Αναΐς Νιν: Αναπνέοντας τις λέξεις σαν οξυγόνο

by Μαρία Δανιήλ

«Το πρωί που σηκώθηκα για να ξεκινήσω αυτό το βιβλίο έβηχα. Κάτι έβγαινε από το λαιμό μου: με στραγγάλιζε. Έσπασα την κλωστή που το συγκρατούσε και το τράβηξα απότομα έξω. Γύρισα πίσω στο κρεβάτι και είπα: Μόλις πριν λίγο έφτυσα την καρδιά μου.

Υπάρχει ένα μουσικό όργανο που λέγεται κουένα, φτιαγμένο από ανθρώπινα κόκαλα. Οφείλει την καταγωγή του στη λατρεία ενός Ινδιάνου για την ερωμένη του. Όταν πέθανε έφτιαξε έναν αυλό από τα κόκαλα της. Η κουένα βγάζει έναν ήχο πιο διαπεραστικό, πιο έμμονο από τον κανονικό αυλό.

Εκείνοι που γράφου ξέρουν τη διαδικασία. Το επινόησα τη στιγμή που έφτυνα την καρδιά μου.

Μόνο που εγώ δεν περιμένω να πεθάνει η αγάπη μου.» (Απόσπασμα από Το σπίτι της αιμομιξίας της Αναϊς Νιν)

Αγαπητέ αναγνώστη,

Πριν ξεκινήσω αυτό το μικρό αφιέρωμα στην Αναϊς Νιν, θα ήθελα να παραθέσω τους λόγους για τους οποίους την επέλεξα. Γνωρίζω πως τα βιβλία και τα διηγήματα της δεν ανήκουν στην σφαίρα της λογοτεχνίας του φανταστικού, ωστόσο πιστεύω πως το έργο της έχει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που έλκουν τους λάτρεις του είδους, το σκοτάδι και τη μελαγχολία, τους συμβολισμούς και την αίσθηση εκείνη πως τα όσα περιγράφονται ανήκουν και δεν ανήκουν ταυτόχρονα στον πραγματικό κόσμο.

Σαν αναγνώστρια, μαγεύτηκα από τις απλές κατά τ’ άλλα ιστορίες της, κρυμμένες πίσω από τα πέπλα της δημιουργικότητας και με την ποιητικότητα των πιο απλών πραγμάτων να λικνίζεται στην επιφάνεια. Σαν συγγραφέας, εκτίμησα την χρήση της γλώσσας και των λέξεων, την μουσικότητα και την επινοητικότητα των κειμένων της, του ψυχολογικού βάθους των χαρακτήρων της και πάνω απ’ όλα την εργατικότητα και την αφοσίωση στην τέχνη της. Τέλος σαν γυναίκα, θαύμασα την Αναϊς Νιν για το θάρρος της να γράψει για τις γυναίκες τόσο εσωτερικά σε μια εποχή που το γυναικείο φύλο στερούνταν δικαιωμάτων και εκτίμησης.

Παρακάτω παρατίθενται μερικά βιογραφικά στοιχεία και λίγα λόγια για τη γραφή και το έργο της.

Η Αναϊς Νιν γεννήθηκε στο Νεϊγύ το 1903. Πέρασε τα παιδικά της χρόνια στην Ευρώπη κι έπειτα στην Αμερική. Ο πατέρας της, Ισπανός μουσικός συνθέτης, εγκατέλειψε την οικογένεια όταν εκείνη ήταν έντεκα ετών, οπότε και η μητέρα της αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στην Αμερική. Ήταν λίγο πριν την κήρυξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.

Η Αναϊς, κοριτσάκι με πρώιμη πνευματική ανάπτυξη, ξεκίνησε σε μικρή ηλικία να κρατά ημερολόγιο, όπου και κατέγραφε τις συζητήσεις που έκανε με τον εαυτό της και τις εντυπώσεις της από τον εξωτερικό κόσμο, μια συνήθεια που την συνόδευσε σχεδόν σ’ ολόκληρη τη ζωή της. Στα δεκαπέντε της άρχισε να ποζάρει για ζωγράφους και φωτογράφους, έγινε χορεύτρια ισπανικών χορών και ασχολήθηκε με την τυπογραφία. Έπειτα, μαθήτευσε κοντά στους ψυχαναλυτές Όττο Ρανκ και Ρενέ Αλλεντί.

«Τότε την εικόνα του σπιτιού, με όλα του τα παράθυρα φωτισμένα- όλα εκτός από ένα- την είδε σαν το είδωλο του εγώ, της ύπαρξης διαιρεμένης σε πολλά κύτταρα. Οι πράξεις που διαδραματίζονταν πότε σε ένα δωμάτιο, πότε σε ένα άλλο, ήταν το πανομοιότυπο αντίγραφο των βιωμάτων που διαδραματίζονταν πότε σε ένα κομμάτι της ύπαρξης, πότε σ’ ένα άλλο.» (Απόσπασμα Τα παιδιά του Άλμπατρος)

Η δεκαετία του ’30 την βρήκε στο Παρίσι, όπου και  διατηρούσε φιλικούς δεσμούς με τον Χέντρι Μίλλερ και άλλους λογοτέχνες, ποιητές και ζωγράφους της εποχής. Μάλιστα τα «Ερωτικά» που έγραψαν από κοινού με τον Μίλλερ ήταν η αιτία για να χαρακτηριστούν σαν πορνογράφοι, ενώ αργότερα τους ζητήθηκε από τον εκδότη να επιμεληθούν το κείμενο ώστε να μην είναι τόσο ποιητικό. Η απάντηση της σ’ αυτό το αίτημα ήταν πως «Αν βγάλεις την ποίηση απ’ τον Έρωτα, αυτό που απομένει δεν είναι παρά μια κλινικής περίπτωσης κοινότητα». Στο Παρίσι εγκαταστάθηκε σ’ ένα πλοίο στον Σηκουάνα κι εκεί για πρώτη φορά αποφάσισε να αποκλίνει από τον συνηθισμένο τρόπο γραφής της, που ήταν το ημερολόγιο, για να στραφεί στη δική της μορφή μυθιστορήματος, δηλαδή τη ποίηση με πρόζα.

Από τότε κι έπειτα το μυθιστόρημα αποτέλεσε την πιο σημαντική συγγραφική της διέξοδο, δίχως να εγκαταλείψει όμως τα πολυσέλιδα ημερολόγια της, που παρέμειναν το κέντρο της ύπαρξης της. Αυτός ο προσωπικός της τρόπος γραφής ήταν άλλωστε και η βάση για τα μυθιστορήματα της. Από τα ημερολόγια της αντλούσε την έμπνευση και τα χρησιμοποιούσε σαν το σταθερό έδαφος πάνω στο οποίο μπορούσε να πατήσει. Το μυθιστόρημα δεν είναι παρά η προέκταση τους, η αλήθεια κρυμμένη μέσα στον μύθο.  Τα πολυσέλιδα αυτά ημερολόγια, αν ποτέ εκδίδονταν ολόκληρα, θα γέμιζαν εκατόν πενήντα τόμους. Απ’ αυτά μόνο έξι τόμοι έχουν δημοσιευθεί και κυκλοφορήσει στην Αμερική, κάτι που ήταν αρκετό για να την καθιερώσει σαν μια απ’ τις μεγαλύτερες συγγραφείς του εικοστού αιώνα, αν και το έργο της παρέμεινε άγνωστο μέχρι το 1966.

Η γραφή της Νιν είναι μοντέρνα, κρατώντας ταυτόχρονα μέσα της τα τεχνάσματα του παρελθόντος, την μαγεία, τον μύθο, τα φαντάσματα, τις προλήψεις, τα οράματα, τα στοιχειά, τα σύμβολα και τα όνειρα. Τα δυο τελευταία ίσως οφείλονται στην μαθητεία της κοντά στον Ρανκ και τον Αλλεντί. Τα έργα της ξεχειλίζουν από θέρμη, αισθησιασμό, χάρη και τολμηρότητα, εκφραζόμενα πάντα μ’ ένα ανεξάντλητο λεξιλόγιο. Την απασχολούν ο έρωτας, το όνειρο, οι πράξεις των ανθρώπων, η φαντασία και καταφέρνει να τα αποδώσει όλα με ζωτικότητα τέτοια που οι ιστορίες της αναβλύζουν χρώματα, μυρωδιές και πρωτάκουστες φωνές.

Οι χαρακτήρες της μοιάζουν ελαφρώς αφηρημένα φτιαγμένοι, λες και αυτό που έχει στα χέρια του ο αναγνώστης είναι απλά ένα προσχέδιο. Δεν έχουν επίθετα, παρά μονάχα μικρά ονόματα, ενώ σπάνια δίνονται λεπτομέρειες για τα πρόσωπα, τα σώματα τους, την ηλικία, το που ή με ποιον ζουν.

Πέρα από την έκδοση των ημερολογίων, των μυθιστορημάτων, των διηγημάτων, της ενασχόλησης με το λογοτεχνικό δοκίμιο, το σημαντικότερο έργο της Αναϊς Νιν είναι το γεγονός πως ολόκληρο το έργο της είναι ένας ύμνος στην γυναίκα. Με τόλμη και με εκπληκτική φυσικότητα η Νιν περιπλανιέται βαθιά και ζωντανά σε ανεξερεύνητους πνευματικούς χώρους, προβάλλοντας την γυναικεία πείρα. Η ίδια ονόμασε τις «Πολιτείες του μέσα κόσμου» σαν μελέτη των γυναικών. Μόνο που εδώ δεν πρόκειται για μια πληθώρα γυναικών, αλλά για μια και μοναδική γυναίκα: την ίδια την Νιν. Αναζήτησε τρόπους για να εκφράσει όλα όσα την απασχολούσαν, τα συναισθήματα, τις φοβίες, τις αντιπάθειες, τα μίση, την ψυχή της γυναίκας, την δική της ψυχή, ώστε να φέρει πρώτα τον εαυτό της και μετά τον αναγνώστη πρόσωπο με πρόσωπο με τις επιθυμίες και τους πόθους, την αναζήτηση της ελευθερίας μέσω του έρωτα, μέσα απ’ τον άνδρα και την καλλιτεχνική δημιουργία.

Η Αναΐς Νιν απεβίωσε τον Ιανουάριο του 1977 και ήταν 73 ετών.

«Ήμουν έντεκα χρονών, όταν μπήκα στο λαβύρινθο του ημερολογίου μου. Το κουβαλούσα μέσα σ’ ένα μικρό καλάθι, σκαρφάλωσα τα σκεπασμένα με μούχλα σκαλοπάτια ενός ισπανικού κήπου κι προχώρησα μέσα σε δρομάκια πλαισιωμένα από συμμετρικές σειρές θάμνων στην πίσω αυλή ενός σπιτιού στη Νέα Υόρκη» (Απόσπασμα Κάτω από ένα γυάλινο κώδωνα)

 

προτεινουμε επίσης

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά