Η φύση και οι νόμοι της στο σκότος ήταν,
o Θεός είπε: “Γενηθήτω ο Νεύτωνας!” και εγένετο Φως.

Με αυτό το σύντομο δίστιχο περιέγραψε ο διάσημος Άγγλος ποιητής Αλεξάντερ Πόουπ (Alexander Pope, 1688 – 1744) τη δημοφιλία που απολάμβανε στο νησί της Γηραιάς Αλβιώνας, ο μαθηματικός Ισαάκ Νεύτωνας (Isaac Newton, 1642-1727). Ο λόγος; Το 1685 εκδόθηκε το μνημειώδες σύγγραμμα «Μαθηματικές αρχές της Φυσικής Φιλοσοφίας», διατυπώνοντας μια σειρά από ανακαλύψεις για τον τρόπο λειτουργίας της φύσης με βάση το πείραμα και την παρατήρηση. Μέσω του ορθού λόγου, ο άνθρωπος είχε πλέον τη δυνατότητα να περιγράψει με μεγάλη ακρίβεια τα φαινόμενα που συνέβαιναν γύρω του. Μέχρι εκείνη την εποχή, οι διανοούμενοι δεν είχαν κατασταλάξει ακόμη σε ποια μεριά βρισκόταν η επιστημονική αλήθεια. Με τη νέα μέθοδο, τα πράγματα στη φυσική φιλοσοφία ξεκαθάρισαν σε σημαντικό βαθμό. Σήμερα, το βιβλίο του θεωρείται από τους ιστορικούς η κορωνίδα της Επιστημονικής Επανάστασης.  

Isaac Newton, 1642-1727

Ο Νεύτωνας όμως τελικά δεν ήταν μόνο επιστήμονας. Όπως αποκαλύφθηκε κατά τον 20ο αιώνα, η διασημότερη διάνοια της Βρετανικής αυτοκρατορίας είχε κι άλλες πτυχές, λιγότερες γνωστές. Μπορεί να θεμελίωσε αυτό που ονομάζουμε σήμερα «Ουράνια μηχανική», αλλά ήταν ελάχιστα γνωστό ότι μελέτησε εκτενώς μυστικιστικές ιδέες διάφορων ερμητικών κειμένων, ασχολήθηκε με την Αλχημεία για σχεδόν 25 χρόνια και έγραψε μια σειρά από μελέτες για θεολογικά θέματα σχετικά με την Αποκάλυψη του Ιωάννη και το βιβλίο του προφήτη Δανιήλ. Όπως μας τονίζει ο βιογράφος του Richard Westfall, ο Νεύτωνας εκτός από επιστήμονας, ήταν φιλόσοφος, θεολόγος και δημόσιο πρόσωπο. 

Ίσως λόγω της τελευταίας ιδιότητάς του, η Royal Society, η Βρετανική Ακαδημία Επιστημών, αποφάσισε μετά τον θάνατό του να σφραγιστούν όλες οι μελέτες του που αφορούν τη μεταφυσική, με την ένδειξη ότι ήταν ακατάλληλες προς δημοσίευση. Όταν αποκαλύφθηκαν τα χαμένα κείμενα το 1936 από τον οίκο Sotheby’s και αγοράστηκαν το 1942 από τον  νομπελίστα οικονομολόγο Τζον Μέιναρντ Κέινς (John Maynard Keynes, 1883 – 1946), ο επιστημονικός κόσμος έμαθε ότι «Ο Νεύτωνας δεν ήταν ο πρώτος της εποχής των φώτων…ήταν ο τελευταίος των μάγων», όπως δήλωσε χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με τους μελετητές του, η συνολική έκταση των συγγραμμάτων σχετικά με τις έρευνές του πάνω στις θετικές επιστήμες ήταν γύρω στις 1.000.000 λέξεις. Οι θεωρίες του και οι ερμηνείες του πάνω σε θεολογικά ζητήματα ήταν περισσότερες από 1.400.000 λέξεις. Από τον όγκο των λέξεων, καταλαβαίνουμε ότι όχι μόνο ήταν συλλέκτης ερμητικών κειμένων, αλλά μελέτησε πολλές δεκαετίες τις απόκρυφες πρακτικές. Σε αυτό το σημείο να σημειώσουμε ότι δεν θα μάθουμε ποτέ την πραγματική έκταση του ενδιαφέροντός του και την ανάμειξή του σε αιρετικά θέματα, επειδή μέρος του προσωπικού του αρχείου του καταστράφηκε από μια μεγάλη φωτιά.

Ο Νεύτωνας υπήρξε από την παιδική του ηλικία, εσωστρεφής και μοναχικό παιδί. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στο γυμνάσιο του Grantham ανακάλυψε τη μαγεία των μαθηματικών συγγραμμάτων, τα οποία ήταν όλα γραμμένα στα λατινικά. Άλλο σημαντικό στοιχείο της γυμνασιακής του παιδείας, ήταν η μελέτη της Αγίας Γραφής. Στο Cambridge πήγε μετά από παρότρυνση του θείου του, αιδεσιμότατου William Ayscough, απόφοιτου του κολεγίου Trinity του ίδιου πανεπιστημίου, τον Ιούνιο του 1661. Στο φιλόξενο πανεπιστημιακό περιβάλλον, ο Νεύτωνας σπούδασε μαθηματικά, αστρονομία, χημεία και φυσική, ενώ στις 2 Οκτωβρίου του 1667 αναγορεύτηκε σε Master of Arts, με την υποχρέωση να χειροτονηθεί ιερέας της Αγγλικάνικης Εκκλησίας μέσα σε διάστημα επτά ετών. Όπως ήταν αναμενόμενο, του παραχωρήθηκε ειδική άδεια να διδάσκει μαθηματικά στο πανεπιστήμιο, δίχως όμως ποτέ να χειροτονηθεί. Σε όλο αυτό το χρονικό διάστημα, του δόθηκε η δυνατότητα ως εταίρος του κολεγίου να διευρύνει τις γνώσεις του ακόμη και πάνω σε απόκρυφα θέματα. Με το τέλος των σπουδών του δημιούργησε ειδικό δωμάτιο για πειράματα, καθώς και μια προσωπική βιβλιοθήκη με «απαγορευμένα» συγγράμματα.

Πιστεύεται ότι σημείο καμπής της λιγότερης γνωστής ενασχόλησης του Νεύτωνα αποτέλεσε η γνωριμία του με τον Ρόμπερτ Μπόυλ (Robert Boyle, 1627 – 1691). Όταν ο γνωστός Ιρλανδός χημικός πέθανε, ο Νεύτωνας απέκτησε όλες τις προσωπικές ιδιόχειρες σημειώσεις του φίλου του, μέσω του κοινού γνωστού Τζον Λοκ (John Locke, 1632 – 1704), με αποτέλεσμα να πραγματοποιήσει όλα τα αλχημιστικά πειράματά του στο ασφαλές περιβάλλον του πανεπιστημίου. Ο Νεύτωνας θεωρούσε αφενός ότι η αλχημεία δεν ήταν για τους αμύητους, αφετέρου ότι η σκιά του πρόσφατα καταργημένου Νόμου Εναντίον των Αναπαραγωγών (Act Against Multipliers) έπεφτε ακόμη βαριά στους κύκλους των επιστημόνων. Μέχρι το τέλος της άνοιξης του 1693, ο Νεύτων σημείωσε στο ημερολόγιό του την ολοκλήρωση των περισσότερων πειραμάτων μόνος του -γι’ αυτό τον λόγο εικάζεται ότι έπαθε και νευρικό κλονισμό από τις αναθυμιάσεις των μετάλλων και την αϋπνία- πραγματοποιώντας έτσι μια σειρά από μικρούς θριάμβους όσον αφορά τις ζυμώσεις του χρυσού και ασημιού με άλλα μέταλλα. Η εικοσιπενταετής ενασχόληση με την αλχημεία βοήθησε τον γνωστό μαθηματικό όχι μόνο να κατανοήσει πρακτικά μυστήρια της χημείας, αλλά να διευρύνει σε σημαντικό βαθμό τον τρόπο σκέψης του. Με αυτό τον τρόπο, μπόρεσε να προσεγγίσει τον ερμητισμό με μια διαφορετική ματιά.

Αυτό που δεν ήταν ευρέως γνωστό ήταν η εκτενής μελέτη της Βίβλου και τα πατερικά κείμενα. Ο Νεύτωνας δεν πίστευε στην τριαδική φύση του Θεού, ένα γεγονός που από μόνο του αποτελούσε βλασφημία αλλά και αδίκημα τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Θεωρούσε ότι οι θεολόγοι του 4ο αιώνα εισήγαγαν ξένες έννοιες στο χριστιανικό δόγμα, διαστρεβλώνοντας με αυτό τον τρόπο διάφορα νοήματα της Αγίας Γραφής. Παράλληλα, τα μεταφυσικού χαρακτήρα χειρόγραφά του συγκεντρώθηκαν σε δύο πραγματείες: Παρατηρήσεις πάνω στις προφητείες του Δανιήλ (Observations upon the Prophecies of Daniel) και Παρατηρήσεις πάνω στην Αποκάλυψη του Ιωάννη (Observations upon the Apocalyspe of St. John). Με αυτό τον τρόπο έδειξε το ενδιαφέρον του στον προφητικό λόγο και τη συμβολική γλώσσα των πατερικών κειμένων. Καταλαβαίνουμε έτσι τον βαθμό της ενασχόλησής του στα Χαλδαϊκά βιβλία, τα Αιγυπτιακά, τον αγγλικανισμό, τον καλβινισμό, τον ιουδαϊσμό, τον αρειανισμό και τις ριζοσπαστικές θεολογίες του 17ου αιώνα. Όταν έγιναν γνωστές οι αιρετικές του θεολογικές απόψεις στον κύκλο των καθηγητών, του απαγορεύτηκε επίσημα να δημοσιοποιήσει οποιαδήποτε μεταφυσικού περιεχομένου κείμενο.      

Οι ιστορικοί του 19ου αιώνα που εισήγαγαν τον όρο «Επιστημονική Επανάσταση» αγνόησαν σε μεγάλο βαθμό το σχολαστικό ενδιαφέρον των στοχαστών εκείνης της περιόδου είτε με την αλχημεία είτε με τη μαγεία. Διακεκριμένοι επιστήμονες όπως ο Γερμανός αστρονόμος Γιοχάνες Κέπλερ (Johannes Kepler, 1571 – 1630), o Δανός αστρονόμος Τίχο Μπράχε (Tycho Brahe, 1546 – 1601) διέθεταν μυστικά εργαστήρια αλχημείας. Ακόμη, ο φιλόσοφος Φράνσις Μπέικον (Francis Bacon, 1571-1626) ασχολήθηκε με αλχημιστικές θεωρίες, επισημαίνοντας έτσι τη σημασία της εμπειρικής παρατήρησης κατά τη διεξαγωγή ενός πειράματος σε ελεγχόμενες συνθήκες. Τα αρχαία κείμενα του Πυθαγόρα, του Πλάτωνα και του Ερμή του Τρισμέγιστου θεωρούνταν ότι περιείχαν μυστικές οδηγίες για την ενεργοποίηση των κρυφών υπερφυσικών δυνάμεων στοιχείων της φύσης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Νεύτωνας ξεκίνησε να μελετάει εκτενώς διάφορα «απαγορευμένα» κείμενα κατά τη διάρκεια των σπουδών στο Cambridge. Ο σκοπός του δεν ήταν να αποκτήσει χρυσό ή να αναζητήσει την αιώνια νεότητα και μακροζωία. Περισσότερο θα λέγαμε ότι ασχολήθηκε με τον αποκρυφισμό προσηλωμένος στην εμπειρία, προκειμένου να εντοπίσει τις βαθύτερες αιτίες λειτουργίας της φύσης, ανακαλύπτοντας εντέλει τις κρυμμένες μαθηματικές και ορθολογικά δοσμένες αρχές του σύμπαντός μας.    

 Βιβλιογραφία

  1. Richard Westfall – Η ζωή του Ισαάκ Νεύτωνα, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2005.
  2. Thomas Levenson – Ο μαθηματικός και ο παραχαράκτης, εκδόσεις Τραυλός, 2010.
  3. Αντώνης Λιάκος – Αποκάλυψη, Ουτοπία και Ιστορία: Οι μεταμορφώσεις της ιστορικής συνείδησης, εκδόσεις Πόλις, 2011.         

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά