Οι εφιαλτικές ταινίες του Ντέιβιντ Λιντς (Μέρος Α’)

by Μαρίνος Πολίτης

Τα όνειρα μπορεί να είναι δημιουργήματα του ίδιου μας του νου, αλλά είναι στη δομή τους τόσο αφηρημένα, δεν υπακούν κανένα νόμο της ζωής όπως την ξέρουμε. Αν είσαι δημιουργός, πόσες φορές έχεις ευχηθεί να μπορούσες να αποτυπώσεις στο έργο σου ένα όνειρο που είδες με ακρίβεια; Διαπιστώνοντας τελικά ότι είναι σχεδόν αδύνατο. Κι αν είσαι δημιουργός τρόμου, πόσο συναρπαστικό θα ήταν να μπορούσες να αποτυπώσεις έναν πρόσφατο εφιάλτη που σε τάραξε την νύχτα; Τον σουρεαλισμό του, την άτακτη δομή του, τον τρόμο που πηγάζει από την αίσθηση ότι το ζεις αυτήν την στιγμή, δεν είναι μακριά από την πραγματικότητά σου. Εκτός κι αν λέγεσαι Ντέιβιντ Λιντς.

Ο μόνος δημιουργός που έφτασε ποτέ τόσο κοντά στο να μας παρουσιάσει στην οθόνη σουρεαλιστικές εικόνες εφάμιλλες με αυτές ενός μακροσκελούς ονείρου. Περιβόητος για πλοκές που μοιάζουν να μην βγάζουν νόημα, εικόνες ρεαλιστικές μεν στην επιφάνεια, αλλά με δόσεις σουρεαλισμού ίσα για να θορυβήσουν την συνείδησή σου. Ίσα για να νιώσεις στο πετσί σου ότι κάτι δεν πάει καλά.

Ένας δημιουργός που λατρεύουν μόνο όσοι είναι διατεθειμένοι να αφεθούν στον ρυθμό του και να απολαύσουν τα ζωντανά όνειρα που προβάλλει στην οθόνη. Χωρίς να προσπαθήσουν να μολύνουν τη θέαση με την προσωπική τους λογική. Πόσο μάλλον όταν αυτά τα ‘όνειρα’ είναι εφιάλτες…

Στα επόμενα δύο άρθρα, συμπορευτή του σκότους, θα σου παρουσιάσω τη φιλμογραφία του, οδηγώντας σε σ’ έναν κινηματογραφικό κόσμο διαφορετικό από αυτόν που έχεις συνηθίσει:

Eraserhead (1977)

Eraserhead
Ο πρωταγωνιστής του Eraserhead

Ο Ντέιβιντ Λιντς ξεκίνησε ως ζωγράφος κι από τότε οι δημιουργίες του ήταν απόκοσμες και σουρεαλιστικές. Κάποιες από αυτές του τις δημιουργίες τις μετέτρεψε σε μικρού μήκους πειραματικές ταινίες, που ουσιαστικά έμοιαζαν με κινούμενες εκδοχές αυτών του των απεικονίσεων στον καμβά. Μετά από κάμποσες τέτοιου μικρού μήκους δημιουργίες που υπάρχουν διαθέσιμες δωρεάν στο youtube (Six Men Getting Sick, The Alphabet, The Grandmother), τράβηξε την προσοχή χορηγών προκειμένου να δημιουργήσει τον πρώτο του εφιάλτη το Eraserhead. Το οποίο παραμένει μέχρι και σήμερα, το πιο σουρεαλιστικό του έργο.

Μια ταινία που μοιάζει με ξενάγηση σε μουσείο φρικιαστικών εκθεμάτων. Τοποθετημένη σε μια ατμόσφαιρα αποπνικτική που δεν επιτρέπει ίχνος φωτός να ηρεμήσει τα μάτια σου. Ακολουθείς τον πρωταγωνιστή να αντιμετωπίζει θεωρητικά συνηθισμένες καταστάσεις που αφορούν οικογένεια και μικροαστική ζωή. Τίποτα όμως δεν είναι φυσιολογικό. Το παιδί του είναι ένα κυριολεκτικό τερατούργημα. Το δείπνο με τα πεθερικά του πιο αλλόκοτο απ΄ότι μπορεί να φανταστεί ένας αγχωμένος γαμπρός. Και το πιθανό ειδύλλιο με μια (εντυπωσιακή;) γειτόνισσα…

Ακόμα κι εγώ ο ίδιος προσπαθώντας να ανασύρω σκηνές από αυτήν την ταινία, νιώθω ανήμπορος. Σαν να προσπαθώ να θυμηθώ έναν εφιάλτη που είδα χθες την νύχτα. Κι αυτό γιατί είναι λάθος να προσπαθείς να περιγράψεις με δομημένη κριτική, μια ταινία που σου ζητά ξεκάθαρα να ξεχάσεις τις βασικές αρχές του κινηματογράφου. Απλά αγόρασε ένα εισιτήριο κι απόλαυσε την διαδρομή προς την φρίκη και το απόκοσμο.

Προσωπική Βαθμολογία: 7/10
IMDB: 7,4/10
Rotten Tomatoes: 90%

The Elephant Man (1980)

Ο Άνθρωπος Ελέφαντας
Ο Άνθρωπος Ελέφαντας

Το Eraserhead ήταν και παραμένει μια cult ταινία. Φτιαγμένη όχι για κέρδος, αλλά για να θαυμαστεί. Τράβηξε λοιπόν το βλέμμα, μεταξύ άλλων, του Μελ Μπρουκς που αναζητούσε σκηνοθέτη για την βιογραφία του Άνθρωπου Ελέφαντα. Ενός πραγματικού προσώπου ονόματι Τζόζεφ Μέρικ, που μεγάλωσε ως έκθεμα τσίρκου,  ώσπου κάποιοι πραγματικοί άνθρωποι αποφάσισαν να τον αντιμετωπίσουν ως αυτό που ήταν, άνθρωπος. Μια ταινία για το πώς η εξωτερική φρίκη δεν είναι παρά μια παραπλάνηση, πόσο εύκολο χάνουμε την ανθρώπινη φύση μας μπρος στο απόκοσμο. Ως κινηματογραφικό έργο, μια αλληγορία για το πώς μπρος στις φρικιαστικές εικόνες, ξεχνούμε να αντιμετωπίσουμε τους ήρωες ως αληθινούς χαρακτήρες.

Μοιάζει κλισέ; Μοιάζει μια συνηθισμένη ιστορία κοινωνικής αποδοχής που το γεγονός ότι είναι πραγματική την καθιστά λίγο πιο ενδιαφέρουσα; Σίγουρα. Κι όμως ο Ντέιβιντ Λιντς θεωρώ ότι με το Elephant Man αποδεικνύει, όχι μόνο την δική του μαεστρία, αλλά και την μαγεία του ίδιου του κινηματογράφου. Παίρνοντας αυτήν την φαινομενικά συνηθισμένη ιστορία, και ζωγραφίζοντάς την μουντά, κάνοντάς την ασπρόμαυρη για να σε παραπέμψει σε κείνη την πιο σκληρή κοινωνικά εποχή.

Δίνοντάς το δικό του τέμπο, έναν ρυθμό σήμα κατατεθέν των έργων του, που δεν θέλει να κάνει την καρδιά σου να χτυπήσει πιο δυνατά. Θέλει να μουδιάσει τις αισθήσεις σου για να αφοσιωθείς στις εικόνες. Να βγάλεις τον εαυτό σου από την ταινία. Και ταυτόχρονα να εστιάσεις περισσότερο σε αυτόν τον ένα χαρακτήρα, να μην χαρείς γι’αυτόν, να μην κλάψεις γι’αυτόν, αλλά να παρακολουθήσεις το ταξίδι του. Γιατί στην τελική δεν έχεις λόγο για το τι θα του συμβεί. Όπως δεν έχεις λόγο ο ίδιος για το τι θα σου συμβεί σε ένα όνειρο. Απλά παρακολουθείς κι ελπίζεις ότι ένα ανθρώπινο ον που έτυχε να γεννηθεί διαφορετικά, θα καταφέρει να φτάσει στην πολυπόθητη αναγνώριση. Χωρίς την βοήθεια του σκηνοθέτη. Χωρίς την δική σου.

Προσωπική Βαθμολογία: 8/10
IMDB: 8,1/10
Rotten Tomatoes: 92%

Dune (1984)

Dune
Η αφίσα της ταινίας

Οι περισσότεροι λάτρεις του φανταστικού γνωρίζουν το βιβλίο του Frank Herbert κι ας μην το έχουν διαβάσει. Ένα βιβλίο ορόσημο που έχει ταυτιστεί με τον όρο space opera. Που έθεσε νέους κανόνες για το είδος, δημιουργώντας μεν μοναδικούς κόσμους, αλλά βάζοντας τους χαρακτήρες σε πρώτο πλάνο, δίνοντας μια πιο σκεπτόμενη διάσταση στην ιστορία του. Ανατέθηκε λοιπόν στον γητευτή ονείρων Ντέιβιντ Λιντς, να αποδώσει αυτόν τον κόσμο στην οθόνη. Κι απέτυχε παταγωδώς.

Οι εικόνες ήταν, όπως πάντα, μοναδικές. Δεν είχαν την ομορφιά του Star Wars, ούτε την επικότητα του Lord of the Rings ή του Harry Potter. Ήταν μια πιο σουρεαλιστική και ταυτόχρονα πιο πιστή απεικόνιση πλανητών, εξωπραγματικών όντων και μελλοντικής τεχνολογίας. Υπήρχαν σίγουρα ψήγματα οράματος, τουλάχιστον στην επιφάνεια.

Απέτυχε σε όλα τα άλλα. Οι χαρακτήρες ήταν μονοδιάστατοι, προχωρούσαν σαν υποχείρια μιας προαποφασισμένης πλοκής, που έπρεπε να χωρέσει στις διαστάσεις μιας ταινίας. Οι σκηνές ξεπηδούσαν η μία μετά την άλλη, χωρίς να προλάβει να χωνέψει ο θεατής τις εξελίξεις. Στον βωμό των εικόνων, θυσιάστηκε η εξαιρετική πλοκή του βιβλίου. Τόσο που θα έλεγα ότι κατά κάποιον τρόπο, η ταινία λειτούργησε σπανίως ευεργετικά προς το βιβλίο. Ακριβώς γιατί σου έδινε την αίσθηση ότι υπάρχει κάτι παραπάνω που ο Λιντς δεν κατάφερε  να προσφέρει στο κοινό. Κι έτσι πολύς κόσμος έσπευσε αν διαβάσει το βιβλίο για να καλύψει τα κενά.

Γιατί όμως απέτυχε; Πολλοί θεώρησαν ο Ντέιβιντ Λιντς, ίσως τελικά να μην ήταν ο οραματιστής που όλοι νόμιζαν. Έχοντας όμως παρακολουθήσει στενά τη φιλμογραφία του θεωρώ ακράδαντα ότι οι λόγοι ήταν άλλοι. Πολύ απλά ήταν ο λάθος άνθρωπος για το εγχείρημα αυτό. Σουρεαλισμός σημαίνει να δημιουργικές αλλοπρόσαλλες εικόνες, που έχουν όμως στέρεα την βάση τους την πραγματικότητα. Σαν να παίρνεις τον κόσμο και να τον στρεβλώνεις ελάχιστα, να λυγίζεις ανεπαίσθητα τους κανόνες του. Επομένως η αποτύπωση ενός εντελώς διαφορετικού νέου κόσμου, αντιτίθεται στην ίδια την φιλοσοφία του Ντέιβιντ Λιντς. Επίσης, θυμήσου αυτό που είπα για την αποξένωση του θεατή από τους χαρακτήρες. Το Dune, είναι μια ιστορία που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή στους χαρακτήρες του. Ζητήθηκε λοιπόν από έναν μαέστρο της ροκ μπαλάντας να συντάξει όπερα.

Πάντως, για τους λάτρεις του Dune φέτος θα προβληθεί μαι νέα εκδοχή από τον σκηνοθέτη Ντενίς Βιλενέβ του Blade Runner 2049. Ένας πιο ταιριαστός μαέστρος για μια αποκαλυπτική όπερα.

Προσωπική Βαθμολογία: 5/10
IMDB: 6,5/10
Rotten Tomatoes: 52%

Blue Velvet (1986)

Οι πρωταγωνιστές του Blue Velvet
Η Ιζαμπέλα Ροσελίνι στο έλεος της διαστροφής του Ντένις Χόπερ

Παρακινούμενος από τον θαυμασμό σου για ένα πλάσμα που η καρδιά σου αντιλαμβάνεται ως αιθέριο. Μια γυναίκα που εκπέμπει ερωτισμό μέσα από το τραγούδι και την έκφρασή της. Κι εσύ, παρασυρμένος, αναμειγνύεσαι στον κόσμο της που τελικά αποδεικνύεται διαστροφικά σκοτεινός. Ένας δαίμονας, που δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένας διαστροφικός εγκληματίας, που μολύνει τον κόσμο της και βεβηλώνει το κορμί της. Κι όπως ο πρωταγωνιστής της ταινίας με τις αγνές προθέσεις, παρακολουθείς τη βεβήλωση ανήμπορος να παρέμβεις. Κι εκείνος σε βρίσκει (όπως και τον πρωταγωνιστή). Και ξεκινάτε ένα ταξίδι στο οποίο η ζωή σου είναι στα χέρια αυτού του μανιακού που ανά πάσα στιγμή μπορεί να αποφασίσει ότι δε χρειάζεται πια να αναπνέεις.

Ο Ντέιβιντ Λιντς δεν ωραιοποιεί τίποτα σε αυτήν την ταινία. Δεν θα θέσει το καλό εναντίον του κακού, ο ήρωας είναι ανήμπορος όπως θα ήσουν και συ σε μια τέτοια κατάσταση. Ο Ντένις Χόπερ στον ρόλο του θα σκοτεινιάσει τον νου σου περισσότερο από κάθε δαιμονικό στοιχειό θα μπορούσε ποτέ. Γιατί πολύ απλά θα μπορούσε να συμβεί στον καθένα. Ο κόσμος που ζει η αιθέρια Ιζαμπέλα Ροσελίνι στο ρόλο της τραγουδίστριας που ανήκει σώμα και ψυχή σε αυτόν τον μανιακό μοιάζει να είναι η κόλαση η ίδια. Μια κόλαση στην οποία κατοικούν άνθρωποι. Κι αυτός είναι ο πραγματικός τρόμος.

Και το χειρότερο είναι ότι εσύ, όπως κι ο πρωταγωνιστής, αφήνεσαι στην επιλογή της ειδυλλιακής ζωής προκειμένου να χωθείς πιο βαθιά σε αυτήν την κόλαση, πληρώνοντας το ανάλογο τίμημα. Για άλλη μια φορά, η ταινία λειτουργία και σαν αλληγορία του πώς εμείς οι λάτρεις του τρόμου, έχοντας να επιλέξουμε ανάμεσα σε τόσες ταινίες που ευφραίνουν την καρδία, επιλέγουμε τελικά να διεισδύσουμε σε φρικιαστικές εικόνες, παρασυρόμενοι από τη φαινομενική ομορφιά τους.

Η ταινία που όχι μόνο έθεσε τον πήχη και το στυλ για τις υπόλοιπες ταινίες του Λιντς αλλά και για το επερχόμενο αριστουργηματικό Twin Peaks, το οποίο πραγματικά αξίζει ένα ολόκληρο άρθρο μόνο του. Ίσως αργότερα, αγαπητέ αναγνώστη…

Προσωπική Βαθμολογία: 8/10
IMDB: 7,7/10
Rotten Tomatoes: 94%

Η συνέχεια στο Μέρος Β’.

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά