Γυναίκες στον κινηματογράφο τρόμου: από θύματα, ηρωίδες

by Μαρία Λιακάτου

Tίτλος πρωτοτύπου: Women in horror: Victims no more
Σύνταξη: Beth Younger
Μετάφραση: Μαρία Λιακάτου

Στο τέλος του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Καννών το 2017, η ηθοποιός Jessica Chastain, η οποία αποτέλεσε και μέλος της κριτικής επιτροπής, ανέφερε πως θεωρούσε την απεικόνιση των γυναικών στις ταινίες του φεστιβάλ «αρκετά ανησυχητική».

Για πολλούς, αυτό δεν είναι κάτι καινούριο. Η έλλειψη γυναικών στον κινηματογράφο – μπροστά ή πίσω από τις κάμερες – βρίσκεται στο προσκήνιο της κριτικής που δέχεται το Χόλιγουντ τα τελευταία χρόνια, με πολλούς κριτικούς και συγγραφείς να παρουσιάζουν με λεπτομέρεια τους διάφορους τρόπους κατά τους οποίους οι γυναίκες δεν εκπροσωπούνται επαρκώς ή τους διανέμονται στερεοτυπικοί ρόλοι.

Η Stacy Smith, καθηγήτρια επικοινωνιών του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνια, που ερευνά την απεικόνιση του φύλου και της φυλής στον κινηματογράφο και την τηλεόραση, ανακάλυψε πως από τους 5.839 χαρακτήρες στις 129 πιο ακριβοπληρωμένες ταινίες που κυκλοφόρησαν μεταξύ του 2006 και του 2011, λιγότερο από το 30 τις εκατό ήταν γυναίκες ή κορίτσια. Ταυτόχρονα, μόνο το 50 τις εκατό των ταινιών ικανοποιούν τα κριτήρια του τεστ Bechdel, το οποίο ελέγχει εάν σε μια ταινία περιλαμβάνονται τουλάχιστον δύο γυναίκες που μιλάνε μεταξύ για οτιδήποτε πέρα από άντρες. 

Παρόλο που οι γυναίκες καλούνται ν’ ακολουθήσουν μια δύσκολη πορεία στον κινηματογράφο, δεν είναι όλα τόσο απαισιόδοξα. Ο τρόμος είναι ένα είδος όπου οι γυναίκες αποκτούν ολοένα και περισσότερους πρωταγωνιστικούς ρόλους. Οι κραυγές εξακολουθούν, βέβαια, να είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό των ταινιών τρόμου, παρ’ όλ’ αυτά, οι γυναίκες αναλαμβάνουν κεντρικούς ρόλους – όχι ως θύματα αλλά ως τέρατα και ηρωίδες.

Καταρρίπτοντας τις τάσεις

Κάθε χρόνο το Ινστιτούτο Φύλου στα ΜΜΕ Geena Davis (Geena Davis Institute on Gender in Media) δημοσιοποιεί μια έρευνα που δείχνει πώς οι ανισότητες φύλου στον κινηματογράφο επηρεάζουν τις γυναίκες και τα κορίτσια.

Για παράδειγμα, έχουν ανακαλύψει πως οι θετικοί και επιφανείς ρόλοι των γυναικών στις ταινίες «δίνουν κίνητρο στις γυναίκες να είναι πιο δυναμικές» στον επαγγελματικό και στον προσωπικό τομέα. Όταν, όμως, απουσιάζει η θετική απεικόνιση των γυναικών τότε αυτό έχει το αντίθετο αποτέλεσμα.

Μια πρόσφατη έρευνα της Google και του Ινστιτούτο Φύλου στα ΜΜΕ Geena Davis μελέτησε αυτό το φαινόμενο σε διαφορετικά είδη. Ανέπτυξαν το «GD-IQ» (Geena Davis Inclusion Quotient/ Geena Davis Συντελεστής Ενσωμάτωσης), το οποίο διευκολύνεται από τεχνολογία μηχανικής μάθησης (machine-learning technology). Ο στόχος ήταν η αναγνώριση μοτίβων στο φύλο, στον χρόνο παρουσίασης στην οθόνη και στον χρόνο ομιλίας, τα οποία ο κοινός θεατής πιθανόν να παραβλέψει. Τα αποτελέσματα της έρευνας επιβεβαίωσαν κάτι που ήταν ήδη γνωστό: στον κινηματογράφο, η προβολή (οπτική και ακουστική) των αντρών είναι διπλάσια από των γυναικών.

Αλλά υπήρχε μία εξαίρεση: οι ταινίες τρόμου.

Η αναγέννηση του τρόμου

Η Sissy Spacek στην ταινία “Carrie” (1976).
Φωτογραφία: The Ronald Grant Archive

Κατά κάποιον τρόπο, αυτό βγάζει νόημα. Ένα πρόσφατο άρθρο της The Guardian περιγράφει πως οι γυναίκες ιστορικά έλκονταν από το συγκεκριμένο είδος. Σε αρκετές πολυαγαπημένες ταινίες τρόμου πρωταγωνιστούν δυναμικές γυναίκες: οι “Carrie” (1976), “Η Κάθοδος” (“The Descent”) (2005) και “Η Μάγισσα” (“The Witch”) (2015) είναι μερικές από αυτές.

Φυσικά, ο τρόμος ανέκαθεν είχε στο στόχαστρό του τις γυναίκες. Παραδοσιακά, οι γυναίκες και τα κορίτσια είναι θύματα τρελών δολοφόνων ή τεράτων. Τσιρίζουν πολύ. Παρ’ όλ’ αυτά, οι όροι έχουν αλλάξει μαζί με τους καιρούς, και την τελευταία δεκαετία παρατηρείται μια αναγέννηση του τρόμου.

Το είδος έχει αλλάξει πορεία και δεν ικανοποιείται πλέον από το να παρουσιάζει τις γυναίκες ως θύματα, αλλά επικεντρώνεται σε δυναμικές γυναίκες πρωταγωνίστριες. Έχει κάνει στροφή από τα slasher και το torture porn σε ποιο ουσιαστικές και διαφοροποιημένες ταινίες που ασκούν κριτική σε κοινωνικά ζητήματα και διαθέτουν ένα αισθητικό όραμα.

Η Anya Taylor-Joy υποδύεται την Thomasin
στην “Μάγισσα” (2015), Φωτογραφιά: Jarin Blaschke/A24.

To 2017, το “Τρέξε!” (“Get Out!”) του Jordan Peele έσπασε τα ταμία ασκώντας κριτική σε φυλετικές πολιτικές ενώ ανέδειξε μια όμορφη λευκή γυναίκα ως τον κακό της ιστορίας. Το 2015 η λαογραφική ταινία τρόμου του Rοbert Egger “Η Μάγισσα” (“The Witch”) ήταν μια απροσδόκητη επιτυχία αφού συγκέντρωσε 91% θετικές κριτικές στο Rotten Tomatoes. “Η Μάγισσα” εντυπωσίασε τους θεατές με την ιστορική της ακρίβεια μέσα από μια φεμινιστική ανατροπή. Διαδραματίζεται στην πουριτανική Αμερική, όπου η έφηβη πρωταγωνίστρια, Thomasin, έρχεται αντιμέτωπη με τους γονείς και τα αδέρφια της που θεωρούν πως έχει γίνει μάγισσα, κατηγορώντας την για όλες τις δυστυχίες που έχουν χτυπήσει την οικογένεια. Φυσικά, η Thomasin είναι απλά ένα έφηβο κορίτσι –ένα πλάσμα επικίνδυνο για μια παράδοση που κυβερνάται από άντρες, όπως θέλει να μας δείξει η ταινία.

Το “Τρέξε!” και “Η Μάγισσα” αποτελούν μερικές από τις πολλές ταινίες τρόμου με γυναίκες σε κεντρικούς ρόλους: οι “Stoker” (2013), “Κάτω από το Δέρμα” (“Under the Skin”) (2013), “[Rec]” (2007), “Το κάλεσμα” (“The Conjuring”) (2013), “Η Μεταμόρφωση” (“Ginger Snaps”) (200), “American Mary” (2012), “Το Σώμα που Σκοτώνει” (“Jennifer’s Body”) (2009) και “Είναι ο Επόμενος” (“You’re Next”) (2011).

Ανατρέποντας την αφήγηση

Για δεκαετίες, οι σεξουαλικά ενεργές γυναίκες στις ταινίες τρόμου έβρισκαν πρώτες τον θάνατο ως τιμωρία για τα σεξουαλικά τους παραστρατήματα. Αυτό το μοτίβο το συναντάμε στο “Η Νύχτα με τις Μάσκες” (“Halloween”) (1978), “Παρασκευή και 13” (“Friday the 13th”) (1980), “Ο Σχιζοφρενής Δολοφόνος με το Πριόνι” (“The Texas Chain Saw Massacre”) (1974) και “Εφιάλτης στον Δρόμο με τις Λεύκες” (“A Nightmare on Elm Street”) (1984).

Η Maika Monroe στο “Σε Ακολουθεί”. Φωτογραφία: © TMDB

Το “Σε Ακολουθεί” (“It Follows”) (2015) ανατρέπει αυτή την αφήγηση. Η Maika Monroe υποδύεται την πρωταγωνίστρια Jay, μια νεαρή γυναίκα που έρχεται αντιμέτωπη με έναν αόρατο και άγνωστο διώκτη αφότου έκανε σεξ με τον σύντροφό της. Παρ’ όλ’ αυτά, το “Σε Ακολουθεί” δεν έχει σκοπό να τιμωρήσει τη Jay –ή κάθε άλλη πρωταγωνίστρια– επειδή έκανε σεξ. Μία κριτική, μάλιστα, παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα ανάλυση, σύμφωνα με την οποία το “Σε Ακολουθεί” στην πραγματικότητα ασκεί κριτική στην κουλτούρα του βιασμού, υπογραμμίζοντας την τραυματική αντιμετώπιση της κοινωνίας, των φίλων και της οικογένειας απέναντι στα θύματα βιασμού. Αυτή η ανατριχιαστική ταινία με τις διθυραμβικές κριτικές επιτρέπει στη Jay να είναι το κορίτσι που όλες ευχόμαστε να μπορούσαμε να είμαστε: ερευνά, αντιστέκεται στον διώκτη και, στο τέλος, νικά.

Η Bella Thorne κυριαρχεί στην αφίσα
του “Άμιτιβιλ: Το Ξύπνημα”.
Φωτογραφία: Wikipedia commons

Ακόμα και τα παλιά και φαινομενικά φθαρμένα franchise αποκτούν τα δικά τους ριμέικ με γυναίκες σε πρωταγωνιστικούς ρόλους. Το αρχικό “Τη νύχτα που γεννήθηκε ο τρόμος” (“The Amityville Horror”) (1979) εκμεταλλεύτηκε την πραγματική ιστορία ενός σπιτιού στο Άμιτιβιλ της Νέας Υόρκης. Η ιστορία μιας πυρηνικής οικογένειας υπό διάλυση η οποία τρομοκρατείται από ένα στοιχειωμένο σπίτι γέννησε 12 σίκουελ, πρίκουελ και συνέχειες.

Το καλοκαίρι του 2017, το κοινό είχε την ευκαιρία να δει μία ακόμα προσθήκη στο ρεπερτόριο του Άμιτιβιλ. Στο “Άμιτιβιλ: Το Ξύπνημα” (“Amityville: The Awakening”) πρωταγωνιστούν οι Jennifer Jason Leigh και Bella Thorne στους ρόλους μιας ανύπαντρης μητέρας και της κόρης της που πρέπει να αντιμετωπίσουν την καθημερινότητα στο περιβόητο σπίτι. Η αφίσα της ταινίας απεικονίζει την Bella Thorne να υπερκαλύπτει την εικόνα του σπιτιού, υπονοώντας πως είναι πιο σημαντική (και πιο δυνατή) από το τρομακτικό σπίτι.

Καθώς ο ρόλος των γυναικών στις άλλες σφαίρες της κοινωνίας μας συνεχίζει να μεγαλώνει, είναι αναμενόμενο πως το ίδιο γίνεται και στις ταινίες τρόμου. Με την τεράστια κινηματογραφική επιτυχία της “Wonder Woman” (2017), υπάρχει η ελπίδα πως σύντομα και άλλα είδη θα ακολουθήσουν το παράδειγμα των ταινιών τρόμου και θα αγκαλιάσουν τις γυναίκες πρωταγωνίστριες, τις ηρωίδες και, ίσως και, μερικές μάγισσες.

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά