Έθιμα του Δωδεκαήμερου και η σκοτεινή πλευρά των Χριστουγέννων

by Nyctophilia

Έθιμα του Δωδεκαήμερου και η σκοτεινή πλευρά των Χριστουγέννων

Ως «Δωδεκαήμερο» ονομάζουμε την περίοδο των δώδεκα ημερών από τα Χριστούγεννα έως τα Φώτα. Οι συγκεκριμένες μέρες είναι σαφώς γιορτινές, στα παλαιότερα χρόνια όμως χαρακτηρίζονταν κι από έντονο δεισιδαιμονικό φόβο. Ο φόβος αυτός αφορούσε ανησυχία για τα μελλούμενα (τι θα μας φέρει άραγε η νέα χρονιά;) αλλά και  παράξενα πλάσματα της νύχτας. Είναι γνωστή στις παραδόσεις της Ελλάδας η «επίθεση» από καλικάτζαρους που υποτίθεται συμβαίνει κάθε χρόνο τέτοια εποχή. Τα παράξενα, μαυριδερά πλάσματα ανεβαίνουν στη γη και ταλαιπωρούν τους ανθρώπους. Η κυριαρχία των κακών πνευμάτων στη γη ανάγκαζε τους ανθρώπους – ειδικά τις νύχτες – να περιορίζονται όσο μπορούν στο σπίτι τους, γύρω από την προστατευτική εστία της φωτιάς, η οποία τιμόταν σχεδόν σε βαθμό ειδωλολατρίας. Η παρουσία των καλικάντζαρων αποτελεί κομμάτι της ελληνικής παράδοσης, ενώ στο εξωτερικό υπάρχουν παραδόσεις σχετικές με λυκανθρώπους, μάγισσες και δράκοντες. Ένας τρόπος για να αντιμετωπίσει κανείς τα παγανά (είναι κι αυτή μια άλλη ονομασία για τους καλικάντζαρους, όπως και αρκετές άλλες), είναι να τοποθετήσει στο σπίτι του ένα κόσκινο. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος πάντως εξόρκισης των καλικατζάρων, ήταν ο αγιασμός. Στην ελληνική παράδοση ο αγιασμός αποτελεί μέσο καθαρμού, που εξοντώνει τις σκοτεινές δυνάμεις.

Σχεδόν όλοι γνωρίζουν το μύθο με το Δέντρο, που τα μικροσκοπικά, μαυριδερά πλάσματα προσπαθούν να κόψουν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Το συγκεκριμένο δέντρο υποτίθεται κρατάει με τις ρίζες του τον κόσμο ολόκληρο κι όταν απομένει μόνο λίγο, προκειμένου να καταστραφεί εντελώς, οι Καλικάντζαροι αποφασίζουν να εγκαταλείψουν τον Κάτω Κόσμο, πιστεύοντας πως κατά τη διάρκεια της απουσίας τους το Δέντρο θα πέσει μόνο του. Ξαναγυρνάνε πίσω των Φώτων, έντρομοι από τον αγιασμό του ιερέα, όμως βρίσκουν το Δέντρο ολόκληρο, ακέραιο… Και πάλι κόβουν, και πάλι ανεβαίνουν στον κόσμο προκειμένου να προκαλέσουν ζημιές…

Οι Καλικάντζαροι μας μάλιστα έχει καθένας και το δικό του όνομα: Μαντρακούκος, Κατσιπόδης, Μαγάρας, Κοψαχείλης, Γουρλός…. Καθένας έχει τα δικά του χαρακτηριστικά και είναι επιφορτισμένος με διαφορετικό «καθήκον», φυσικά πάντα σε βάρος των ανθρώπων. Αξίζει μάλιστα ν’ αναφέρουμε πως δεν ήταν γνωστοί αποκλειστικά με την ονομασία «Καλικάντζαροι». Οι άνθρωποι τους απέδιδαν διαφορετικές ονομασίες:  παγανά, καρκατζέλια, καλισπούδηδες, λυκοκάτζαροι, καλσαγκάρ, τσιλιγκρουτά, καρτσάγκαλοι… Ονομασίες ουσιαστικά άγνωστες, σωσμένες μόνο στις σελίδες της Λαογραφίας. Σαφώς μέσα σ’ αυτόν τον ονοματολογικό πλούτο, το όνομα «Καλικάντζαρος» είναι το πιο συνηθισμένο κι ευρέως γνωστό. Φυσικά πρόκειται για πλάσματα αντιπαθέστατα στην όψη, αλλά και στην οσμή. Η τροφή τους αποτελείται από αηδιαστικά πλάσματα, όπως βατράχια και σκουλήκια και οι πιο συνηθισμένες τους δραστηριότητες είναι να καταστρέφουν τη σοδειά και το νοικοκυριό των ανθρώπων. Γι’ αυτό ο κόσμος είχε επινοήσει διάφορους τρόπους για να τους αποφεύγει. Ένας απ’ αυτούς ήταν να τοποθετούν π.χ. ένα κόσκινο: ο καλικάντζαρος μπορούσε να περάσει ολόκληρη τη νύχτα προσπαθώντας να μετρήσει τις τρύπες του κόσκινου. Υπήρχε επίσης η πεποίθηση ότι δεν ενοχλούσαν ανθρώπους που φορούσαν όμορφα, καινούρια ρούχα. Γι’ αυτό, για όσους δεν αγόραζαν καινούρια ρούχα υπήρχε το εξής πείραγμα: «βάλε πάνω σου κάτι καινούριο, για τους Καλικάντζαρους».

Παρά τα ενοχλητικά πειράγματα τους, δεν πιστευόταν γενικά ότι η δράση των Καλικάντζαρων ήταν θανατηφόρα (σε αντίθεση με άλλα πλάσματα της Ευρώπης, που ξεπερνούσαν τους Καλικάντζαρους, όσον αφορά τον τρόμο που προκαλούσαν). Υπήρχαν όμως και οι εξαιρέσεις: Στη Χίο π.χ. οι άνθρωποι θεωρούσαν ότι οι Καλικάντζαροι ήταν δαίμονες στο ύψος του ανθρώπου και ξέσκιζαν με τα νύχια τους όποιον έβλεπαν μπροστά τους: Επιτίθεται σε όποιον δει και αφού τον παγιδεύσει τον ρωτάει «Στούπος ή Μόλυβδος;» Αν το θύμα είναι αρκετά τυχερό, ώστε να ξέρει τη σωστή απάντηση, απαντά «Στούπος» και γλιτώνει. Αν όμως ξεστομίσει τη λάθος απάντηση, τότε ο Καλικάντζαρος τον κατασπαράζει με τα νύχια του. Όσον αφορά την παραπάνω παράδοση, παρατηρούμε ότι έχει πολλά κοινά με το μύθο της Γοργόνας (που καλούσε τους ναυτικούς ν’ απαντήσουν σωστά το κλασσικό πια ερώτημα «ζει ο Βασιλιάς Αλέξανδρος;», προκειμένου να τους χαρίσει τη ζωή και να μην τους θαλασσοπνίξει), αλλά και μ’ αυτόν του Βρικόλακα: Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στον ελληνικό χώρο, αλλά και στα Βαλκάνια γενικότερα, ο βρικόλακας δεν ήταν αρχικά ο χλωμός, γοητευτικός μακρυμάλλης με τη μπέρτα, που έχει αποτυπωθεί στο μυαλό μας ως κλασσική φιγούρα του βρικόλακα, χάρη στα γοτθικά μυθιστορήματα και τον κινηματογράφο. Αντίθετα, ήταν ένα νεκροζώντανο, περιφερόμενο ψοφίμι που μοναδικός του σκοπός ήταν να επιτεθεί στους ανθρώπους και να κάνει κακό.

Όσον αφορά την παράδοση της Χίου, αλλά και άλλων περιοχών, πιστευόταν ότι Καλικάντζαρος γινόταν κάθε παιδί που γεννιόταν μες στα Χριστούγεννα: Για να γεννηθεί αυτήν την εποχή, πάει να πει ότι η μητέρα του το συνέλαβε του Ευαγγελισμού, ακριβώς όπως η Παναγία. Επρόκειτο για μεγάλη αμαρτία, γι’ αυτό οι γονείς τιμωρούνταν μ’ αυτόν ακριβώς τον τρόπο: το παιδί τους μεταμορφωνόταν σε άγριο και φοβερό καλικάντζαρο. Προκειμένου οι γονείς να προλάβουν αυτήν την καταστροφή, έκαναν κάτι φρικτό στο παιδί τους προκειμένου να το εμποδίσουν στο να μεταμορφωθεί σε καλικάντζαρο… Ο Νικόλαος Πολίτης μας διασώζει ένα απαίσιο έθιμο, που τελούταν τα πολύ παλιά χρόνια στα βρέφη που είχαν την ατυχία να γεννηθούν τη συγκεκριμένη περίοδο του Δεκέμβρη: οι γονείς το έφερναν στην αγορά, όπου άναβαν φωτιά. Κρατούσαν το μωρό όρθιο πάνω απ’ τη φωτιά, το ακινητοποιούσαν και έκαιγαν για αρκετή ώρα τις πατούσες του. Αυτό το βασανιστήριο γινόταν με σκοπό να καούν τα μικροσκοπικά νυχάκια του μωρού. Υπήρχε έτσι η πεποίθηση ότι αν τα κάψουν, δεν θα φυτρώσουν τα μακριά νύχια που υποτίθεται ξέσκιζαν τους ανθρώπους κι έτσι το μικρό δεν θα γίνει καλικάντζαρος. Μετά τη φρικτή «ιεροτελεστία», άλειφαν τα καμένα πόδια του μωρού με λάδια και βότανα και επέστρεφε στην αγκαλιά της μητέρας του.

Οι καλικάντζαροι δεν ήταν τα μόνα αντιπαθητικά πλάσματα στην ανθρώπινη συνείδηση που συνδέονταν με τα Χριστούγεννα: στη Γερμανία και την Αυστρία υπήρχαν θρύλοι που μιλούσαν για την Frau Perchta… Ήταν μια επικίνδυνη μάγισσα, που τιμωρούσε τους αμαρτωλούς αφαιρώντας τους τα εσωτερικά όργανα και αντικαθιστώντας τα με σκουπίδια… Μια άλλη φρικτή θηλυκή φιγούρα των Χριστουγέννων προέρχεται από την Ισλανδία και είχε την ονομασία Gryla. Τριγυρνούσε στα βουνά και μόλις έβρισκε άτακτα παιδιά τα απήγαγε και στη συνέχεια τα έτρωγε. Οι ενήλικες αξιοποιούσαν τη συγκεκριμένη ιστορία προκειμένου να χαλιναγωγούν τα παιδιά τους και η Gryla λειτουργούσε έτσι ως θαυμάσιο φόβητρο. Συνδέθηκε με τα Χριστούγεννα το 17ο αιώνα και κοντά σ’ αυτή, ο κόσμος αναγνώριζε τον τρόμο και στα παιδιά αλλά και στο… κατοικίδιο της! Υποτίθεται είχε μια γάτα (ονόματι Jólakötturinn ), η οποία επίσης λειτουργούσε ως φόβητρο. Το αιλουροειδές ήταν πολύ μεγάλο σε ύψος (όπως ακριβώς και η ιδιοκτήτρια του, που υποτίθεται είχε γιγαντιαίες διαστάσεις) και έτρωγε παιδιά που δεν εργάζονταν αρκετά. Μια εκδοχή υποστηρίζει ότι αν κάποιος συναντούσε το τέρας, ήταν υποχρεωμένος να του δώσει ένα δώρο αν ήθελε να γλιτώσει απ’ τα νύχια του, ιδίως καινούρια ρούχα. Μια παραλλαγή μας λέει πως η γάτα απλώς θα κλέψει το φαγητό και τα χριστουγεννιάτικα δώρα αν δεν φοράς καινούρια ρούχα – όπως ακριβώς δηλαδή οι καλικάντζαροι της ελληνικής παράδοσης, που υποτίθεται δεν πείραζαν όποιον φορούσε καινούρια και καθαρή ενδυμασία. Εκτιμάται πως η συγκεκριμένη φιγούρα επινοήθηκε προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι άνθρωποι να δουλέψουν σκληρότερα τις μέρες λίγο πριν τα Χριστούγεννα, προκειμένου να μπορούν ν’ ανταλλάξουν δώρα μεταξύ τους.

Τα δε παιδιά της Gryla ήταν δεκατρία trolls (Yule Lads), τα οποία δεν παρουσιάζουν σχεδόν καμία διαφορά από τους δικούς μας Καλικάντζαρους: ταξίδευαν απ’ τα βουνά στις πόλεις, προκειμένου να κάνουν άσκημες φάρσες στους ανθρώπους και να τους ταλαιπωρήσουν. Κάποιοι τους περιγράφουν ως κακιασμένους ταραξίες, κάποιοι σαν επικίνδυνους δολοφόνους. Τα ονόματα τους ήταν άμεσα συνδεδεμένα με το «ρόλο» τους και τη ζημιά που προκαλούσαν στις ανθρώπινες περιουσίες (ή και ζωές). Παρ’ όλα αυτά, στους μεταγενέστερους χρόνους οι Yule Lads απέκτησαν καλύτερη φήμη. Υπάρχει ένα έθιμο, σύμφωνα με το οποίο το κάθε παιδί άφηνε ένα παπούτσι στο περβάζι του παραθύρου και το κάθε ξωτικό άφηνε ένα δώρο μέσα του, για δεκατρείς συνεχόμενες μέρες, όσο δηλαδή ήταν και ο αριθμός τους (αν το παιδί ήταν άτακτο κατά τη διάρκεια του χρόνου, έπαιρνε για «δώρο» μια σάπια  πατάτα). Κατά κάποιον τρόπο λοιπόν εκτελούσαν τη δουλειά του Άι Βασίλη.

Στις γιορτές του Δωδεκαημέρου έχουμε έθιμα κοινής παραδοχής, αν και μερικές φορές παρουσιάζουν παραλλαγές συντηρητισμού ή τολμηρότητας, όσον αφορά την εκτέλεση τους. Πρώτο και βασικό στοιχείο των εθίμων του Χριστουγεννιάτικου δωδεκαήμερου είναι ο εξορκισμός ή η ευλόγηση του χρονικού περάσματος από το παλιό στάδιο στο νεότερο: όλα είναι αναγεννητικά, κι αυτή τη σημασία παίρνει και ή ίδια η γιορτή της γέννησης του Θείου Βρέφους. Αυτό όμως δεν είναι χαρακτηριστικό που αφορά αποκλειστικά τα Χριστούγεννα: Έθιμα εξορκισμού του κακού ή ευλογίας παρατηρούνταν σε κάθε στάδιο μετάβασης της ζωής του ανθρώπου, πχ στο γάμο. Η «διαβατήρια» κίνηση είναι κρίσιμη και απαιτεί πάντα κάποιου είδους τελετουργία. Ένα τέτοιο τελετουργικό που επιβιώνει ως τις μέρες μας είναι ο σταυρός π.χ που κάνουμε, κάθε φορά που περνάμε μπροστά από μια εκκλησία. Πρόκειται για μια απλή, συμβολική κίνηση που συνοδεύει το πέρασμα μας μπροστά από έναν ιερό τόπο. Κάτι αντίστοιχο αποτελεί και το γεγονός ότι μπροστά από γέφυρες (αντιπροσωπεύουν ξεκάθαρα το πέρασμα) χτίζονταν εικονίσματα – προσευχητάρια.

Αλλά και άσχετα από το Χριστιανισμό, πολύ πριν τα χριστιανικά σύμβολα, ο χωρικός άνθρωπος φοβάται κι ελπίζει σε κάθε μεταβατική ώρα. Οι Αρχαίοι Έλληνες έκαναν θυσίες όταν θα περνούσαν από ποταμό. Και όχι μόνο οι Έλληνες… Κάθε λαός ζητά στην περίοδο μετάβασης κάθε τι καλό  και προέβαινε σε αντίστοιχες ενέργειες – τελετουργίες, προκειμένου να «εξασφαλίσει» (έστω και μες στη σκέψη του μόνο), ότι όλα θα κυλήσουν κατ’ ευχή. Θα μπορούσαμε δηλαδή να πούμε ότι αυτά τα έθιμα λειτουργούσαν σαν ψυχολογική ασπίδα: προβαίνουμε σ’ εθιμικές ενέργειες και λόγους, που στην ουσία δεν είναι παρά αμυντικά μέτρα, σιωπηλές κραυγές για την εξασφάλιση της ευτυχίας. Δεδομένου μάλιστα ότι τις παλαιότερες εποχές η φτώχεια και η πείνα ήταν συνηθισμένο φαινόμενο (όπως εξάλλου και η αμάθεια), κατανοούμε απόλυτα την υποτιθέμενη ισχύ των τελετουργικών αυτών.

Η ευημερία ήταν άμεσα συνδεδεμένη με την καλή σοδειά, που σήμαινε και τροφή για το σπίτι. Γι’ αυτό και κατά τη διάρκεια των γιορτών του Δωδεκαήμερου η προσοχή των αγροτών στρεφόταν γεμάτη προσμονή προς την αγροτική παραγωγή, όπως περιγράφει και το παρακάτω έθιμο:

«Απολώντας η εκκλησία το πρωί των Χριστουγέννων, καλούν τον παπά από σπίτι σε σπίτι και σηκώνει το «ύψωμα», ένα πιάτο που περιέχει άβραστο σιτάρι και πρόσφορο. Παίρνει έπειτα το χριστόψωμο – που πάνω του έχει η νοικοκυρά σχήματα προβάτων και κατσικιών – το βάζει στο κεφάλι του και το σπάζει στα δύο: Εάν το μεγαλύτερο κομμάτι πέσει στην δεξιά πλευρά του παπά, είναι σημάδι πως τον χρόνο που έρχεται θα υπάρχει στο σπίτι πολύ σιτάρι. Αν πέσει στην αριστερή του πλευρά, μαντεύεται πως θα υπάρχουν πολλά καλαμπόκια».
(Δ. Λουκόπουλου, Γεωργικά της Ρούμελης, 1938. Σελ. 172).

Ενώ ένα πρωτοχρονιάτικο έθιμο μας λέει τα παρακάτω:

«Την Πρωτοχρονιά ταΐζουν τη βρύση με σπόρους, που τα φέρνει ένα παιδί εντελώς αμίλητο. Κι ενώ τα ρίχνει μέσα, λέει: όπως τρέχει το νερό, έτσι να τρέχει και το βίο!»

Παρατηρείται λοιπόν ο πρωταγωνιστικός ρόλος της φύσης στην τέλεση των εθίμων (σιτάρι, νερό, ζώα… ). Η φύση ήταν πάντα το λειτουργικό περίβλημα της ζωής μας. Απ’ αυτήν ξεκίνησαν, όχι μόνο τα έθιμα, αλλά και όλοι οι πολιτισμοί και οι θρησκείες. Κομμάτι της «φυσικής» παρουσίας την περίοδο του  Δωδεκαήμερου, ήταν σαφώς και η παρουσία πρασινάδας στο σπίτι. Και δεν αναφερόμαστε στο χριστουγεννιάτικο δέντρο: Προτού το πατροπαράδοτο έλατο πάρει την θέση του σε κάθε σπίτι για το πνεύμα των ημερών, τα σπίτια στον ελληνικό χώρο στολίζονταν τα παλιά χρόνια με άλλες πρασινάδες… Οι μυρτσίνες και τα ελατόκλαρα αποτελούσαν χαρακτηριστική διακόσμηση, πριν εισέλθει η ξενόφερτη μόδα του δέντρου.  Όσον αφορά το αστικό περιβάλλον (εκεί δηλαδή που υπάρχει αγροτική παραγωγή), υπάρχουν κι εκεί αντίστοιχα έθιμα, που έχουν σαν στόχο τον πολλαπλασιασμό των κερδών. Αυτά τα αστικά μικροέθιμα αποτελούν ουσιαστικά πολιτισμικές εξελίξεις των αγροτικών. Ο σκελετός παραμένει ο ίδιος και στις δυο περιπτώσεις. Τέλος, ένας τρίτος μαγικοθρησκευτικός στόχος ενεργειών και εθίμων είναι η οικογενειακή / προσωπική φροντίδα για υγεία και μακροημέρευση.

Δεν θα μπορούσε φυσικά να παραληφθεί και η παρουσία – ή μάλλον ο ήχος των καλάντων κατά τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου. Συγκεκριμένα, τα κάλαντα έχουν την τριπλή μαγική σύνθεση της Μεγάλης Ευχής: 1) την αφήγηση 2) τον έπαινο και 3) το μέλος. Με την περιγραφή του θαυμαστού γεγονότος («Χριστός γεννάται σήμερον…» / «Άγιος Βασίλης έρχεται…», κλπ), ο ακροατής περισκεπάζεται από την ευλογία της καλής αγγελίας. Με τον υπερβολικό έπαινο («συ σ’ αρχόντισσα, κυρία…), το καλομελέτημα φέρνει θετικά αποτελέσματα, που τα μέλη της οικογένειας τα προσδοκούν για το νέο έτος. Και τέλος, με το μουσικό μέλος (τρίγωνα, τύμπανα…) δίνεται ένα τελετουργικό ύφος στην όλη διαδικασία. Η «τελετή» φτάνει στο τέλος, όταν η νοικοκυρά δίνει το ευγενικό φιλοδώρημα, που αποτελεί εγγύηση για το ευνοϊκό κοίταγμα της τύχης. Αξίζει να αναφερθεί, πως μαζί με το τριγωνάκι, πολλά παιδιά κουβαλούσαν μαζί τους φανάρι – το οποίο πέρα από τον φυσικό φωτισμό που πρόσφερε, αποτελούσε μαζί με το κουδούνισμα των τριγώνων φυσικό τρόπο απομάκρυνσης των καλικάντζαρων και λοιπών σκοτεινών πλασμάτων. Στα μετέπειτα χρόνια το φαναράκι αντικαταστάθηκε από το καράβι (χαρακτηριστικό σύμβολο της πλούσιας ναυτικής παράδοσης της Ελλάδας) και τη συμβολική βυζαντινή εκκλησία.

Ίσως η πιο τρομακτική από τις σκοτεινές φιγούρες της ευρωπαϊκής χριστουγεννιάτικης παράδοσης είναι αυτή του “Krampus”, ο οποίος έγινε περισσότερο γνωστός απ’ την ομώνυμη χριστουγεννιάτικη ταινία του 2015. Πρόκειται για ένα σατανικό αντίγραφο του καλόκαρδου Αγίου, που έχει σκοπό να τιμωρήσει και να σύρει τα θύματα του στον πυθμένα της Κόλασης, με τις αλυσίδες που φέρει… Έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τον ίδιο το Διάβολο, καθώς στο κεφάλι του έχει δυο μεγάλα κέρατα, αλλά και ολόκληρη η όψη του είναι πανομοιότυπη με του Εωσφόρου. Κι όμως, ο σατανικός δίδυμος του Άγιου Βασίλη γιορτάζεται κανονικά στην Ευρώπη: Η νύχτα του Krampus (Krampus night) γιορτάζεται παραμονή του Αγίου Νικολάου στην Αυστρία, στις 5/12. Αλλά και στην Αμερική υπάρχουν τα “Krampusfest” (λέξη γερμανική, που θα πει «η γιορτή του Krampus). Σ αυτές τις γιορτές, οι άνθρωποι μεταμφιέζονται, προκειμένου να μοιάσουν όσον το δυνατό περισσότερο στο πλάσμα, η όψη του οποίου παραπέμπει σε κάποιο μυθικό κτήνος των Άλπεων. Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ μάλιστα, που συχνά συνόδευε αυτές τις γιορτές οδήγησε και στον τραυματισμό αρκετών ατόμων.

Η καταγωγή του δαίμονα αυτού είναι από τη Γερμανία και πλέον είναι αρκετά γνωστός σε διάφορα μέρη. Από τη Γερμανία είναι και ο μύθος του Belsnickel, ο οποίος είναι ντυμένος με γούνα, εξαιτίας του βαρύ χειμώνα, και επισκέπτεται τα παιδιά πριν τα Χριστούγεννα. Τους δίνει δώρα, αν είναι καλά και πάντα κρατάει και μια βέργα, για να τα φοβερίζει (αν και ποτέ δεν τη χρησιμοποιούσε). Μια πιο τρομακτική εκδοχή του μύθου μας ενημερώνει ότι αν το παιδί δεν συμπεριφερόταν σωστά, το απήγαγε και δεν το άφηνε ποτέ ξανά να επιστρέψει σπίτι του, ή ότι το έσερνε στο δάσος προκειμένου να το τιμωρήσει. Στην ουσία λοιπόν πρόκειται για έναν «κακό» Άγιο Βασίλη που δεν φοράει κόκκινα και είναι πολύ πιο σκληρός απέναντι στην παιδική ανωριμότητα. Αναμφίβολα πιο τρομακτικός είναι ο Père Fouettard, ο οποίος είναι μάλιστα επιφορτισμένος με το καθήκον να… ακολουθεί τον Άγιο Βασίλη. Οι ρίζες του Père Fouettard είναι γαλλικές και βασίζονται σε μια φρικτή ιστορία: τα παλιά χρόνια ένας  χασάπης είχε απαγάγει τρία πλούσια αγόρια, με σκοπό να τα ληστέψει. Στη συνέχεια τα σκότωσε, τα τεμάχισε κι έβαλε τα κομμάτια τους σ’ ένα βαρέλι… Η ιστορία ακούγεται αρκετά αληθοφανής, κάπου εδώ όμως μπαίνει το παραμύθι, καθώς υποτίθεται ότι ο Άγιος Βασίλης (Άγιος Νικόλαος για άλλους ευρωπαϊκούς λαούς), αντιλήφθηκε τι συνέβη και ανέστησε τα παιδιά. Όσο για τον σατανικό χασάπη, τον «τιμώρησε», αναγκάζοντας   τον να τον ακολουθεί κάθε Χριστούγεννα και να τιμωρεί τα κακά παιδιά.

Δεν είναι όμως τα πλάσματα φαντασίας που διασώζονται μέσα από Χριστουγεννιάτικους θρύλους, αλλά και διάφορα έθιμα. Στην Πορτογαλία λόγου χάρη, το πρωί των Χριστουγέννων γίνεται μεγάλο τραπέζι με διάφορα φαγητά και τοποθετούνται πιάτα και για τα νεκρά μέλη της οικογένειας. Το έδεσμα αυτό είναι γνωστό με την ονομασία Coscoda κι έχει τις ρίζες του στα αρχαία χρόνια. Τα έθιμα που αποτελούν κατά κάποιο τρόπο «δείπνο φαντασμάτων» και περιλαμβάνουν και συγγενικά πρόσωπα που έχουν φύγει απ’ τη ζωή, είναι γνωστά σε πολλά μέρη του κόσμου. Και στην Ελλάδα ακόμα, κάθε χρόνο λαμβάνει χώρα μια τέτοιου είδους παράδοση στην Κρήτη, μόνο που είναι άσχετη με τα Χριστούγεννα: γίνεται τη Δευτέρα του Πάσχα και πρόκειται για ένα φαγοπότι που κάνουν οι κάτοικοι του χωριού Τύλισος της Κρήτης, πάνω σε τάφους συγγενών τους.

Ο περισσότερος κόσμος έχει συνδέσει τη χριστουγεννιάτικη περίοδο με όμορφους συνειρμούς: κάλαντα, δώρα και φυσικά τον περίφημο Άγιο Βασίλη. Πέρα απ’ τις όμορφες εικόνες όμως, με τις οποίες έχουμε – αναπόφευκτα – συνδέσει το Δεκέμβρη, υπάρχουν και οι σκοτεινές παραδόσεις: σατανικά πλάσματα που προσελκύουν τα παιδιά με γλυκά (κι έπειτα τα τρώνε), φρικιαστικές γριές και ο… δαιμονικός Άγιος Βασίλης. Ιστορίες που έχουν τις ρίζες τους σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, αλλά και σε όσες περιοχές του κόσμου γιορτάζουν τα Χριστούγεννα…

Βιογραφικό της συγγραφέως

Η Ματίνα  Μαντά ζει στο Ναύπλιο κι εργάζεται σε φροντιστήριο ξένων γλωσσών. Είναι απόφοιτη της Γερμανικής Φιλολογίας  και γνωρίζει τρεις γλώσσες. Έχει βραβευτεί στα 17 από την Πανελλήνια  Ένωση  Λογοτεχνών σε διαγωνισμό ποίησης κι αγαπά από μικρή τα βιβλία και το Χώρο του Φανταστικού.  Έχει δημοσιεύσει άρθρα και διηγήματα και είναι συγγραφέας των βιβλίων «Σκοτεινές Ιστορίες» και «Στα μονοπάτια της Ανατολής». Ασχολείται επίσης με πιάνο και χορό. E-mail: matelvayia@yahoo.gr

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά