Γιρλάντες στα Μνήματα: μια μικρή ιστορία ανίας κι εξέγερσης

by Βασίλης Καθάρειος

Καλησπέρα και χρόνια πολλά σε κάθε ψυχή εκεί έξω που στο χωριό της είχε και Halloween. Σήμερα θα μιλήσουμε για κάτι ανάλαφρο, όπως η ανθρώπινη φύση.

Πιο συγκεκριμένα θα αναφερθούμε σε μια πανίσχυρη και καθοριστική δύναμη διαμόρφωσης του ανθρώπινου πνεύματος, αλλά και το ηθικό της αντίβαρο. Πρόκειται για μια επιβλητική και αναντίρρητη ψυχολογική εξουσία, που εξωθεί την ανθρωπότητα σε σημαντικές εφευρέσεις, αμφισβήτηση της κεντρικής εξουσίας και λογικές ή παράλογες συμπεριφορές μαζοποίησης, για να αποδειχθεί συχνά μακράν πιο συνθλιπτική από τη την πείνα ή τη σκιά του θανάτου. Ο κάθε άνθρωπος θα υποκύψει με το δικό του ξεχωριστό τρόπο· σε ένα βελγικό πλοίο που αποκλείστηκε στην Ανταρκτική τον χειμώνα του 1898, παραδείγματος χάρη, το πλήρωμα οδηγήθηκε τελικά σε κάτι τέτοιο:

“Έχουμε διηγηθεί ο ένας στον άλλον κάθε ιστορία που γνωρίζουμε, πραγματική και φανταστική. […] Κάποια μέρα ένας ναύτης πήδηξε στην παγωμένη θάλασσα, λέγοντας ότι θα επιστρέψει στο Βέλγιο με τα πόδια”

-Προσωπικό Ημερολόγιο

ενώ για μια περιπλανώμενη θεατρική ομάδα, που αποκλείστηκε εν μέσω lockdown στη Salt Lake City των ΗΠΑ το 1918, σε κάτι τέτοιο:

“Έχουμε δει κάθε αξιοθέατο και έχουμε θαυμάσει κάθε βιτρίνα, ξανά, και ξανά, και ξανά, και έχουμε παίξει τόσο πόκερ που η θέα της τράπουλας μας προκαλεί πια αναγούλα”

-Δηλώσεις σε τοπική εφημερίδα
Χιχι… οι άνθρωποι θα φαίνονται τόσο αστείοι με τις μάσκες, σα φαντάσματα!” – απόσπασμα από ημερολόγιο 15χρονου κοριτσιού, 1918

Αναφέρομαι φυσικά στην ανία· βαρεμάρα, με άλλα λόγια. Το εμμένον θεριό που μετατρέπει την ανουσιολογία σε επιστήμη, και για τον εξευγενισμό του εξωθεί τον κοινό άνθρωπο στις πλέον εφευρετικές δημιουργίες· τηλεκοντρόλ, delivery, αλλά κι ένα άθλημα όπου δυο ολόκληρα χωριά κλωτσούν ένα παραφουσκωμένο στομάχι γουρουνιού από πλατεία σε πλατεία. Σήμερα θα μιλούσαμε απλά για ποδόσφαιρο, αλλά την εποχή εκείνη, κατά τον ύστερο Μεσαίωνα, τα πράγματα ήταν κάπως διαφορετικά. Κανόνες δεν υπήρχαν παρά ελάχιστοι, και τα θανατηφόρα μαρκαρίσματα οδηγούσαν συχνά σε σπασμένα κόκαλα, όλων των ειδών. Με αρχή την 13η Απριλίου του 1314, που ο Βασιλιάς Εδουάρδος Β’ απαγόρευσε τέτοια παιχνίδια επειδή προκαλούσαν:

“…τεράστιο θόρυβο σε αστικές περιοχές, καθώς ο πανζουρλισμός γύρω από μεγάλες μπάλες οδηγεί σε παρεκτροπές απαγορευμένες απ’ το Θεό”

ακολούθησαν περισσότερες από τριάντα ανάλογες απαγορεύσεις κατά τα επόμενα τετρακόσια χρόνια, μόνο στη Βρετανία. Ειδικά κατά την περίοδο της πουριτανικής δικτατορίας (1649-1660) τα μέτρα εφαρμόστηκαν με ιδιαίτερη αυστηρότητα· το 1659 μια ομάδα παικτών ποδοσφαίρου έσπασε το τζάμι μιας εκκλησίας, και το τοπικό δικαστήριο όρισε βαριές οικονομικές ποινές και δημόσιο εξευτελισμό. Η ιστορία όμως δεν σταματά εδώ· σαν αντίδραση στην υπερβολή της ετυμηγορίας περίπου εκατό εξοργισμένοι ‘’οπαδοί’’ έκαναν έφοδο στο σπίτι του δημάρχου, οπλισμένοι ως το κόκαλο, με μοναδικό αίτημα την αθώωση των ποδοσφαιριστών. Αν πιστεύατε ότι η λέξη “hooligan” αποτελεί σύγχρονη εφεύρεση, καλά θα κάνετε να αναθεωρήσετε.

Επειδή όμως ανέφερα κάτι για μια πουριτανική δικτατορία, οφείλω αρχικά να διευκρινίσω ότι αφορά την περίοδο αμέσως μετά τον βρετανικό εμφύλιο (1642-1651). Μετά την επικράτησή τους οι νέοι πουριτανοί ηγεμόνες επιχείρησαν να εξαλείψουν οτιδήποτε αφορούσε τον παλιό βασιλιά, τον καθολικισμό, αλλά και πρακτικά κάθε έννοια ηδονής και ψυχαγωγίας. Σε αυτό το πλαίσιο θα ήταν θέμα χρόνου να περιορίσουν αυστηρά τον ακρογωνιαίο λίθο των υλικών απολαύσεων και της ακολασίας, που αποτελούσε από τότε γιορτή τόσο θρησκευτικής όσο και κοσμικής βαρύτητας. Μιλάμε φυσικά για τα Χριστούγεννα, κατά τα οποία:

“…απλώνεται χειρότερη αταξία από οποιαδήποτε άλλη περίοδο του χρόνου, γεμάτη μασκαρέματα, αλητεία, πορνεία, δολοφονίες και τζόγο, καθώς οι αμαρτωλοί εορτασμοί ξεπερνούν τα καμώματα μιας ολόκληρης χρονιάς”

-Πουριτανός αξιωματούχος
Χριστουγεννιάτικες εορταστικές εκδηλώσεις λατρείας του θεού οίνου

Με αρχή την εορταστική περίοδο του 1644 επιβλήθηκαν αυστηρές απαγορεύσεις, που κατά την 25η Δεκεμβρίου δεν επέτρεπαν ούτε την εορταστική θεία λειτουργία. Αντ’ αυτού ο λαός της Βρετανίας όφειλε να εργαστεί, και κάθε κατάστημα να παραμείνει ανοιχτό. Παρά την μερική επιτυχία στον περιορισμό κοσμικών και εκκλησιαστικών εκδηλώσεων μεγάλης κλίμακας, η απαγόρευση δεν έγινε ποτέ πραγματικά αποδεκτή. Πίσω από κλειστές πόρτες, αμπαρωμένα ξωκκλήσια και απομονωμένες βίλες οι εορτασμοί συνεχίστηκαν με μεγαλύτερη προθυμία, ιδιωτικά. Ελάχιστοι καταστηματάρχες συμμορφώθηκαν στην υποχρεωτική λειτουργία των επιχειρήσεών τους, και όσοι το έκαναν δέχονταν συστηματικές επιθέσεις όχλων που πλιατσικολογούσαν και κατέστρεφαν με περισσή εορταστική διάθεση.

Σε πόλεις όπως το Ipswich, την Οξφόρδη και το Ealing υπήρξαν γενικευμένες διαμαρτυρίες (και παιχνίδια ποδοσφαίρου), ενώ στο Kent και το Canterbury πλήθος δέκα χιλιάδων ατόμων απαίτησε μέχρι και ανατροπή του καθεστώτος. Οι απαγορεύσεις δεν ανακλήθηκαν ποτέ, αλλά ο εορτασμός των Χριστουγέννων αποκαταστάθηκε πανηγυρικά με την παλινόρθωση της μοναρχίας το 1660· παράλληλα, βασισμένοι σε υπόδειξη του βασιλιά Ιακώβου Α’ από το 1618, οι Χριστιανοί ενθαρρύνονταν να παίζουν ποδόσφαιρο κάθε Κυριακή, μετά την εκκλησία, συνδέοντας ακόμη και ως τις μέρες μας το άθλημα με την ημέρα της Ανάπαυσης.

Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι όλα όσα αναφέρθηκαν, από κοινού με άλλες προοδευτικές συνήθειες όπως το κυνήγι μαγισσών και η καταδίωξη αιρετικών και επιστημόνων μέχρι θανάτου, δεν εκδηλώθηκαν τόσο κατά τη διάρκεια της εποχής που ονομάζουμε Μεσαίωνα αλλά αμέσως μετά. Την περίοδο των Σκοτεινών Αιώνων η κοινωνική και κρατική συνοχή ήταν αδύνατο να επιβάλλει περιορισμούς σε πανεθνική κλίμακα, αλλά η τρομακτική ισχύς της Εκκλησίας της έδινε αρκετή αυτοπεποίθηση ώστε να επιτρέπει αρκετές ελευθερίες στους πιστούς, με αντάλλαγμα αφοσίωση και φόρους. Από τον 15ο αιώνα και έπειτα, ωστόσο, τα σύγχρονα ευρωπαϊκά κράτη, ο διαφωτισμός και η μεταρρύθμιση εξώθησαν την ανερχόμενη κρατική εξουσία σε σιδερένια πυγμή, και την εκκλησιαστική σε απεγνωσμένη αναζήτηση εχθρών.

Μια ματιά σε αμφιλεγόμενα έθιμα, που κατά το Μεσαίωνα εφαρμόζονταν ανοιχτά και απροκάλυπτα, αρκεί για να μας πείσει. Η Γιορτή των Ηλίθιων, που ακολουθούσε την πρωτοχρονιά, είχε τις ρίζες της στα ρωμαϊκά Σατουρνάλια· οι δουλοπάροικοι φέρονταν σαν ευγενείς -και τούμπαλιν-, όριζαν έναν βασιλιά της αναρχίας και επιδίδονταν σε ακατάσχετη μπουρδολογία. Οι πανηγυρικοί εορτασμοί ξεκινούσαν από το εσωτερικό των εκκλησιών, ενώ πολύ σύντομα εξαπλώνονταν και στους γύρω δρόμους, όπου εξελίσσονταν σε ακατάσχετη οινοποσία, λαϊκό γλέντι, μασκαρέματα και παρελάσεις μεθυσμένων ανδρών με φουστάνια. Ανάλογη αίσθηση σοβαρότητας διακατείχε και τη λεγόμενη Γιορτή του Γαϊδάρου· μια νεαρή κοπέλα που θα κρατούσε ένα παιδί έμπαινε στην εκκλησία καβάλα σε έναν γάιδαρο, και στη θεία λειτουργία που ακολουθούσε κάθε Αμήν είχε αντικατασταθεί από ένα ίιιιχαααα. Όταν λοιπόν θα καταφέρουμε να στήσουμε stand-up comedy σε άμβωνα, ίσως αποκτήσουμε ξανά το δικαίωμα να θεωρούμε τον Μεσαίωνα οπισθοδρομικό και ηθικολάγνο.

Η σύγκρουση καρναβαλιού και Σαρακοστής” – Pieter Bruegel ο Πρεσβύτερος (1559)

Πού ήταν, ωστόσο, η εξουσία; Όπως ανέφερα και νωρίτερα η φεουδαρχία προέβλεπε μια χλιαρή μόνο τοπική αστυνόμευση, ενώ η Εκκλησία θα ήταν ικανοποιημένη αν τον υπόλοιπο χρόνο ο λαός πλήρωνε τους φόρους του και έμενε υπάκουος. Ακόμη κι αυτές οι αμυδρές εστίες επιβολής όμως έχαναν κάθε νόημα στη διάρκεια εκτεταμένων περιόδων θανάτου και καταστροφής· ένα πολυετής πόλεμος, ή καλύτερα, μια πολυετής επιδημία πανώλης είναι εξαιρετικά παραδείγματα. Οι εξάρσεις λιμωδών νοσημάτων έκαναν τακτικούς κύκλους πάνω απ’ τη μεσαιωνική κοινωνία, αλλά καμιά δεν θα μπορούσε να συγκριθεί με την επιδημία του Μαύρου Θανάτου (1346-1353) που περιόρισε τον παγκόσμιο πληθυσμό από 475 εκατομμύρια σε περίπου 350 με 375. Παρά τις δεισιδαιμονίες οι άνθρωποι είχαν κατανοήσει -σωστά- ότι η επαφή με κρούσματα μεταδίδει την ασθένεια, και μια σειρά πρώιμων μέτρων lockdown εφαρμόστηκαν σε αρκετές πόλεις· καταστήματα έκλεισαν, εκδηλώσεις αναβλήθηκαν, και η είσοδος εμπόρων και περιπλανώμενων μουσικών σε οικισμούς απαγορεύθηκε αυστηρά.

Οι αρχές φυσικά δεν είχαν κατανοήσει ότι εξίσου μεγάλο ποσοστό της διάδοσης οφείλεται σε ψύλλους αρουραίων, και καταδίωξαν τους φυσικούς τους θηρευτές -φίδια, γάτες, κουκουβάγιες- ως δαιμονικά πλάσματα. Το αποτέλεσμα οδήγησε σε εκτόξευση της θνησιμότητας, που σε πολλές περιοχές ουσιαστικά αποδόμησε πλήρως οποιαδήποτε έννοια κοινωνικής ιεραρχίας. Η σημαντικότερη ίσως πηγή πληροφοριών για την αναρχία της εποχής κρύβεται στο Δεκαήμερον, του Ιωάννη Βοκάκιου, που μέσα απ’ τη γλαφυρή λογοτεχνική του έκφραση σκιαγραφεί το κλίμα μιας κοινωνίας υπό διάλυση. Ολοκληρώθηκε το 1353, και όπως είναι προφανές αναφέρεται σε ατέλειωτα πλήθη ανθρώπων που γεμάτοι υπαρξιακό τρόμο έτρεξαν σε εκκλησίες και εξομολογητήρια για άφεση αμαρτιών. Παράλληλα, ωστόσο, γίνεται σαφές ότι ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού:

“…διατήρησε την πεποίθηση ότι η καλύτερη άμυνα έναντι του επερχόμενου θανάτου ήταν το αχαλίνωτο μεθύσι, η απόλαυση της ζωής στο έπακρο, το καθημερινό τραγούδι, η εκπλήρωση κάθε απόκρυφης επιθυμίας με την παραμικρή ευκαιρία και η ολοκληρωτική αντιμετώπιση της κατάστασης ως μέρος ενός τεράστιου αστείου”

Δεκαήμερον, πρόλογος

Μιλώντας για αστεία όμως, αξίζει τον κόπο να ρίξουμε μια ματιά στα γραπτά ενός ανώνυμου Φλωρεντίνου ιστοριογράφου:

“…το σύνολο των πολιτών δεν έκανε τίποτα πέρα απ’ το να μεταφέρει σωρούς για ταφή, καθώς οι φτωχότεροι των νεκρών περιμαζεύονταν βιαστικά και ρίχνονταν απευθείας στον ομαδικό τάφο. Πάνω απ’ το πρώτο στρώμα πτωμάτων σκορπούσαν χώμα, που θα υποδεχόταν ένα δεύτερο στρώμα πτωμάτων, πριν καλυφθεί κι αυτό με χώμα, όπως ακριβώς παρασκευάζονται τα λαζάνια με διαδοχικά στρώματα ζυμαρικών και τυριού”

“Ο θρίαμβος του Θανάτου” – Pieter Bruegel ο Πρεσβύτερος (1562)

Παρατηρούμε έναν τρόπο σκέψης που σήμερα θα ονομάζαμε μαύρο χιούμορ, και υποδεικνύει με ακρίβεια τους μηχανισμούς ψυχολογικής άμυνας του ανθρώπου απέναντι στη δυσωδία και το θάνατο. Για να επιστρέψουμε όμως στο magnum opus του Βοκάκιου, θα παρατηρήσουμε ότι ο κεντρικός άξονας της ιστορίας του, η φυγή δέκα νεαρών ευγενών σε βίλα εκτός της πόλης για να αποφύγουν την επιδημία, αντιστοιχεί σε μια γενικευμένη κοινωνική πραγματικότητα.

Με την πλειοψηφία των ενοίκων νεκρή ή αδιαφορούσα απέναντι στα πρόσκαιρα υλικά πλούτη της, οι περιουσίες και τα σπίτια στις πόλεις αντιμετωπίζονταν περίπου σαν δημόσιο αγαθό. Ομάδες εύθυμων απαρνητών του θανάτου επέλεγαν το κατάλληλο έρημο σπίτι ως προσωρινή κατοικία, και χρησιμοποιούσαν κάθε διαθέσιμο απόθεμα φαγητού ή ποτού για να διοργανώνουν όσο το δυνατόν περισσότερα τρελά πανουκλοπάρτι· στη συνέχεια απλώς θα άλλαζαν κατοικία. Σε αρκετές περιπτώσεις η πανηγυρική διάθεση μεταφερόταν στα κοντινά κοιμητήρια, όπου ανάμεσα σε κηδείες και ομαδικούς τάφους ένας παροξυσμός ζωντάνιας έστηνε φαγοπότια και σεξουαλικά όργια. Κάθε μορφή εξουσίας ήταν φυσικά απούσα· η πρώτη εντολή απαγόρευσης ανάλογων εορτασμών σε νεκροταφεία, χαρακτηριστικά, εκδόθηκε το 1394 σ’ ένα γαλλικό χωριό. Χρειάστηκαν τέσσερις δεκαετίες.

Όταν το παραπέτασμα έπεσε, η καινούρια μέρα αποκάλυψε πλήθος δημιουργικών καινοτομιών· πίσω από κλειστές πόρτες, οι συνθέτες είχαν πια την ελευθερία να πειραματιστούν με νέες, κοσμικές μελωδικές φόρμες, χωρίς καμιά πιθανότητα λογοκρισίας, δίνοντας μορφή και υπόσταση σε είδη όπως οι μπαλάντες και τα rondeaux. Η έννοια του χορού με το θάνατο, που στις μεσαιωνικές τοιχογραφίες Memento Mori συμβόλιζε τη φρίκη της θνητότητας και της αιώνιας κόλασης, απέκτησε μια καινούρια έννοια· οι μακάβριοι χοροί –Danse Macabres– αποδέχονταν πλήρως το αναπόδραστο του θανάτου, χορεύοντας και γελώντας μαζί του, αλλά πάνω απ’ όλα εις βάρος του.

Ο Χορός του Θανάτου” – Michael Wolgemut (1493)

Οι αχαλίνωτοι οργιαστικοί πανηγυρισμοί, στο κάτω κάτω, δεν αποτελούσαν απλώς εκμετάλλευση της πρακτικά ανύπαρκτης αστυνόμευσης. Όταν συνυφαίνονται τόσο στενά με την πραγματικότητα και την αισθητική του θανάτου, όπως γίνεται προφανές στην εμμονή με τα νεκροταφεία, ο αυτοσκοπός μεταδίδεται και πάλι στην αμφισβήτηση της εξουσίας· όχι πια επίγειας, όπου βαρόνοι και επίσκοποι επέβαλαν τα συμφέροντά τους σαν αποκύημα μιας θεϊκής τάξης πραγμάτων, αλλά της ίδιας της κοινής ανθρώπινης μοίρας που φάνταζε πιο κοντινή από ποτέ.

Παρόμοια κίνητρα, όπως είναι προφανές, οδήγησαν στην εξέλιξη του σύγχρονου Halloween. Στο αχνιστό θανατερό μείγμα συντέλεσαν αρχέγονες εορτές προς τιμήν της Μητέρας Φύσης, που τέλη Οκτώβρη στολίζεται με φαιές αποχρώσεις εν αναμονή της αναγέννησής της, αλλά και η ίδια η γοτθική (=βάρβαρα σκοταδιστική) αισθητική, που στο μυαλό της Βικτωριανής περιόδου σκιαγραφούσε έναν Μεσαίωνα που όφειλε να δείχνει χειρότερος απ’ την ίδια. Το trick or treat απέχει αιώνες απ’ την κοινωνική πραγματικότητα που περιέγραψα ως τώρα, αλλά η επαφή με τη θνητότητα θα έκανε δυναμική επιστροφή στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Η ζωή στα χαρακώματα και τα ερείπια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου φάνταζε εφιαλτική, ακόμη και μέσα από πρωτοσέλιδα, αλλά για όσους έμειναν πίσω δεν μπορεί να συγκριθεί σε τίποτα με την Ισπανική Γρίπη.

Παρά την ονομασία της, προερχόμενη από δημοσιογράφους της ουδέτερης στον πόλεμο Ισπανίας που έφεραν την επιδημία στο προσκήνιο, η θανάσιμη λοίμωξη του αναπνευστικού απλώθηκε σταδιακά σε ολόκληρη την υφήλιο με επίκεντρο χώρες την Άπω Ανατολής. Ένα απ’ τα βασικά χαρακτηριστικά της ήταν και η ασυνήθιστη σφοδρότητα προς τους νέους ενήλικες, που πέθαιναν μαζικά στα στρατιωτικά νοσοκομεία, αλλά και η ενισχυμένη μεταδοτικότητα, ιδιαίτερα σε στρατόπεδα και αστικές περιοχές. Η ραγδαία εξάπλωση του παθογόνου εξώθησε τις αρχές αρκετών πόλεων να εφαρμόσουν μέτρα τοπικού lockdown, που εξελίχθηκαν σε γενικευμένη αναστολή δημόσιων εκδηλώσεων και συναθροίσεων· πρώτο θύμα -ή και όχι- των νέων απαγορεύσεων θα ήταν το Halloween του 1918.

Στα τέλη Οκτώβρη η ανισοκατανομή των κρουσμάτων σε διαφορετικές περιοχές των ΗΠΑ οδήγησε σε αυστηρά τοπική αντιμετώπιση του επερχόμενου πανζουρλισμού, μια μόλις εβδομάδα πριν τις προεδρικές εκλογές της 5ης Νοέμβρη. Στις δυτικές πολιτείες, όπου το δεύτερο κύμα νοσηλειών και θανάτου βρισκόταν σε έξαρση, οι δημοτικές αρχές απαγόρευσαν κάθε εορταστική συνάθροιση σε δημόσιο χώρο· στις ανατολικές, που είχαν πληγεί βάναυσα κάποιες εβδομάδες πριν, οι σωφρονιστικές προσπάθειες εστιάστηκαν στον απαραίτητο περιορισμό της ηχορύπανσης για χάρη των εκατοντάδων ασθενών που ανάρρωναν. Τα ιδιωτικά πάρτι σε κλειστούς χώρους απαγορεύθηκαν επίσης, όπως και δραστηριότητες που θα ευνοούσαν τη μετάδοση, με -απόλυτα- χαρακτηριστικά παραδείγματα τη χρήση πνευστών οργάνων και τη ρίψη κομφετί. Ωστόσο, όπως αποδείχθηκε, οι ελάχιστες πόλεις που προέτρεψαν τους κατοίκους τους να γλεντήσουν και να ξεσκάσουν -όπως η Indianapolis και το Kansas City- ήταν και οι μοναδικές που πέτυχαν τους υγειονομικούς στόχους τους, καθώς οι εποχικές δραστηριότητες κινήθηκαν σε σχετικά φυσιολογικά επίπεδα.

Οι περιοχές που επιχείρησαν να επιβάλουν αυστηρούς περιορισμούς, αντίθετα, είχαν τα αντίθετα αποτελέσματα. Στο Dallas εορτασμοί ασυνήθιστα ξέφρενοι συνεχίστηκαν ως τις πρώτες πρωινές ώρες· στη διάρκειά τους ένα άλογο και ένα πιάνο κλάπηκαν από πλήθος αγνώστων εκτός εαυτού, ένα παιδί πήδηξε από μια στέγη (είναι καλά) και ένα νήπιο έπιασε φωτιά (επίσης καλά). Στο Birmingham της Αλαμπάμα το γλέντι ξεπέρασε κάθε ιστορικό προηγούμενο· ασυγκράτητα πλήθη αναποδογύρισαν αυτοκίνητα, άλλαξαν θέσεις σε οδοδείκτες και βανδάλισαν άγρια κήπους και αυλές. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν στο κλίμα ευθυμίας συνέβαλε το επερχόμενο τέλος του πολέμου (η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε συνθηκολογήσει μόλις μια μέρα πριν), ή τις πραγματικές υγειονομικές επιπτώσεις της ολονύχτιας κρεπάλης, μπορούμε όμως να παρατηρήσουμε με σιγουριά ότι, για μια ακόμη φορά, η απαγόρευση της ψυχαγωγίας αποτέλεσε ικανή συνθήκη για παροξυσμική ανυπακοή.

Αποκόμματα εφημερίδων της εποχής

Ας μην ξεχνάμε, στην τελική, ότι η συνθλιπτική βαρεμάρα αποτελεί μια από τις σκοτεινότερες δυνάμεις του ψυχικού μας απόπατου, με μοναδικό αποτελεσματικό εμβόλιο την ανουσιολογία και το γλέντι· δυο φαινομενικά τόσο ανώφελα, ανοργάνωτα και προκλητικά καθάρματα, που με το μαγικό ραβδί που ορίζει τον άνθρωπο μας προστατεύουν εδώ και χιλιετίες από μια εντυπωσιακή καθίζηση στην υπαρξιακή τρέλα. Ας αναλογιστούμε λοιπόν, με προσοχή, μαζί με τα μεγάλα μυαλά που ανακοινώνουν τα διατάγματα· ένα αγκαθάκι τόσο ισχυρό ώστε να ελευθερώσει τον άνθρωπο απ’ τον ίδιο τον εαυτό του, πόση ανοχή θα δείξει στην εξουσία του κράτους και του θανάτου;

Πηγές:

www.livescience.com
www.historytoday.com
www.theprint.in
www.wqxr.org
www.time.com
Το Δεκαήμερον – Ιωάννης Βοκάκιος

προτεινουμε επίσης

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά