«Βαλ’ της φωτιά στην ψυχή»: Η Ερωτική Μαγεία στην Αρχαία Ελλάδα

by Nyctophilia

«Πάρε κερί [ή πηλό] από τον τροχό ενός αγγειοπλάστη και φτιάξε δύο αγαλματίδια, ένα αρσενικό και ένα θηλυκό. Το αρσενικό πλάσε το με τη μορφή του Άρη πλήρως εξοπλισμένου, να κραδαίνει ένα ξίφος στο αριστερό του χέρι, απειλώντας να το βυθίσει στη δεξιά πλευρά του λαιμού της. Και αυτήν πλάσε τη με τα χέρια πίσω από την πλάτη, πεσμένη στα γόνατα».[1]

Έτσι ξεκινάει το ερωτικό ξόρκι PGM IV. 296-466 το οποίο ανήκει στους «Παπύρους Ελληνικής Μαγείας» (Papyri Graecae Magicae), ένα σώμα παπύρων της Ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου. Η πλειονότητά τους χρονολογείται μ.Χ., αλλά είναι βέβαιο ότι αντανακλούν και πρακτικές περασμένων αιώνων. Όπως σαφώς δηλώνει η ονομασία τους, το περιεχόμενό τους σχετίζεται με ξόρκια και μαγικές συνταγές, προσευχές και τελετουργίες.

Στο ίδιο ξόρκι διαβάζουμε:

«Ύστερα πάρε δεκατρείς χάλκινες βελόνες και κάρφωσε μία στον εγκέφαλο λέγοντας “σου τρυπάω το μυαλό, ΤΑΔΕ”· και κάρφωσε δύο στα αυτιά και δύο στα μάτια, μία στο στόμα, δύο στο στομάχι, μία στα χέρια, δύο στο αιδοίο και άλλες δύο στα πέλματά της, λέγοντας κάθε φορά “τρυπώ αυτό και αυτό το μέλος της ΤΑΔΕ, ούτως ώστε να μη θυμάται κανέναν εκτός από εμένα, τον ΤΑΔΕ”. Και πάρε μια μολύβδινη πινακίδα και γράψε το ίδιο ξόρκι και απάγγειλέ το. Δέσε το μολύβδινο έλασμα στα αγαλματίδια με νήμα από τον αργαλειό αφού πρώτα έχεις κάνει 365 κόμπους, ενώ ταυτόχρονα να λες, όπως έχεις μάθει, “ΑΒΡΑΣΑΞ, κράτα τη γρήγορα!” Καθώς ο ήλιος δύει, να το τοποθετήσεις πλάι στον τάφο κάποιου που πέθανε πριν την ώρα του ή με βίαιο τρόπο, και βάζοντας επίσης πλάι του εποχιακά άνθη».

Όσο περίεργο και να μοιάζει στα μάτια του σύγχρονου αναγνώστη, το ξόρκι αυτό δεν έχει στόχο να δημιουργήσει ζημιά στο θύμα του, αλλά να εμπνεύσει ερωτικό πάθος. Η απαρίθμηση των σωματικών μερών δεν αποσκοπεί στην πρόκληση πόνου των συγκεκριμένων ανατομικών περιοχών, αλλά μάλλον συγκέντρωση της προσοχής ολόκληρου του -αθροιστικά- σώματος προς τον μάγο. Εκτός από τα δύο αγαλματίδια που το ένα συμβολίζει τον άρρενα μάγο και το άλλο τη γυναίκα-θύμα (με ενδιαφέρουσες κοινωνιολογικές προεκτάσεις), υπάρχει η αναφορά σε μολύβδινη πινακίδα και ελάσματα τα οποία δένονται, όπως εδώ, ή σε άλλες περιπτώσεις κατατρυπούνται ή και τα δύο. Ξόρκια-κατάρες αυτού του τύπου ονομάζονται κατάδεσμοι. Η ονομασία αυτή οφείλεται, εκτός των άλλων, στο ρήμα καταδέω[2] που απαντά συχνά σε τέτοιου είδους ξόρκια, ενώ η φρασεολογία διατηρείται μέχρι σήμερα («δένω με μάγια»).

4ος μ.Χ. αι, Μουσείο του Λούβρου

Τα ξόρκια στην αρχαιότητα (εγχάρακτα αγαλματίδια, πινακίδες, ελάσματα, πάπυροι κ.λπ.) τοποθετούνταν σε μέρη τα οποία ήταν δύσκολο να βρεθούν, και άρα, να εξουδετερωθεί η επιρροή τους, όπως πηγές, πηγάδια ή τάφοι. Τέτοια μέρη βέβαια θεωρούνταν ισχυρά σημεία επαφής των δύο κόσμων και μιας και χθόνιες θεότητες ήταν πολύ συχνά παραλήπτες μαγικών προσευχών (Δήμητρα, Εκάτη, Άρτεμις, Περσεφόνη-Κόρη, Γη, Ερμής, Πλούτων κ.α.), εκτός από αυτά τα μέρη, ξόρκια έχουν βρεθεί και σε ναούς και ιερά των αντίστοιχων θεοτήτων. Η συνταγή αποκαλύπτει και μία άλλη ενδιαφέρουσα δοξασία της αρχαιότητας: ο θάνατος ενός ανθρώπου νωρίς (ἂωροι) ή βιαίως (βιαιοθάνατοι) είχε ως αποτέλεσμα το πνεύμα του τελευταίου (ο όρος που απαντά στους παπύρους συχνά είναι  νεκυδαίμων) να μη βρίσκει ανάπαυση και να γίνεται πόλος έλξης υπερφυσικών δυνάμεων, οι οποίες, βέβαια, μπορούσαν να αξιοποιηθούν από κάποιον μάγο προς ίδιον όφελος.

 Ο λόγος που μιλάμε για συνταγή είναι διότι, όπως γίνεται εμφανές από τη λέξη «ΤΑΔΕ» (δεῖνα στο πρωτότυπο), πολλά από τα ξόρκια στην αρχαιότητα ήταν τυποποιημένα, και είτε εκτελούνταν από τον επαγγελματία μάγο με τα ονόματα που του υποδείκνυε κάθε φορά ο πελάτης, ή ο τελευταίος αγόραζε τη συνταγή και προέβαινε ο ίδιος στην εκτέλεσή της. Επαγγελματίες μάγοι και ερασιτέχνες συνυπήρχαν και, παρόλο που η λογοτεχνία θέλει την πλειονότητα τέτοιων πρακτικών να εκτελούνται από γυναίκες (Κίρκη, Καλυψώ, Μήδεια, Σιμαίθα), στην πραγματικότητα μάλλον ήταν οι άντρες αυτοί που περισσότερο κατέφευγαν σε μαγικά μέσα.

            Hekate (1901), Maximilian Pirner

Ενδιαφέρουσα περίπτωση αποτελούν οι ερωτικές κατάρες που βρέθηκαν στη Νεμέα, στο ηρώο (/τάφο) του Οφέλτη. Ο τελευταίος, σύμφωνα με την παράδοση, σκοτώθηκε από ένα τερατώδες φίδι (βιαιοθάνατος) όντας ακόμα βρέφος ή νήπιο (ἂωρος), με άλλα λόγια, περίπτωση θανάτου που ενσαρκώνει τον ιδανικό συνδυασμό για κάποιον μάγο. Η πρώτη από τις κατάρες είναι η εξής (IL 327): «Διώχνω την Ευβούλη μακριά από τον Αινέα, από το πρόσωπό του, τα μάτια του, το στόμα του, το στήθος του, την ψυχή του, το στομάχι του, το ερεθισμένο πέος του, τον πρωκτό του, από όλο του το σώμα. Διώχνω την Ευβούλη μακριά από τον Αινέα». Χαρακτηριστικό είναι το σχήμα κύκλου, το οποίο απαντά σε πολλά ξόρκια (όχι μόνο ερωτικά), και η απαρίθμηση των σωματικών μερών. Όπως συχνά συμβαίνει, τα ξόρκια που σχετίζονται με ερωτικά τρίγωνα, εμπίπτουν στην κατηγορία των ξορκιών αποχωρισμού, εφόσον πρωταρχικός, τουλάχιστον, στόχος αυτού ή αυτής που εκτελεί το ξόρκι είναι να απομακρύνει την Ευβούλη από τον Αινέα. Βέβαια, αν και η σπαραγματική μορφή δεν μας επιτρέπει να γνωρίζουμε με ασφάλεια, δεν πρέπει να αποκλείουμε το γεγονός ότι τέτοιου είδους ξόρκια υπονοούσαν ή επρόκειτο να συνεχιστούν με μια ερωτική κατάρα, όπως στο εξής παράδειγμα (PDM LXI. 197-216 – PGM LXI. 39-71), όπου ο ενδιαφερόμενος, αφού πολτοποιήσει μία σαύρα και παρασκευάσει από αυτήν κάποιο μίγμα, καθοδηγείται να πει «Σαύρα, σαύρα που ο Ήλιος και όλοι οι θεοί σε έχουν μισήσει, έτσι κάνε αυτήν, την ΤΑΔΕ, να μισεί τον σύζυγό της για πάντα, και (κάνε) τον σύζυγο να μισεί αυτή». Το ξόρκι τελειώνει ως εξής: «Εγώ [χωρίζω] αυτόν, τον ΤΑΔΕ, από αυτήν, την ΤΑΔΕ […] κάνε αυτήν, την ΤΑΔΕ, να αγαπάει εμένα».

Από την άλλη, ἀγωγές (<ἂγω = οδηγώ) ονομάζονται τα ερωτικά ξόρκια που ζητούν από κάποια οντότητα (θεό, ήσσονα θεότητα, πνεύμα νεκρού, δαίμονα) να οδηγήσει το αντικείμενο του πόθου τους στον μάγο και πολλές φορές συνοδεύονται από σκληρές και γκροτέσκες λεπτομέρειες, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση (PGM IV.1496-1595): «καθώς προσφέρεις (σμύρνα) πάνω από τα κάρβουνα, απάγγειλε το ξόρκι: “Είσαι η Σμύρνα […] που καις και αναγκάζεις να αγαπούν αυτούς που δεν αναγνωρίζουν τον Έρωτα. Δε σε στέλνω στη μακρινή Αραβία, δε σε στέλνω στη Βαβυλώνα, αλλά σε στέλνω σε αυτήν, την ΤΑΔΕ, που έχει μητέρα την ΤΑΔΕ, ώστε να εκπληρώσεις για χάρη μου μια αποστολή, να τη φέρεις σε μένα […] Καθώς καίω εσένα και εσύ είσαι κραταιά, έτσι κάψε το μυαλό της, της ΤΑΔΕ, την οποία αγαπώ. Βάλ’ της φωτιά και βγάλε έξω τα σπλάχνα της, πιες το αίμα της στάλα-στάλα, μέχρι να έρθει σε εμένα, η ΤΑΔΕ, που έχει μητέρα την ΤΑΔΕ”».        

Συμπαθητική λέγεται η ευρέως διαδεδομένη κατηγορία  μαγείας σύμφωνα με την οποία η δράση που υφίσταται το αντικείμενο Α μεταφέρεται κατ’ αναλογία στο αντικείμενο Β. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, όπως καίγεται η σμύρνα, έτσι να καεί το μυαλό του θύματος. Το μητρώνυμο του θύματος πολλές φορές αναφέρεται ώστε να αποφευχθεί πιθανή σύγχυση σε περίπτωση συνωνυμίας (!). Ιδιαιτέρως βοηθητική σε τέτοιες περιπτώσεις ήταν η λεγόμενη οὐσία, κάτι δηλαδή που ανήκε στο θύμα -συνήθως τρίχες ή νύχια- και βοηθούσε στον εντοπισμό του κατόχου τους (SP 49): «Σήκωσε τον εαυτό σου από την ανάπαυση αυτή που σε κρατάει κάτω […] και οδήγησε, δέσε τη Ματρώνα, την οποία η Ταγένη γέννησε, της οποίας εσύ έχεις την οὐσίαν -τρίχες απ’ το κεφάλι της- ώστε […] να μη συνευρεθεί με κανέναν άνδρα εκτός από τον Θεοδώρο, τον οποίο γέννησε η Τεχώσις».

Η αναφορά του έρωτα πλάι σε τόσο σκληρές πρακτικές που μπορεί να μοιάζει παράδοξη σήμερα, σχετίζεται με τη σημασία που είχε το ουσιαστικό ἒρως στην αρχαιότητα. Η έννοια, απογυμνωμένη από τις τωρινές ρομαντικές συνδηλώσεις, δήλωνε περισσότερο ένα ανεξέλεγκτο και βασανιστικό πάθος. Η εικόνα του θεού Έρωτα ως εφήβου ή στρουμπουλού χαριτωμένου αγοριού δεν είναι οι μοναδικές εκδοχές. Στις πιο πρώιμες αναπαραστάσεις του, ο θεός απεικονιζόταν να κρατά μαστίγιο και πυρσό με τα οποία έκαιγε και τραυμάτιζε τους ερωτευμένους, ενώ τα γνωστά βέλη και το τόξο του παραπέμπουν σε πολεμικά συμφραζόμενα. Ορολογία που σχετίζεται με την πληγή και τη φωτιά είναι άρρηκτα δεμένη με την έννοια του  έρωτα, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως τρέλα. Είναι, επίσης, νόσος, η οποία μπορεί να οδηγήσει ακόμα και στον θάνατο. Η ποιήτρια Σαπφώ (630-570 π.Χ.) περιγράφει κρυστάλλινα τη συμπτωματολογία του έρωτά της (απ.31): «μέσα στο στήθος η καρδιά μου φτερουγίζει, γιατί μόλις σε δω, έστω για λίγο, μετά δεν έχω πια φωνή, θρυμματίζεται η γλώσσα μου, κάτω απ’ το δέρμα μου αμέσως τρέχει λεπτή φωτιά, δεν υπάρχει πια όραση στα μάτια μου, στα αυτιά μου μόνο βουητό, ιδρώτας κυλάει πάνω μου, ένα τρέμουλο με κυριεύει ολόκληρη, γίνομαι απ’ το χορτάρι πιο χλωρή, μου φαίνεται πως λίγο ακόμα και θα πεθάνω». Ο λυρικός ποιητής Θέογνις  γράφει τον 5ος π. Χ. αι. (2.123-33): «Άθλιε Έρωτα, οι Μανίες σε πήραν και σε θήλασαν. Η ακρόπολη της Τροίας εξαιτίας σου καταστράφηκε».

Lovesick (2016), Keight MacLean

Τα σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα που συνεπάγεται ο ἒρως φαίνεται να είναι ακριβώς αυτά που ο μάγος θέλει να προξενήσει στο θύμα του ώστε να το φέρει κοντά του, οπότε και τα συμπτώματα θα υποχωρήσουν. Ορισμένοι μελετητές προσεγγίζοντας το θέμα από τη σκοπιά της ψυχολογίας υποστηρίζουν ότι ο μάγος (ή ο πελάτης του) μέσα από τη βιαιότητα και τον πολλές φορές σαδιστικό χαρακτήρα που παρουσιάζουν τα ξόρκια προβάλλουν μεγεθυμένες τις  δικές τους επιθυμίες και ανάγκες στο πρόσωπο που του τις προκαλεί. Ασφαλές συμπέρασμα δεν μπορεί να εξαχθεί, καθώς όπως ήδη αναφέραμε, πολλά από τα σωζόμενα ξόρκια αποτελούν τυποποιημένες συνταγές, οπότε δεν μπορούμε να γνωρίζουμε εάν και σε τι βαθμό αντικατόπτριζαν τον συναισθηματικό κόσμο του εκάστοτε πελάτη. Παρόλα αυτά, η ύπαρξή τους δηλώνει ότι υπήρχαν άτομα που ίσως αισθάνονταν αυτή τη «μανία». Ορισμένα ερωτικά ξόρκια μάλιστα, τουλάχιστον φορμουλαϊκά, αποδίδουν αυτή την αίσθηση αγωνίας και αδημονίας, καθώς τελειώνουν με προτροπές προς την υπερφυσική οντότητα στην οποία απευθύνονται να βιαστεί (ἢδη ἢδη, ταχύ, ταχύ). Από την άλλη, κάποιοι προκειμένου να αυξήσουν τις πιθανότητες εκπλήρωσης του αιτήματός τους, προέβαιναν στην ακραία μέθοδο της διαβολῆς.

Being Born Again (1960), Remedios Varo

Στη διαβολή ο μάγος συκοφαντεί (διαβάλλει) το θύμα του σε κάποια θεότητα ούτως ώστε να αποσπάσει τη συμμετοχή της τελευταίας ερειδόμενος στην τιμωρητική της διάθεση (PGM IV. 2441-2621): «Ας εξαφανιστεί για χάρη μου όλο το σκοτάδι από τα σύννεφα, ας λάμψει για μένα η θεά ΑΚΤΙΩΦΙΣ και ας ακούσει την ιερή φωνή μου. Γιατί έρχομαι να αναγγείλω τη συκοφαντία της ΤΑΔΕ, γυναίκας βέβηλης και ανίερης, διότι έχει  φανερώσει τα ιερά σου μυστήρια στους άνδρες με τρόπο δυσφημιστικό. Αυτή, η ΤΑΔΕ,  είναι, [όχι] εγώ, που λέει, “έχω δει τη σπουδαιότερη θεά, αφού άφησε τον ουράνιο θόλο, να περπατά στη γη χωρίς σανδάλια, με ξίφος στο χέρι, προφέροντας ένα [ακάθαρτο] όνομα”. Αυτή είναι, η ΤΑΔΕ, που είπε, “είδα [τη θεά] να πίνει αίμα”. Αυτή, η ΤΑΔΕ, το είπε, όχι εγώ, ΑΚΤΙΩΦΙΣ ΕΡΕΣΧΙΓΑΛ ΝΕΒΟΥΤΟΣΟΥΑΛΗΘ ΦΟΡΦΟΡΒΑ ΣΑΤΡΑΠΑΜΜΩΝ ΧΟΙΡΙΞΙΗ, που τρως σάρκες. Πήγαινε στην ΤΑΔΕ και στέρησε της τον ύπνο και βαλ’ της φωτιά στην ψυχή, τιμωρία και τρελαμένο πάθος στις σκέψεις της, και εξόρισέ τη από κάθε μέρος και κάθε σπίτι, και φερ’ την εδώ σε μένα, τον ΤΑΔΕ”. Τα ονόματα που μοιάζουν με ασυναρτησίες στην πραγματικότητα είναι αποτέλεσμα του θρησκευτικού συγκρητισμού που σταδιακά επήλθε κατά την Ελληνιστική εποχή και έπειτα. Δεν είναι λίγες οι φορές που υπάρχει επίκληση Ελλήνων θεών και ύστερα ξενικών, όπως του Άνουβι (βλ. για παράδειγμα την παράδοση του Ερμή του Τρισμέγιστου).

Ορισμένες φορές και σε μεταγενέστερα κυρίως ξόρκια, η επιθετική διάθεση του μάγου φαίνεται από το ότι στην ουσία εκβιάζει την οντότητα που έχει επικαλεστεί. Στο τέλος, δηλαδή, της επίκλησης ο μάγος δηλώνει πως θα απελευθερώσει  το πνεύμα από την επιρροή του (μοτίβο της ἀπολύσεως), με την προϋπόθεση ότι αυτό θα εκτελέσει το αίτημά του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ξόρκι SP 47,[3] το οποίο ενσωματώνει πολλούς από τους τόπους και τις φόρμουλες των ερωτικών, και όχι μόνο, ξορκιών της αρχαιότητας:

«Εναποθέτω αυτόν τον κατάδεσμο, χθόνιοι θεοί […] και χθόνιοι δαίμονες, θεοί, άνδρες και γυναίκες που υποφέρατε πρόωρο θάνατο, νέοι και κοπέλες, χρόνο μετά τον χρόνο, μήνα μετά τον μήνα, μέρα μετά τη μέρα, ώρα μετά την ώρα, νύχτα μετά τη νύχτα. Εξορκίζω όλους τους δαίμονες σε αυτόν τον τόπο να βοηθήσουν αυτόν εδώ τον δαίμονα, τον Αντίνοο. Ξύπνα για χάρη μου και πήγαινε σε κάθε τόπο, σε κάθε γειτονιά, μέσα σε κάθε σπίτι, και δέσε την Πτολεμαΐδα, την οποία γέννησε η Αϊάς, η κόρη του Ωριγένη, ώστε να μη συνουσιαστεί, να μη σοδομιστεί, να μην κάνει τίποτα προς απόλαυση άλλου άνδρα, εκτός από μένα, του Σαραπάμμωνα, που γέννησε η Αρέα. Μην την αφήσεις να φάει, να πιει, να μείνει μέσα ή να βγει έξω ή να μπορέσει να κοιμηθεί μακριά από εμένα, τον Σαραπάμμωνα, που γέννησε η Αρέα. Σε εξορκίζω νεκρέ δαίμονα, Αντίνοε, στο τρομακτικό και φοβερό όνομα αυτού που στο άκουσμά του η γη θα ανοίξει, στον ήχο του ονόματος που τρέμουν οι δαίμονες γεμάτοι φόβο, στον ήχο του ονόματος που τα ποτάμια και πέτρες θα ραγίσουν […] Μην απειθήσεις, νεκρέ δαίμονα Αντίνοε […] Τράβα την από τα μαλλιά, από τα σπλάχνα, μέχρις ότου να σταθεί πλάι σε μένα, τον Σαραπάμμωνα, τον οποίο γέννησε η Αρέα, και να την έχω, την Πτολεμαΐδα, την οποία γέννησε η Αϊάς, την κόρη του Ωριγένη, υποταγμένη για όλο τον χρόνο της ζωής μου, να με αγαπάει, να με ποθεί (ἐρῶσαν), να μου λέει ό,τι έχει στο μυαλό. Εάν κάνεις αυτό, θα σε αφήσω ελεύθερο».


[1] Όλες οι μεταφράσεις είναι δικές μου.
[2] Ή παραλλαγές του (καταδίδεμι, καταδίδημι, καταδεσμεύω).
[3] Supplementum Magicum. Πρόκειται για συλλογή ξορκιών που συμπληρώνουν τους Papyri Graecae Magicae. Βλ. βιβλιογραφία.

Βιβλιογραφία

Bernand, A. (20032), Έλληνες Μάγοι (μτφρ. Καμάρης, Ι.), Αθήνα.
Betz, H. (1986), The Greek Magical Papyri in Translation, including the Demotic Spells, Chicago.
Bravo, J. (2016), “Erotic Curse Tablets from the Heroön of Opheltes at Nemea”, Hesperia 85: 121-152.
Collins, D. (2008), Magic in the Ancient Greek World, Oxford (κυρίως “Binding Magic and Erotic Figurines”, σελ. 64-103).
Daniel, R. – Maltomimi, F. (1990), Supplementum Magicum Vol. 1, Lengerich.
Edmonds III, R. (2014), “Bewitched, Bothered, and Bewildered. Erotic Magic in the Greco-Roman World”, in Hubbard, T. (ed.) A Companion to Greek and Roman Sexualities, 282-296.
Eidinow, E. (2007), Oracles, Curses, and Risk among the Ancient Greeks, New York (κυρίως “Love and Curses”, σελ. 206-224).
Faraone, C. (20012), Ancient Greek Love Magic, Cambridge Massachusetts.
Gager, J. (1992), Curse Tablets and Binding Spells from the Ancient World, Oxford (κυρίως “Sex, Love, and Marriage”, σελ. 78-115).
Luck, G. (20062), Arcana Mundi: magic and the occult in the Greek and Roman worlds: a collection of ancient texts, Baltimore (κυρίως “Magic”, σελ. 33-173).
Nock, A. (1929), “Greek Magical Papyri”, JEA 15: 219-235.
Pachoumi, E. (2013), “The Erotic and Separation Spells of the Magical Papyri and Defixiones”, GRBS 53: 294-325.
Πρέκας, Γ. (2016), Τα Δέλφιδος ὀστία πάσσω: Η Μαγεία στη Φαρμακεύτρια του Θεοκρίτου. Ισορροπώντας ανάμεσα στη λογοτεχνία και την πραγματικότητα (σεμιναριακή εργασία), Αθήνα.

Βιογραφικό του συγγραφέα

Ο Γιώργος Πρέκας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1992. Σπούδασε Φιλολογία στο ΕΚΠΑ (B.Sc.) και ειδικεύτηκε στη Λατινική Φιλολογία (M.Sc.). Ζει στο Δουβλίνο, όπου κάνει διδακτορικό στη Λατινική Ποίηση.
Έχει εκδώσει δύο συλλογές διηγημάτων: Τότε Eγώ θα Eίμαι ο Μορφέας (2017, εκδ. Nightead), Το Συμπόσιο των Σκιών (2019, εκδ. Nightread, σύντομα Ars Nocturna).

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά