Dulle Griet: Σχιζοφρενής, αντισυμβατική ή μάγισσα;

by Αγγελική Ράδου

Μια γυναίκα είναι φασαρία, δύο γυναίκες είναι μπελάς, τρεις απαρτίζουν μια ετήσια αγορά, τέσσερις έναν καυγά, πέντε έναν στρατό και εναντίον έξι ούτε ο ίδιος ο Διάβολος δεν έχει όπλο.

Φλαμανδική παροιμία

Η Ευρώπη του 16ου αιώνα είναι ένας αφιλόξενος τόπος για τις γυναίκες. Οι απειθείς και ατίθασες, οι ασυμβίβαστες και οι διαφορετικές, οι σαγηνευτικά όμορφες αλλά και οι διαβολεμένα άσχημες, αυτές που τραβούν γενικά την προσοχή με τη ζωή και τους τρόπους τους, πέφτουν θύματα μιας κοινωνικής υστερίας που τις φαντάζεται να συνομιλούν με το Διάβολο και να εκτελούν τις εντολές του. Η «ενάρετη» γειτόνισσα, ο ζηλόφθονος σύζυγος και ο θεοφοβούμενος ιερέας γίνονται οι πρώτοι καταδότες και ξεκινάει ευθύς ένα ανελέητο κυνήγι μαγισσών που στέλνει πολλές από αυτές στην κρεμάλα ή στην πυρά.

Dulle Griet, Pieter Bruegel, 1562

Η Dulle Griet, η πιο διάσημη λαογραφική φιγούρα της Φλάνδρας που έγινε γνωστή και ως Mad Meg, απεικονίζει ακριβώς την κοινωνική τάση που ήθελε τις ευέξαπτες και δύστροπες γυναίκες να συναναστρέφονται με τον Διάβολο. Η μορφή της δεσπόζει στην ελαιογραφία που δημιούργησε ο Pieter Bruegel ο πρεσβύτερος, όπου τη βλέπουμε να οδηγεί έναν στρατό από γυναίκες στην κόλαση. Στην μεταγενέστερη απεικόνιση του ζωγράφου David Ryckaert, η Dulle Griet εμφανίζεται ως γριά γυναίκα που διώχνει με τη σκούπα της τους δαίμονες, ενώ η ποδιά της είναι γεμάτη με θησαυρούς που έχει μόλις αποσπάσει απ’ τον Κάτω Κόσμο και καταδεικνύουν την απληστία της.

Dulle Griet, David Ryckaert III, 1650

Και στους δύο πίνακες, η Dulle Griet αντιπροσωπεύει το είδωλο της μάγισσας, αφού διαθέτει την απόκοσμη ικανότητα να εισέρχεται στην κόλαση και να τα βάζει με τα δαιμόνια. Ο Bruegel όμως φαίνεται πως μέσα από τη ζωγραφική του, σχολιάζει τη ζοφερή πραγματικότητα της εποχής και χλευάζει την διαδεδομένη κουλτούρα της μαγείας, η οποία σύμφωνα με την Φλαμανδική ελίτ ξεκινούσε από τα χαμηλότερα στρώματα της κοινωνίας.

Μάγισσες ή όχι, οι εριστικές γυναίκες ήταν έτσι κι αλλιώς ανεπιθύμητες και τις αποκαλούσαν συχνά μέγαιρες, γεγονός που αποδεικνύεται και από πολλές φλαμανδικές παροιμίες. Έχει γραφτεί πως με τη σιδερένια πανοπλία που ο Bruegel βάζει στο στήθος της Meg, προσπαθεί να δείξει τη διάθεση των γυναικών της εποχής που με θυμό και οργή ήθελαν να υφαρπάξουν ιδιότητες που παραδοσιακά ανήκαν στους άντρες. Ο πίνακας του David Teniers του νεότερου που δείχνει την Dulle Griet να κρατάει μαχαίρι- το πιο συνηθισμένο φονικό όπλο για τις γυναίκες που αποφασίζουν να δολοφονήσουν τον άντρα τους- ενισχύει αυτή την άποψη και μας παρέχει ακόμα έναν σημαντικό συμβολισμό: Μια γυναίκα πρέπει να λάβει δραστικά μέτρα προκειμένου να ξεφύγει από την ανυπόφορη ζωή που της επιβάλλει η ανδροκρατούμενη κοινωνία. Σύμφωνα όμως με πιο σύγχρονες ερμηνείες, η Meg και ο γυναικείος στρατός της μπορεί να είχαν και πιο αγνές προθέσεις, αφού δεν επιχειρούν να κλέψουν τους θησαυρούς της κόλασης για δικό τους όφελος, αλλά σφάζουν τους δαίμονες για να επιστρέψουν στην ανθρωπότητα ό,τι της ανήκει. Σε μια ακόμα σύγχρονη ερμηνεία, η τρομαγμένη έκφραση της Meg και η ατημέλητη εμφάνιση της, αποδίδονται απλά στο ενδεχόμενο να πάσχει από σχιζοφρένεια.

Dulle Griet, David Teniers, 1645

Και αν δεν έχετε πειστεί για την απέχθεια που συγκέντρωνε ο χαρακτήρας της Dulle Griet, η εναλλακτική της ονομασία μας δίνει περισσότερες πληροφορίες, μιας και με το προσωνύμιο Meg ή Margaret έγιναν γνωστές διάφορες γυναίκες που μοιράζονταν τα ίδια αρνητικά χαρακτηριστικά. Η Γερμανίδα κόμισσα Margaret Rantzau που την φοβόντουσαν τόσο πολύ ώστε να την κλειδώσουν στο φέρετρο μετά το θάνατό της για να μην επιστρέψει απ’ τους νεκρούς, η Δανή βασίλισσα Black Margaret που την κατηγορούσαν ότι όφειλε τις στρατιωτικές της νίκες στον Διάβολο και φυσικά το γαλλικό ισοδύναμο της Dulle Griet, η Margot la Folle.

Με την κάθοδό της στην κόλαση και τον ατρόμητο χαρακτήρα της, η Dulle Griet έγινε το σύμβολο της γυναίκας που παλεύει να διατηρήσει την ανεξαρτησία της, μέσα σε μια κοινωνία που ήταν έτοιμη να καταδικάσει το διαφορετικό ακόμα και μέχρι θανάτου. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως την εποχή που δημιουργήθηκε ο πίνακας του Bruegel, υπήρχαν αρκετές βασίλισσες στους θρόνους της Ευρώπης και αυτό συντελούσε κατά πολλούς ερευνητές στην γενικότερη ανησυχία που δημιουργούσαν οι κοινωνικές και οι θρησκευτικές αναταραχές του 16ου αιώνα.

Σήμερα, ύστερα από ποτάμια αίματος, βασανιστήρια, φρικτούς θανάτους και εξορίες τα στερεότυπα έχουν αλλάξει. Οι γυναίκες κυκλοφορούν ελεύθερες τις νύχτες-σε αρκετές χώρες τουλάχιστον-, οι σκούπες έχουν ανακτήσει την αθωότητα τους και ο Διάβολος είναι πια μια θολή φιγούρα του μύθου. Όσο για κείνα τα ουρλιαχτά που δυναμώνουν καθώς πλησιάζει το Halloween… Είπα εγώ ότι δεν υπάρχουν μάγισσες;

Πηγή: winsham.blogspot.gr

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά