Κριτική: “Χ. Φ. Λάβκραφτ: Εναντίον του κόσμου, εναντίον της ζωής” του Μισέλ Ουλμπέκ

by Γιώργος Τρίγκας

Το παρόν βιβλίο του Μισέλ Ουελμπέκ (ημ. γεν. 26/2/1956), για τον Χ. Φ. Λάβκραφτ είναι διαρθρωμένο σε δώδεκα κεφάλαια, τα οποία ταξινομούνται σε τρία μέρη και συμπληρώνονται με πρόλογο του ιδίου του συγγραφέα, καθώς και με μια εισαγωγή από τον πιο γνωστό μαιτρ του Τρόμου και Φανταστικού της σύγχρονης εποχής, τον Στήβεν Κίνγκ. Εκ πρώτης όψεως, όταν ένας αναγνώστης αντικρίσει το συγκεκριμένο βιβλίο, θα νομίσει ότι πρόκειται για μια βιογραφία ή μια λογοτεχνική μελέτη για τον εν λόγω συγγραφέα. Όποιος, όμως, αποφασίσει να το διαβάσει, οι εκπλήξεις θα είναι πολλές. Ο Ουελμπέκ γράφει ένα αιρετικό βιβλίο με το στυλ που αργότερα καθιερώθηκε για όλα τα σημαντικά ζητήματα που αφορούν τον Χ. Φ. Λάβκραφτ και γεννά, όπως είναι αναμενόμενο, αντιδράσεις.   

Πολύ πριν κυκλοφορήσει το πρώτο του μυθιστόρημα ή την εποχή που ο Γάλλος υπουργός Πολιτισμού του απένειμε το Εθνικό Αριστείο Γραμμάτων, το 1988, ο Ουελμπέκ ένιωσε ότι ήρθε η στιγμή να γράψει ένα δοκίμιο για την επίδραση που άσκησε πάνω του ο Χ. Φ. Λάβκραφτ. Περίεργη κίνηση, θα λέγαμε σήμερα, ν’ αφιερώσει ένας αναγνώστης τόσο προσωπικό χρόνο και κόπο για την ανάλυση κειμένων ενός συγγραφέα. Όπως ομολογεί και ο ίδιος στον πρόλογο του δοκιμίου, αυτό το έκανε περισσότερο γιατί θεωρούσε ότι είχανε κοινά βιώματα και καταλάβαινε τα αισθήματά του. Συνεπώς, μέσα στο λογοτεχνικό σύμπαν του πιο γνωστού πλέον Γάλλου μυθιστοριογράφου, δίπλα στους Μπωντλαίρ, Φλωμπέρ και Σελίν, βρίσκουμε κι έναν συγγραφέα με ρομαντικές καταβολές, ο οποίος όμως είχε αφιερωθεί αποκλειστικά στο φανταστικό.     

Στους λογοτεχνικούς κύκλους ήταν γνωστό το γεγονός ότι ανάμεσα  στους αναγνώστες του έργου του Χ. Φ. Λάβκραφτ υπήρξαν κάποιοι πολύ γνωστοί και δημοφιλείς συγγραφείς: Ζαν Κοκτώ, Χόρχε Λουίς Μπόρχες, Ισαάκ Ασίμοφ και Στίβεν Κινγκ ήταν κάποιοι που μου έρχονται αμέσως στο μυαλό. Άλλοι τον λάτρεψαν (Μπόρχες), άλλοι τον απέρριψαν (Ασίμοφ). Ο Ουελμπέκ ανήκει φυσικά στη πρώτη κατηγορία. Το ομολογεί αμέσως.   

Στο βιβλίο Χ. Φ. Λάβκραφτ: Εναντίον της ζωής, εναντίον του κόσμου, δεν αναγνώριζε μόνο τη λογοτεχνική σπουδαιότητά του ως έναν από τους μεγαλύτερους Αμερικανούς συγγραφείς του 20ου αιώνα. Εισχωρεί στον πυρήνα ύπαρξης του Χ. Φ. Λάβκραφτ, αναλύοντας ακόμη τις επιδράσεις του γάμου του, και τις στιγμές φτώχειας στη Νέα Υόρκη. Γενικότερα όμως, σε πρώτη ανάγνωση, θα λέγαμε ότι πρόκειται για ένα βιογραφικό κείμενο, που όμως στο τέλος γίνεται αντιληπτό ότι είναι γραμμένο ως ένα ημερολόγιο, στο οποίο καταγράφονται οι προσωπικές του σκέψεις. Γιατί βρήκε ο Χ. Φ. Λάβκραφτ συνεχιστές και όχι ο Προύστ, αναρωτιέται κάποια στιγμή. Ποια ήταν τα καθημερνά ερεθίσματα που λάμβανε και δημιούργησε αυτούς τους τόσο μυστηριώδεις κόσμους; Ποια είναι τα στοιχεία αυτά που βοηθάνε να προσεγγίσει κάποιος καλύτερα το έργο του;

Το βιβλίο του Ουελμπέκ ξεχώρισε, διότι θα λέγαμε ότι είναι περισσότερο μια προσπάθεια δημιουργίας μιας μικρής χαραμάδας στη προσωπική φιλοσοφία του δημιουργού του Φανταστικού. Αναλύει με πάθος και σε βάθος μια σειρά από θέματα που αφορούν τον εκκεντρικό Αμερικανό συγγραφέα, προσωπικά και μη. Το βασικό όμως ερώτημα που ταλανίζει το μυαλό του Ουελμπέκ ως αναγνώστη είναι αν εναντιώνεται πράγματι στον κόσμο και στη ζωή. Η προσωπική φιλοσοφία ζωής συμβαδίζει με τη φαντασία του; Θεώρησε ότι η απάντηση βρισκόταν στο κέντρο του παράδοξου της προσωπικότητάς του.

Κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης θα καταλάβουμε τους λόγους που ο Ουελμπέκ νιώθει να ελκύεται τόσο πολύ από τα κείμενα του Χ. Φ. Λάβκραφτ. Λίγο τα ασυνήθιστα παιδικά βιώματα, η αποκάλυψη της Νέας Υόρκης στον έναν, το Παρίσι στον άλλο και, φυσικά, οι εσωτερικές ιδεολογικές συγκρούσεις. Αυτό γίνεται πιο εύκολα αντιληπτό από τους τίτλους που έδωσε ο Ουελμπέκ στα κεφάλαια του δοκιμίου του. Φυσικά και ήταν ο Χ. Φ. Λάβκραφτ εναντίον της ζωής και του κόσμου, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο τελευταίο κεφάλαιο. Ο λόγος εντοπίζεται στο γεγονός ότι δεν του άρεσε ο κόσμος μέσα στον οποίο ζούσε. Με κριτική, συγκριτική, αλλά και διαπολιτισμική αντίληψη, το δοκίμιο καταπιάνεται εκτός από ζητήματα γλώσσας ή ύφους, και με θέματα ιδεολογιών και κοινωνικών συμπεριφορών, αποδεικνύοντας ότι η επιλογή των τίτλων των βιβλίων, ακόμη και των ίδιων των λέξεων, αποτελούσαν πάρα πολύ σημαντικά ζητήματα της λογοτεχνικής παραγωγής του Χ. Φ. Λάβκραφτ.

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, τίθεται το ζήτημα της συγγραφής ως διαφυγή ή λύτρωση από τη προσωπική δυστυχία. Η επικράτηση του αστικού φιλελευθερισμού, η ξέφρενη επέλαση του καπιταλισμού, δημιουργούσαν τα θεμέλια ενός κόσμου ξένου. Η ρομαντική πλευρά της κοινωνίας, αυτής που ενσάρκωναν οι καλλιτέχνες και οι συγγραφείς, έμπαινε σταδιακά στο περιθώριο. Ο κόσμος άλλαζε και ο τρόπος συμπεριφοράς του Πρόβιντενς ήταν εκτός τόπου και χρόνου. Βέβαια, η μυθολογία του Κθούλου δεν άγγιζε τον μηδενισμό, όπως έκανε ο Σελίν λίγα χρόνια μετά, ούτε ήταν αντιδραστική. Οι ιστορίες του δεν αποτελούσαν μια εύκολη απόρριψη των κεκτημένων του σύγχρονου πολιτισμού, ούτε περιέχουν στοιχεία νοσταλγίας. Στη πραγματικότητα, η προσέγγιση του Χ. Φ. Λάβκραφτ για το παρελθόν έχει περισσότερο –όπως και στη περίπτωση του Ουελμπέκ- ανθρωπολογική χροιά, όπου δεν χωρούν πολιτικές αποχρώσεις.  

Ο Ουελμπέκ θεωρεί ότι τότε, όπως και τώρα, το πραγματικό κενό, ή μάλλον το αναπόδραστο σκοτάδι της αιώνιας νύχτας του δυτικού κόσμου, βασίζεται περισσότερο πάνω στην ανυπέρβλητη μοναξιά, στην ελλειμματική επικοινωνία, την απουσία αξιών, ελπίδας και νοήματος. Η πραγματική ευτυχία ή επιτυχία δεν θα εμφανιστεί ποτέ. Όπως και στην περίπτωση του Πόου, η γενική ατμόσφαιρα αγωνίας και οι δύσκολες κοινωνικό – οικονομικές συνθήκες δεν καθόρισαν αποκλειστικά την προσωπική του φιλοσοφία, αλλά έδωσαν τελικά το ερέθισμα για τον εμπλουτισμό ενός ολόκληρου λογοτεχνικού είδους. Τα Γράμματα είναι ο μεγάλος κερδισμένος της υπόθεσης. Η πλοκή, ο χρόνος, ο χώρος, τα πρόσωπα ουσιαστικά, θρυμματίζονται και αφανίζονται, ξαναεμφανίζονται και συναιρούνται με απαράμιλλο στυλ, δίνοντας στο τέλος μια μεγαλειώδη λογοτεχνική σύνθεση. Αυτά είναι τα στοιχεία που αγάπησε ο τότε 30χρόνος Ουελμπέκ και μεταφέρει με διαλεκτικό τρόπο στους αναγνώστες του, αυτή είναι η πραγματική κληρονομιά που άφησε πίσω του ο Χ. Φ. Λάβκραφτ.

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά