Γιορτινό: Μια προσέγγιση αντιθέσεων

by Κυριάκος Χαλκόπουλος

Γιορτινό: Μια προσέγγιση αντιθέσεων

Στην τέχνη δεν είναι σπάνιο να εμφανίζονται στο ίδιο έργο δύο καταστάσεις που μοιάζουν αντίθετες, όπως η γιορτή και ο τρόμος, το γιορτινό κλίμα και μια τρομακτική απειλή… Από την “Μάσκα του κόκκινου Θανάτου” (Πόε), το “Παλτό” (Γκόγκολ), ως τις ταινίες τρόμου που τοποθετούνται χρονικά είτε σε μια μεγάλη γιορτή (Black Christmas) είτε σε αναρίθμητες προσωπικές εξορμήσεις και εκδρομές ή γενέθλια, ο τρόμος μπορεί να γκρεμίσει γρήγορα τις ελπίδες των πρωταγωνιστών.

Συνήθως η επίθεση ξεκινά σε ανύποπτο χρόνο, αλλά αρκετές φορές συμβαίνει ειδικά στο απόγειο της ξεγνοιασιάς ή και της χαράς του ατόμου που πρόκειται να γίνει σε λίγο το θύμα. Στο “Παλτό”, ο μεσήλικας υπάλληλος Ακάκι Ακάκιεβιτς, όλη η ζωή του οποίου μοιάζει με ένα αστείο σε βάρος του (μέχρι και το ίδιο το όνομα του…) ονειρεύεται ίσως για πρώτη φορά πως γίνεται να αλλάξει τρόπους και ενδιαφέροντα, να γίνει δεκτός στις συναντήσεις των συναδέλφων του, με αφορμή το όμορφο νέο παλτό που με πολλές στερήσεις αγόρασε. Λίγη ώρα μετά από αυτές τις όμορφες σκέψεις, ο Ακάκι θα πέσει θύμα ληστείας. Το παλτό θα κλαπεί. Ξεκινά η αντίστροφη μέτρηση για ακόμα χειρότερες εξελίξεις…

Στην “Μάσκα του κόκκινου θανάτου” οι αριστοκράτες πιστεύουν πως είναι ασφαλείς από την αρρώστια που απειλεί κάθε στιγμή τον υπόλοιπο πληθυσμό. Διασκεδάζουν σε μια μεγάλη γιορτή που οργάνωσε ο πρίγκηπας Προσπέρο. Αλλά ανάμεσα στους καλεσμένους προχωρά με χορευτικές κινήσεις ο ίδιος ο θάνατος.

Η καταστροφή την ώρα της γιορτής, και της χαράς, είναι άλλωστε ένα αρχαίο μοτίβο. Συνήθως οι πιο ευτυχισμένοι ήρωες διαπράττουν ύβρη, πιστεύοντας ότι πλέον είναι ίδιοι ή και καλύτεροι των θεών. Η αμείλικτη τιμωρία μοιάζει να πετά αμέσως προς το μέρος τους, ως Ερινύα που είναι στρατευμένη στην υπηρεσία μιας σκληρής δικαιοσύνης πέρα από τα ανθρώπινα…

Καμιά φορά, ιδίως στα βάθη της παιδικής ηλικίας, μπορεί μια γιορτή που πλησιάζει, ή μια γιορτινή ανακοίνωση ή εξέλιξη, ή η προοπτική να πετύχει κανείς κάτι σπουδαίο, να συνοδευτεί με την αίσθηση της απειλής που γεμίζει με άγχος… Θυμάμαι πώς ένα απόγευμα της δευτέρας ή της τρίτης Γυμνασίου, στην αρχή των Χριστουγεννιάτικων διακοπών, είχα αγοράσει ένα καινούργιο παιχνίδι υπολογιστή και επέστρεφα στο σπίτι μου με το λεωφορείο. Κοιτώντας από το παράθυρο ένοιωθα τον φόβο πως η μεγάλη ικανοποίηση που με περίμενε στο σπίτι με το παιχνίδι ίσως να μην ερχόταν ποτέ – ακριβώς επειδή ήταν τόσο μεγάλη! Φυσικά έφτασα κανονικά, και πλέον δεν θυμάμαι καθόλου ποιο ήταν εκείνο το παιχνίδι. Συγκρατώ όμως ότι ένοιωσα απειλημένος, ως να περίμενε ως τότε μέσα στα κρύα στενά που τα μάτια μου προσπερνούσαν όπως ήμουν καθισμένος στο λεωφορείο, η αρχαία Ερινύα, και τώρα λάμβανε τις τελικές οδηγίες για την περίπτωση μου.

Μια επιφανειακή εξέταση της κατάστασης στην ανάμνηση μου θα μπορούσε να αποδώσει ουδέτερα και γενικόλογα την υπερβολική μου ανησυχία σε κάτι παιδιάστικο, σε ένα άγχος που σίγουρα δεν αφορούσε ούτε τη γιορτή ούτε το παιχνίδι ούτε κάποια απειλή που παραμόνευε. Όμως δεν είναι το ίδιο εύλογο να παραβλέψει κανείς και την σχέση σύγκρουσης ανάμεσα στα φώτα της γιορτής, και το σκοτάδι του θανάτου. Ήταν περίπου ως κάποιος να πάσχιζε να κρατήσει το φως της λυχνίας του, κάτω από τη γη, σε ένα ορυχείο, και γι αυτό να μεριμνούσε να καίει πάντα λιγότερο η λυχνία από το ανώτατο που θα μπορούσε, με την ανησυχία πως αυτό που περίμενε εάν εμφανιζόταν το πιο εκτυφλωτικό φως θα ήταν ίσως πιο συγγενικό με ό,τι περίμενε αν το φως έσβησε για πάντα. Ως να ήταν ένας κύκλος η πορεία εδώ, και μετά το τελευταίο σημείο του κύκλου, μετά το πιο μακρινό από το αρχικό, δεν βρίσκεται κάτι ακόμα πιο μακρινό αλλά το πρώτο σημείο. Και εκεί θα χαθείς στο απόλυτο σκοτάδι – όπως σε ένα διήγημα τρόμου, ή όπως σε μια εφιαλτική παύση κάθε γιορτής.

Βέβαια τα παραπάνω μοιάζουν να έχουν ως προϋπόθεση ότι κανείς δεν ζει τη στιγμή, αλλά ζει μια ακολουθία με φοβισμένους ή ελπιδοφόρους συσχετισμούς, μια ακολουθία στην οποία μετρά την απόσταση της κάθε θέσης όπου θα βρεθεί από το όμορφο και το φρικτό. Λοιπόν, τέτοιοι υπολογισμοί και ισορροπίες όντως φαντάζουν αρκετά ξένοι στην ζωή, αλλά η τέχνη λέγεται πως είναι “πιο αληθινή από τη ζωή” (Νίτσε) ακριβώς διότι εκεί το υπόβαθρο είναι πιο συγκροτημένο, και τα βήματα οδηγούν με σαφήνεια στο ένα ή το άλλο μέρος, σε κάποιο άκρο, στα λαμπρά δωμάτια όπου οι καλεσμένοι γελούν εύθυμα, στα βάραθρα όπου γκρεμίζεται κάποιος που κυνηγούσε τρέχοντας λάμψεις ακόμα πιο γιορτινές…

Εικόνα εξωφύλλου: Monster Tea Party by AbigailLarson

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά