκαν σε διάφορα κριτήρια: 1) να είναι τα βιβλία διαφορετικού περιεχομένου μεταξύ τους και, συνεπώς, να έχουν κάτι διαφορετικό να προσφέρουν, 2) να είναι σχετικά εύκολο να τα βρει κανείς για παραγγελία online και, 3) να διαβάζονται εύκολα και να μην είναι βαρετά. Με βάση αυτά, λοιπόν, ακολουθούν τρία βιβλία για το φανταστικό από τα οποία θα επωφεληθεί κάθε λάτρης του είδους, αν τα διαβάσει.

Θα ξεκινήσω, φυσικά, από το βιβλίο του Moorcock που ανέφερα και παραπάνω, που ήταν κι εκείνο που με ώθησε να ψαχτώ παραπάνω. Το “Wizardry and Wild Romance” είναι ένα μικρό βιβλίο, γύρω στις 200 σελίδες, με πάμπολλα αποσπάσματα τα οποία ο Moorcock χρησιμοποιεί ως παραδείγματα για να υποστηρίξει τις απόψεις του. Και, ομολογουμένως, οι απόψεις του δεν είναι πάντα οι πιο δημοφιλείς και γενικά δίνει την εντύπωση πως είναι λίγο μισάνθρωπος, όμως ο άνθρωπος έχει διαβάσει πολύ, ξέρει τι του γίνεται και φαίνεται. Συν τοις άλλοις, θα άξιζε να μπει σ’ αυτή τη λίστα μόνο και μόνο επειδή μου έμαθε το “Μέλμοθ, ο Περιπλανώμενος”, ένα αριστούργημα της γοτθικής λογοτεχνίας που κυκλοφορεί σε πολύ αξιόλογη μετάφραση και έκδοση στα ελληνικά, από τις εκδόσεις Gutenberg. Και να το διαβάσετε γιατί, duh, είπαμε, είναι αριστούργημα. Πέρα απ’ αυτό, όμως, είναι ευκολοδιάβαστο, σαφές στις θέσεις που υποστηρίζει, τα αποσπάσματα είναι προσεκτικά επιλεγμένα και οι κριτικές που περιλαμβάνονται στο τέλος για κάποιους νεότερους συγγραφείς που δεν είναι απαραίτητα τόσο προφανείς επιλογές, κάνουν αυτό το βιβλίο πολύ ιδιαίτερο. Είναι, επίσης, ένα βιβλίο που θα είναι ιδιαίτερα χρήσιμο και σε συγγραφείς – πέρα από αναγνώστες – του φανταστικού, ακριβώς επειδή πολλά από τα πράγματα που λέει ο Moorcock σχετίζονται με τον χειρισμό του λόγου και το τι κάνει ένα διήγημα ή ένα μυθιστόρημα φαντασίας καλογραμμένο και τι όχι. Αξίζει να αφιερώσετε ένα απόγευμα για να το διαβάσετε, όπως και να ‘χει.

Το αγαπημένο μου, μάλλον, δοκίμιο σχετικά με το fantasy, όμως, λέγεται “A Short History of Fantasy” γραμμένο από τη βραβευμένη με Hugo ακαδημαϊκό, Farah Mendlesohn, και τον εξειδικευμένο στη Μεσαιωνική Ιστορία και την Επιστημονική Φαντασία, Edward James (με τον οποίο έχουν γράψει κι άλλα αξιόλογα πράγματα παρέα, γενικά ρίξτε μια ματιά στο δίδυμο και δεν θα χάσετε). Το βιβλίο αυτό είναι, κυριολεκτικά, αυτό που περιγράφει ο τίτλος του: ξεκινάει από τα ομηρικά έπη και τις παγκόσμιες μυθολογίες και καταλήγει στο Harry Potter και το Discworld. Είναι πολύ καλογραμμένο, πολύ ευκολοδιάβαστο, έχει έναν τεράστιο κατάλογο από βιβλία που θα σας ανοίξει η όρεξη να διαβάσετε και είναι, ταυτόχρονα, μια πολύ κατατοπιστική ιστορία του είδους, με πληροφορίες που δύσκολα θα βρείτε αλλού, ακόμη και πληροφορίες που αφορούν το μάρκετινγκ και το πώς διάφορα υποείδη του φανταστικού (π.χ. το science fantasy ή το dark fantasy) προέκυψαν ακριβώς εξαιτίας του μάρκετινγκ και του τι πουλούσε σε συγκεκριμένες εποχές. Το σημαντικότερο ίσως όλων, ιδιαίτερα για αναγνώστες νέους στο είδος (αλλά και γι’ αυτούς που θέλουν να ψαχτούν παραπάνω) είναι πως θα τους βοηθήσει να ανακαλύψουν κλασικούς συγγραφείς του φανταστικού που δεν έχουν μεταφραστεί ποτέ στα ελληνικά και που, απλά, θα είναι κρίμα να συνεχίσει να τους αγνοεί (εγώ έτσι ανακάλυψα τον Poul Anderson, για παράδειγμα). Είναι λίγο μεγαλύτερο, κοντά 300 σελίδες (αλλά πολλές από αυτές είναι ο κατάλογος των έργων που αναφέρονται, στο τέλος). Το διάβασα σε 4-5 ώρες και δεν το βαρέθηκα ούτε για μια στιγμή, τόσο καλό είναι και τόσο ανεπιφύλακτα το προτείνω.

Και θα κλείσω με ένα ακόμη βιβλίο της Farah Mendlesohn, ένα που έγραψε μόνη της και το οποίο κέρδισε BSFA και ήταν υποψήφιο για Hugo και World Fantasy Award την ίδια χρονιά. Πρόκειται για το “Rhetorics of Fantasy”, το οποίο είναι και πιο μεγάλο και για πιο δυνατούς λύτες από τα παραπάνω δύο, όμως αξίζει πάρα πολύ να αφιερώσει κάποιος χρόνο και υπομονή για να το διαβάσει. Σε αντίθεση με τα προηγούμενα, επίσης, αυτό το βιβλίο δεν κοιτάει τόσο την ιστορία του είδους και την εξέλιξή του, όσο τις φόρμες του και τις ρητορικές του. Αυτό σημαίνει πως δεν είναι για νέους αναγνώστες, καθώς προϋποθέτει εξοικείωση με το φανταστικό προκειμένου να νιώσει κανείς άνετα και να κατανοήσει τα παραδείγματα που φέρνει η Mendlesohn και να τα συγκρίνει με άλλα, δικά του. Όπως και του Moorcock, έτσι κι αυτό θα φανεί εξαιρετικά χρήσιμο σε συγγραφείς και θα τους βοηθήσει να κατανοήσουν καλύτερα τι ακριβώς γράφουν, πώς και ποια ιστορία κουβαλάνε πίσω τους αυτό το “τι” και το “πώς”. Είναι πιο απαιτητικό ανάγνωσμα, αλλά έχει πολλά να προσφέρει σε όποιον είναι διατεθειμένος να του δώσει μια ευκαιρία.

Είμαστε αρκετά τυχεροί ώστε να ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία, το είδος που αγαπάμε, έχει γίνει mainstream και δεν χρειάζεται να νιώθουμε άσχημα ή μειονεκτικά για όσα μας αρέσει να διαβάζουμε. Αυτό έχει φέρει πολύ νέο αίμα στο είδος, το οποίο δεν συμβαδίζει, δυστυχώς με αντίστοιχες ποιοτικές μεταφράσεις κλασικών έργων φαντασίας, με αποτέλεσμα καινούριοι αναγνώστες, που προσεγγίζουν τώρα το φανταστικό επειδή, π.χ. τους αρέσει το “Game of Thrones” να μην έχουν ουσιαστικές επιλογές – κάτι σαν να ξεκινάς να διαβάζεις αστυνομικό και να διαβάζεις μόνο οτιδήποτε βγήκε από τον Stieg Larsson και μετά, αγνοώντας τις μεγάλες σχολές του αστυνομικού και τους κλασικούς του συγγραφείς εντελώς. Γι’ αυτό και βιβλία όπως αυτά, καλογραμμένα, ευκολοδιάβαστα και γεμάτα παραδείγματα και αποσπάσματα, είναι ιδανικά και πάντα τα προτείνω σε όποιον με ρωτάει τι να διαβάσει από fantasy.

Δεν θα ρωτήσω ποια είναι τα αγαπημένα σας δοκίμια για το φανταστικό, θα ρωτήσω όμως αν έχετε αγαπημένες ιστοσελίδες ή κανάλια στο YouTube που να ασχολούνται με το είδος. Αν ναι, πείτε μας ποια είναι αυτά στα σχόλια. Μέχρι την επόμενη φορά, καλές αναγνώσεις!

Cover image:  Fantasy art by Funkwood

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά