Κριτική: “Τρόμος στο Mall” του Grady Hendrix

by Γιώργος Τρίγκας

Πρόκειται για ένα από τα πιο δημοφιλή βιβλία τρόμου των τελευταίων ετών. Αναφέρομαι συγκεκριμένα στο μυθιστόρημα του Grady Hendrix με τον άκρως ιντριγκαδόρικο τίτλο «Τρόμος στο Μall» (εκδόσεις Οξύ, 2021), το οποίο εξιστορεί την αλλόκοτη, μεταφυσικού τύπου περιπέτεια που έζησαν κάποιοι υπάλληλοι μιας τοπικής εταιρείας επίπλων κατά τη διάρκεια μιας νυχτερινής βάρδιας. Ο λόγος που αξίζει να διαβαστεί το βιβλίο του Hendrix είναι η φρέσκια προσέγγιση πάνω σ’ ένα από τα βασικότερα θέματα της φανταστικής λογοτεχνίας, αυτό του στοιχειωμένου μέρους. Από λογοτεχνική πλευρά, θα έλεγα, ότι ο Hendrix μας παρέδωσε ένα άρτιο και καλογραμμένο μεταμοντέρνου τύπου μυθιστόρημα, παρουσιάζοντας έτσι τη δική του εκδοχή για τον τρόπο που ένας αναγνώστης μπορεί να συμμετέχει πιο ενεργά στην πλοκή μιας ιστορίας. Παράλληλα όμως, σε δεύτερη ανάγνωση, η ιστορία του ασκεί κοινωνιολογική κριτική σε θέματα της σύγχρονης κουλτούρας και της πολιτισμικής λογικής του ύστερου καπιταλισμού.

«Το βλέμμα της μετακινήθηκε στη δεξιά πλευρά κι ένιωσε την ανάσα της να κόβεται. Ένα καινούργιο γκράφιτι είχε κάνει την εμφάνισή του. Δίπλα στον καθρέφτη, πρόσεξε κάτι καινούργιες αράδες που δεν υπήρχαν πριν. Ή μήπως υπήρχαν;»

Κάθε πρωί, το τελευταίο διάστημα, οι υπάλληλοι της μεγάλης αλυσίδας επίπλων ΟΡΣΚ (φανταστείτε το αντίστοιχο δικό μας IKEA) βρίσκουν ανακατεμένο τον εκθεσιακό χώρο. Αυτό το γεγονός κινητοποιεί τον φιλόδοξο υποδιευθυντή του καταστήματος Μπέιζιλ, ζητώντας από δύο φαινομενικά αδιάφορους για το αντικείμενο εργασίας τους, αλλά πολύ ικανούς υπαλλήλους, την Έιμι και την Ρουθ-Αν να κάνουν μαζί του μια νυχτερινή βάρδια έναντι φυσικά αδρών χρηματικών απολαβών, προκειμένου να εξακριβώσουν τον λόγο της καθημερινής αναστάτωσης. Το βράδυ, πράγματι, οι τρεις ερασιτέχνες φύλακες έρχονται αντιμέτωποι με πρωτόγνωρες καταστάσεις. Πρώτα εντοπίζουν, στο πλαίσιο των περιπολιών τους, την ύπαρξη ενός άστεγου, τον Καρλ, καθώς και την απρόσμενη παρουσία των δύο πιο δημοφιλών υπαλλήλων από το προσωπικό του καταστήματος, της Τρίνιτυ και του Ματ. Οι δύο τελευταίοι χαρακτήρες εξηγούν στον απορημένο υποδιευθυντή ότι είναι ερασιτέχνες κυνηγοί φαντασμάτων και θεωρούν τη νυχτερινή ανακατωσούρα αποτέλεσμα κάποιων ανήσυχων πνεύματων, νεκρών κρατουμένων μιας αλλόκοτης φυλακής του 19ου αιώνα που προϋπήρχε στη θέση του υπάρχοντος καταστήματος. Για να αποδείξουν τη θεωρία τους, πραγματοποιούν μια τελετή-επαφή με την άλλη πλευρά, δίχως όμως να γνωρίζουν ότι με αυτό τον τρόπο θα αντιμετώπιζαν στο τέλος ανήκουστες μεταφυσικές δυνάμεις μιας άλλης διάστασης, όπου κυριαρχεί ο πόνος και η αέναη εξουσία του σαδιστή διευθυντή Δεσμοφύλακα Τζοσάια Γουόρθ.        

«Το μέρος πάει να μας ξεγελάσει», της είπε.

Κακά τα ψέματα, η γοητεία που ασκεί η αισθητική του γοτθικού μυθιστορήματος είναι διαχρονική. Άλλαξε απλώς σκηνικό κατά τον 19ο αιώνα. Ο ανθρώπινος φόβος της υπαίθρου, των δασών και των εγκαταλελειμμένων κάστρων μεταφέρθηκε ως πέπλο της νύχτας στα αποκρουστικά σκοτεινά σοκάκια και τις φτωχογειτονιές των πόλεων, τα τερατώδη δημιουργήματα της βιομηχανικής επανάστασης. Εκεί, μέσα στα βρώμικα υπόγεια και τις παγωμένες σοφίτες,  το γοτθικό στοιχείο απέκτησε μια αστική όψη, κάνοντας τις πόλεις της νεοτερικής εποχής πιο σκοτεινές. Όλα αυτά τα στοιχεία, όπως τα επεξεργάστηκαν λογοτεχνικά οι Μπωντλαίρ, Μπαλζάκ, ντε λα Μπρετόν και Πόε, μελέτησε σε βάθος ο συγγραφέας προκειμένου να μεταφέρει τον τρόμο και την φρίκη στο ΟΡΣΚ, δηλαδή μέσα σ’ ένα φωτεινό, προσεγμένο και όμορφα τακτοποιημένο χώρο. Κάποια στιγμή όμως σβήνουν τα φώτα, με αποτέλεσμα να επανέλθει η ζοφερή και μυστηριώδης ατμόσφαιρα του παρελθόντος, δημιουργώντας έτσι άκρως εφιαλτικές καταστάσεις.  

Ο Hendrix μεταφέρει την αίσθηση της απειλής σε όλα τα πιθανά μέρη του καταστήματος, από τα ασφαλή δωμάτια του προσωπικού, μέχρι τον άνετο χώρο του γκαράζ. Μπορεί το κείμενό του να χαρακτηρίζεται από μια έλλειψη βάθους, και οι πληροφορίες που παρέχει είτε για τον χώρο είτε για τους χαρακτήρες, να είναι οι απολύτως απαραίτητες, ώστε να προχωράει η εξιστόρηση της πλοκής, ένα από τα συνηθισμένα χαρακτηριστικά του μεταμοντερνισμού, παρέχει όμως σημαντικό χώρο στην προβολή του συναισθηματικού κόσμου των πρωταγωνιστών. Κι αυτό επιτυγχάνεται ακόμη καλύτερα με τη χρήση έξυπνων σκίτσων, όπως αυτών που συναντάμε στους καταλόγους των πολυκαταστημάτων, διαποτισμένα όμως με έντονο ειρωνικό περιεχόμενο, εντάσσοντας έτσι στο κείμενό του τη γραφιστική τέχνη για να προϊδεάσει ευκολότερα τον αναγνώστη για το τι μέλλει γενέσθαι. Επίσης, η αφηγηματική του τεχνική με τον λιτό και καθημερινό λόγο, ωθεί τον αναγνώστη να βιώσει ευκολότερα τη μεταφυσική φρίκη, ειδικά στα κεφάλαια που τα φώτα του καταστήματος παραμένουν σβηστά, παγιδεύοντας κι αυτόν μέσα στον αχανή αλλά αφιλόξενο πλέον χώρο. Με αυτό τον τρόπο, εντάσσει πολλά κωδικοποιημένα νοήματα, ώστε να παρουσιάσει το στίγμα του ανθρώπινου κακού μέσα στη πολιτισμική κουλτούρα της σύγχρονης κοινωνίας.

«Η ευθύνη είναι αποκλειστική δική μας».

Σε διαφορετική ανάλυση, ο Hendrix παρουσιάζει την κοινωνικοοικονομική κατάσταση μιας περιοχής των Μεσοδυτικών πολιτειών. Η μεγάλη κοινωνική ανισότητα, η πνευματική αλλοτρίωση, η εμπορευματοποίηση και οι πολιτικές διακηρύξεις για τον λανθασμένο τρόπο ζωής, έρχονται να τοποθετηθούν δίπλα στους μυστηριώδεις φόβους της ανθρώπινης φύσης των ντόπιων κατοίκων. Το ίδιο κάνει ο Stephen King στα διηγήματά του, παρουσιάζοντας τις φοβίες των ανθρώπων της αμερικάνικης επαρχίας, τη μοναξιά των κοινοτήτων απέναντι στις όποιες εξελίξεις. Μπορεί φαινομενικά το υπερσύγχρονο και λαμπερό κτήριο με τα πανέμορφα προϊόντα να είναι ο πρωταγωνιστής της υπόθεσης, δεν μπόρεσε όμως να σβήσει με την ανέγερσή του την πονεμένη ιστορία των χωμάτων αυτών που είναι ποτισμένα ακόμη και με αίμα. Το πνεύμα του Δεσμοφύλακα Γουόρθ μπορεί να στοίχειωσε το κτήριο, επιβεβαιώνοντας έτσι την ύπαρξή του κακού ακόμη και τώρα, ανέδειξε παράλληλα μια σειρά από σημαντικά ζητήματα διαφόρων τύπων. Αυτή δεν είναι άλλωστε και η πραγματική αποστολή των σκιών, να φανερώνουν δηλαδή τις υπαρξιακές αλήθειες που συνήθως οι ζώντες φοβούνται να αντιμετωπίσουν κατάματα;    

προτεινουμε επίσης

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά