Παράξενα και Ανατριχιαστικά Πασχαλινά Έθιμα από την Ελλάδα και τον Κόσμο

by Χριστίνα Λάσκη

Μέρες που είναι, και με τους εορτασμούς του Πάσχα περιορισμένους στο ελάχιστο, μπορούμε τουλάχιστον να θυμηθούμε τα πολλά και ενδιαφέροντα έθιμα που η λαϊκή παράδοση έχει σκαρφιστεί, για να στεριώσει στο μυαλό μας τους θρησκευτικούς συμβολισμούς και τις εποχικές συνήθειες του Πάσχα.

Σε αυτό το άρθρο θα παραθέσουμε εικόνες από παράξενα και συχνά ανατριχιαστικά έθιμα από την Ελλάδα και όλο τον κόσμο. Κάποια από αυτά θα επιχειρήσουμε και να τα ερμηνεύσουμε, ως ένα βαθμό βέβαια, καθώς ο πολυμήχανος κόσμος μας έχει συνδέσει διάφορα αλλόκοτα γεγονότα και πρακτικές με αυτή τη γιορτή, που τουλάχιστον φαινομενικά δεν έχουν καμία σχέση με τον χριστιανικό συμβολισμό της Σταύρωσης και της Ανάστασης. Ανάμεσα, λοιπόν, σε κανάτες, ρουκέτες, σκελετούς, μαστίγια, ιπτάμενες καμπάνες και βουτυρένια αρνιά, σας ευχόμαστε κι εμείς,

Καλό (και παράξενο) Πάσχα!

ΠΑΣΧΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Δράμα

Στους Σιταγρούς της Δράμας, τη Δευτέρα του Πάσχα, οι Πόντιοι που κατοικούν εκεί πηγαίνουν βόλτα στα μνήματα. Σε μια παράδοση που χάνεται στα βάθη των χρόνων, επισκέπτονται τους νεκρούς τους και τους προσφέρουν κόκκινα αυγά και φαγητά, ενώ παράλληλα τους τραγουδάνε.

Θράκη

Στη Θράκη, τη Μεγάλη Πέμπτη, τα παιδιά φτιάχνουν ένα ομοίωμα του Ιούδα και το περιφέρουν στα σπίτια, ζητώντας κλαδιά για το κάψιμο. Ο Ιούδας καίγεται πανηγυρικά την επόμενη, μετά την περιφορά του Επιταφίου. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα πανάρχαιο έθιμο, παρόμοιο με αυτό του αποδιοπομπαίου τράγου, όπου όλα τα «κακά» συγκεντρώνονται σε κάτι, το οποίο στη συνέχεια απομακρύνεται ή καταστρέφεται από την κοινότητα. Ενδιαφέρον είναι βέβαια, ότι η στάχτη του Ιούδα μοιράζεται στους κατοίκους για να τη ρίξουν πάνω στα μνήματα – ίσως οι νεκροί θα ξέρουν πώς να χειριστούν καλύτερα την κατάσταση.

Θράκη, Κάψιμο του Ιούδα

Θάσος

Στα Καλύβια Λιμεναριών της Θάσου, την Τρίτη μέρα του Πάσχα, αναβιώνεται ένα έθιμο που πιθανόν έχει τις ρίζες του στους κυκλικούς διονυσιακούς χορούς, αλλά και σε παγανιστικές επικλήσεις για βροχή. Τραγουδώντας το παραδοσιακό «Για βρεξ’ Απρίλη μ’», οι κάτοικοι χορεύουν και μετά μαγειρεύουν σε τσουκάλια κρέας με ρύζι και τρώνε όλοι μαζί. Το τερπνόν μετά του ωφελίμου.

Αρκαδία

Στο Λεωνίδιο, ένα από τα λίγα εναπομείναντα χωριά της Τσακωνιάς, υπάρχει ένα εντυπωσιακό έθιμο. Τα παιδιά φτιάχνουν πολύχρωμα αερόστατα, που αφήνουν να πετάξουν στον ουρανό αμέσως μετά την Ανάσταση, ενώ διαβάζεται το ευαγγέλιο στην τσακωνική διάλεκτο. Είναι ενδιαφέρον ότι το ίδιο έθιμο υπάρχει σε διάφορους λαούς της Ανατολής!

Λεωνίδιο, τα Αερόστατα

Χίος

Στο Βροντάδο (όνομα και πράγμα) ξεκίνησε επί Τουρκοκρατίας το γνωστό έθιμο που περιλαμβάνει τη μάχη δύο ενοριών με πέταγμα ρουκετών. Οι κάτοικοι ανταγωνίζονται στο ποιος θα πετύχει και θα χτυπήσει τις καμπάνες στην απέναντι πλευρά της θάλασσας. Αν και το θέαμα στον ουρανό είναι εντυπωσιακό, ο «Ρουκετοπόλεμος» είναι γνωστός για τις ζημιές και τους τραυματισμούς που προκαλεί και έχει αυστηρούς περιορισμούς από τις τοπικές αρχές.

Επτάνησα

Στα Επτάνησα κάθε Μεγάλο Σάββατο πραγματοποιείται το έθιμο «Μπότηδες». Αμέσως μετά την πρώτη Ανάσταση, στις 12 το μεσημέρι, οι κάτοικοι πετάνε από τα μπαλκόνια κανάτια με νερό, στολισμένα με κόκκινες κορδέλες. Κατά μία εκδοχή, αυτό προέρχεται από την Ενετοκρατία, καθώς στην αρχή του χρόνου, που παραδοσιακά γιορταζόταν την άνοιξη, όλοι πέταγαν τα παλιά τους πράγματα, για να τους μπει με νέα ενέργεια η χρονιά. Κατά μία άλλη έννοια, η τακτική είναι αποτροπαϊκή, για να τρομάξει και να διώξει από τα σπίτια τα «κακά πνεύματα», που δεν αντέχουν άλλο τη φασαρία των ανθρώπων.

Κέρκυρα, Μπότηδες

ΠΑΣΧΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ας δούμε τώρα πώς γιορτάζεται το Πάσχα με τους πιο εντυπωσιακούς και συχνά αλλόκοτους τρόπους και σε όλο τον κόσμο!

Γαλλία

Το Πάσχα στη Νότια Γαλλία όλοι οι κάτοικοι φέρνουν τα αυγά τους και μαγειρεύεται μια τεράστια ομελέτα στο κέντρο της πόλης, με την οποία ταΐζονται χιλιάδες άνθρωποι. Το έθιμο ξεκίνησε τον 18ο αιώνα, όταν ο Ναπολέων μαζί με τον στρατό του σταμάτησε σε μια πόλη και έφαγε ομελέτα. Του άρεσε τόσο πολύ που διέταξε τους κατοίκους να φτιάξουν μια ομελέτα για όλο τον στρατό του. Παρότι ο Ναπολέοντας νικήθηκε, η ομελέτα παραμένει ακμαία ως και σήμερα.

Γαλλία, η Ομελέτα του Ναπολέοντα

Επίσης στη Γαλλία, σε ένα συνδυασμό της Πρωταπριλιάς με το χριστιανικό σύμβολο του ιχθύ, τα παιδιά κολλάνε κρυφά στην πλάτη των μεγάλων χάρτινα ψάρια. Η παράδοση λέγεται ότι ξεκίνησε τον 16ο αιώνα, όταν ο βασιλιάς Charles VII άλλαξε το ημερολόγιο και εκείνοι που συνέχιζαν, παρόλα αυτά, να γιορτάζουν το νέο έτος στο τέλος του Μαρτίου, γελοιοποιούνταν ως ανόητοι.

Το Σάββατο πριν από την Ανάσταση, αποκαλούμενο και «σιωπηλό Σάββατο», οι καμπάνες στις εκκλησίες της Γαλλίας σταματούν να ηχούν. Ποια είναι η απόλυτα λογική εξήγηση, που δίνουν οι Γάλλοι γονείς στα παιδιά τους; Πένθος; Φυσικά και όχι. Οι καμπάνες δεν ακούγονται γιατί έχουν φύγει από τα καμπαναριά, για να πάνε στη Ρώμη να πάρουν την ευλογία του Πάπα. Όταν οι καμπάνες επιστρέφουν στη Γαλλία, το πρωί της Ανάστασης, αφήνουν στο πέρασμά τους χρωματιστά αυγά και γλυκά για τα παιδιά.

Γαλλικές καμπάνες στους δρόμους

Αγγλία

Στην πόλη Hungerford, οι νεοδιορισμένοι αστυνομικοί καλούν με τη σφυρίχτρα τους όλους τους άνδρες στο Δημαρχείο. Έπειτα επιλέγουν δύο άντρες-εκπροσώπους να παρελάσουν σε όλη την πόλη, μοιράζοντας πορτοκάλια στις διερχόμενες κυρίες, με αντάλλαγμα ένα φιλί. Παράξενος τρόπος να επιβάλλεις την τάξη;

Ιταλία

Την Κυριακή του Πάσχα στη Sulmona της Νότιας Ιταλίας, έχουμε αγώνα δρόμου – όχι όμως από τους ανθρώπους. Είναι το έθιμο “La Madonna Che Scappa”, «Η Παναγία που Τρέχει». Οι πιστοί κουβαλούν αγάλματα των Αποστόλων Ιωάννη και Πέτρου αλλά και του Αναστημένου Χριστού. Οι δύο άγιοι μπαίνουν στην εκκλησία του San Filippo Neri, για να ανακοινώσουν στην πενθούσα Παναγία του Loreto την Ανάσταση του Γιου της. Αφού τελικά την πείθουν, η Παναγία περπατά αργά προς την έξοδο και ξαφνικά αρχίζει να τρέχει έξω στον δρόμο (από τη χαρά της;), για να δει τον Γιο της, ενώ το τρέξιμό της συνοδεύουν πυροτεχνήματα.

Η Μαντόνα που Τρέχει στην Ιταλία

Ισπανία

Στη Malaga της Ισπανίας, οι Καθολικοί που είναι στη φυλακή περιμένουν εναγωνίως το Πάσχα, για να πάρουν χάρη . Το έθιμο δεν προέρχεται από τη γνωστή ιστορία με τον Βαραββά, αλλά από ένα πραγματικό γεγονός του 1759. Τότε οι τρόφιμοι των φυλακών προκάλεσαν εξέγερση και δραπέτευσαν, κρατώντας εικόνες του Χριστού, γιατί έμαθαν ότι θα ακυρωθούν οι εορτασμοί του Πάσχα εξαιτίας μιας επιδημίας (οικείο;) Αφού γιόρτασαν, οι καλοί χριστιανοί τρόφιμοι επέστρεψαν στα κελιά τους, για να συνεχίσουν την ποινή τους. Ο τότε βασιλιάς, Κάρολος ο Τρίτος, εντυπωσιάστηκε τόσο που αποφάσισε να απελευθερώνει 24 φυλακισμένους κάθε Πάσχα.

Ισπανία – Ενδυμασίες Λιτανείας

Επιπλέον, τη Μεγάλη Τρίτη στην Ισπανία, τα μεσαιωνικά σοκάκια σείονται από τον παραδοσιακό «Χορό του Θανάτου», όπου χορεύουν εκατοντάδες μασκαρεμένοι σκελετοί, κρατώντας τεφροδόχους και δρεπάνια. Ο χορός διαρκεί από τα μεσάνυχτα μέχρι τις τρεις το πρωί, όταν η Αγία Τριάδα διώχνει μακριά τα φαντάσματα. Θεωρείται ότι έτσι οι πιστοί παραδειγματίζονται και ετοιμάζονται για να πεθάνουν με χαρά. Ένας εναλλακτικός τρόπος για να γιορτάσεις τη Νίκη πάνω στον Θάνατο!

Οι Ισπανοί Σκελετοί-Χορευτές

Ελβετία

Στα μικρά χωριά της Ελβετίας οι ντόπιοι βάφουν και στολίζουν με λουλούδια τα πηγάδια και τις βρύσες τους, για να γιορτάσουν τον γονιμοποιό ερχομό του νερού στις πιο ξηρές περιοχές των Άλπεων.

Ρωσία και Πολωνία

Σε αυτές τις χώρες του Βορρά, το παραδοσιακό Πασχαλινό φαγητό είναι αρνί. Αλλά όχι αυτό που ξέρουμε. Το γεύμα του Πάσχα συνδεύεται από ένα μεγάλο κομμάτι βούτυρο σε σχήμα αρνιού, στα πολωνικά “Baranek Wielkanocny”. Γιατί αρνί; Σύμφωνα με την παράδοση, το αρνί συμβολίζει τον ερχομό της Άνοιξης και είναι καλή τύχη να το δεις (ζωντανό ή βουτυρένιο) το Πάσχα. Επίσης μπορείς να είσαι σίγουρος ότι δεν είναι ο Διάβολος, καθώς ο Βελζεβούλ μπορεί να μεταμορφωθεί σε όλα τα ζώα, αλλά όχι σε αρνί – αυτό είναι του Χριστού.

Τα Ρώσικα Αρνιά του Πασχαλινού Τραπεζιού

Πολωνία

Αν βρεθείτε Πάσχα στην Πολωνία, να φοράτε αδιάβροχο. Το παραδοσιακό έθιμο “Smingus-Dyngus” κρατά από τον 15ο αιώνα. Τη Δευτέρα του Πάσχα και οι έφηβοι καταβρέχουν όποιον βρουν με κουβάδες και νεροπίστολα. Σύμφωνα μάλιστα με το έθιμο, τα κορίτσια επιζητούν να βραχούν, καθώς έτσι θα παντρευτούν μέσα στη χρονιά. Σίγουρα, αν είναι να παντρευτείς, ένα εξαγνιστικό μπάνιο χρειάζεται.

Smingus-Dyngus στην Πολωνία

Τσεχία, Ουγγαρία και Σλοβακία

Στις σλαβικές χώρες του Βορρά, διαδραματίζεται ένα από τα πιο αλλόκοτα έθιμα του Πάσχα. Τη Μεγάλη Δευτέρα, η παράδοση προστάζει οι άνδρες να μαστιγώνουν τις γυναίκες με βέργες από ιτιά, διακοσμημένες με κορδέλες (“pomlázka”). Έτσι οι γυναίκες διατηρούν την ομορφιά και την υγεία τους ως την επόμενη χρονιά. Είναι μάλιστα ένας τρόπος φλερτ, καθώς ο καθένας θα μαστιγώσει τη γυναίκα που προτιμά. Την επόμενη μέρα, οι γυναίκες ανταποδίδουν την προτίμηση, ρίχνοντας κουβάδες με παγωμένο νερό στους άντρες. Ο έρωτας στις σλαβικές χώρες είναι γενικά δύσκολη υπόθεση.

Το εορταστικό μαστίγωμα στην Ουγγαρία

Νορβηγία

Οι Σκανδιναβοί έχουν ιδιαίτερη αγάπη για τις τρομαχτικές ιστορίες και δεν διστάζουν να επιδοθούν σε αυτή ακόμα και το Πάσχα. Σύμφωνα με την παράδοση, το έθιμο ξεκίνησε το Πάσχα του 1923, όταν ένας εκδότης διαφήμισε ένα βιβλίο με φριχτά εγκλήματα στο πρωτοσέλιδο μιας εφημερίδας. Όμως ο κόσμος θεώρησε την είδηση αληθινή. Από τότε, στη Νορβηγία, τις μέρες του Πάσχα, διαβάζουν τρομαχτικές ιστορίες και βιβλία, ενώ η τηλεόραση παίζει θρίλερ. Ακόμα και οι γαλακτοβιομηχανίες παράγουν ειδικές συσκευασίες γάλακτος, όπου αναγράφονται μικρές ιστορίες τρόμου. Επίσης κλείνουν τα πάντα, από υπηρεσίες και σχολεία μέχρι τα μαγαζιά, όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα, για να επικεντρωθούν καλύτερα στο θέμα.

Γάλα και τρομαχτικές ιστορίες στη Νορβηγία

Σουηδία

Στη Σουηδία τα παιδιά βάφονται και ντύνονται με πολύχρωμα ρούχα και φουλάρια στα κεφάλια και τριγυρνάνε στους δρόμους με σκουπόξυλα, κλαδιά ιτιάς και μπρίκια. Στα δυτικά της χώρας, την Κυριακή του Πάσχα, οι άνθρωποι ανάβουν φωτιές και ρίχνουν πυροτεχνήματα. Κατά τη σουηδική παράδοση, οι φλόγες και οι κρότοι διώχνουν τις μάγισσες που έχουν ξαμοληθεί ελεύθερες και χορεύουν με τον Διάβολο στο δάσος του Blakulla. Αυτό συμβαίνει βέβαια μεταξύ Μεγάλης Πέμπτης και Μεγάλου Σαββάτου, δηλαδή όταν ο Χριστός ήταν απασχολημένος με τη σταύρωσή του και δεν ήταν σε επιφυλακή.

Οι Μάγισσες στη Σουηδία βγαίνουν και το Πάσχα

Φινλανδία

Σε αντίθεση με άλλες χώρες, όπου τα έθιμα περιλαμβάνουν πόνο, τρόμο και δράση, τα παιδιά στη Φινλανδία γιορτάζουν τις μέρες του Πάσχα παρακολουθώντας χορτάρι να μεγαλώνει σε ένα γλαστράκι. Όταν το χορτάρι ωριμάσει εντελώς, τα παιδιά το στολίζουν με βαμμένα αυγά, πλουμιστά πουλάκια και χάρτινα λαγουδάκια, για να συμβολίσουν τον ερχομό της γονιμότητας και της Άνοιξης.

Οι Φινλανδοί κοιτάζουν το γρασίδι να μεγαλώνει

Ηνωμένες Πολιτείες

Στο Fredericksburg του Τέξας, οι κάτοικοι μεταμφιέζονται ως Πασχαλιάτικοι Λαγοί, Γερμανοί εποικιστές και Ινδιάνοι Comanche και παρελαύνουν μέσα στην πόλη. Στη συνέχεια βάζουν φωτιά τους λόφους γύρω από την πόλη και σβήνουν όλα τα φώτα. Η ταιριαστά «εμπρηστική» τελετή αποσκοπεί στο να γιορτάσει την ανακωχή μεταξύ των Ευρωπαίων και των Ιθαγενών της Αμερικής, που έγινε το 1847.

Οι Πυρές της Ανακωχής στο Τέξας

Νέα Ζηλανδία

Ενώ ο υπόλοιπος κόσμος φτιάχνει σοκολατένια λαγουδάκια, οι Νεοζηλανδοί του Otago παίρνουν τα όπλα τους και περιδιαβαίνουν στα αχανή τολκινικά τοπία, για το έθιμο του “Great Easter Bunny Hunt”, με μεγάλο χρηματικό έπαθλο για τον νικητή. Έτσι, τις άγιες μέρες του Πάσχα, πάνω από 10.000 λαγοί πάνε να συναντήσουν τον Δημιουργό τους. Η ιδέα βασίζεται και στην ανάγκη να μειωθεί κάθε χρόνο ελεγχόμενα ο πληθυσμός των χαριτωμένων πλασμάτων, για να προστατευτούν οι καλλιέργειες.

Φιλιππίνες

Στα εξωτικά αυτά νησιά, οι πολύ αφοσιωμένοι Καθολικοί ασκούν την πρακτική της αυτομαστίγωσης και αυτοσταύρωσης. Μιμούμενοι το μαρτύριο του Χριστού, οι πιστοί εξαγνίζονται από τις αμαρτίες. Η Καθολική Εκκλησία παρόλα αυτά αποδοκιμάζει και προσπαθεί να καταργήσει το έθιμο, που όμως ελκύει χιλιάδες τουρίστες κάθε χρόνο.

Φιλιππίνες – Αναπαραστάσεις της Σταύρωσης

Βραζιλία

Στη Νότια Αμερική και ιδιαίτερα στη Βραζιλία, οι Καθολικές κοινότητες φτιάχνουν ένα ομοίωμα του Ιούδα σε φυσικό μέγεθος, από άχυρο, πανί και χαρτί και το γυρίζουν στην πόλη, ενώ ο κόσμος το χτυπάει με ραβδιά. Στη συνέχεια ο πολύπαθος Ιούδας πάει για κρέμασμα δίπλα από μια εκκλησία ή ένα νεκροταφείο και μετά καίγεται στην πυρά, ενώ παρακολουθεί πλήθος κόσμου. Η οικεία και σε εμάς εκδοχή του εθίμου ξεπερνιέται κατά πολύ στο São Paulo, που στο τέλος επίσης ανατινάζουν τον Ιούδα με δυναμίτη.

Γουατεμάλα

Στην Antigua της νότιας Γουατεμάλας, οι δρόμοι καλύπτονται από πολύχρωμα χαλιά, για τη λιτανεία της Μεγάλης Παρασκευής. Τα χαλιά είναι φτιαγμένα από χρωματισμένο πριονίδι και άμμο αλλά και από λουλούδια, φρούτα και λαχανικά. Οι «καλλιτέχνες του δρόμου» φτιάχνουν απεικονίσεις με ό,τι είναι σημαντικό για αυτούς να ευλογηθεί από το πέρασμα του Επιτάφιου, αν και οι παραστάσεις συχνά αντλούν και από την παράδοση των Μάγια, όπως πιθανότατα και το όλο έθιμο.

Γουατεμάλα – Το Χαλί που Ευλογεί

Η λαϊκή φαντασία έχει λοιπόν βρει δεκάδες εφευρετικούς τρόπους να γιορτάζει τη Ζωή και το Θάνατο. Έθιμα αλλόκοτα, συναρπαστικά, αλλά ίσως και με μια σοφή βαθύτητα.

Ίσως έτσι κρατήσουμε στο νου πόσο ο κόσμος μας είναι υπέροχα παράξενος και θα παραμείνει συναρπαστικός, ό,τι κι αν περάσει από πάνω μας. Ίσως πια να μας φαίνεται λιγότερο παράξενο και το φετινό Πάσχα!…

προτεινουμε επίσης

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά