Περί τρόμου ο λόγος: Ανατομία στον Edgar Allan Poe

by Θεόφιλος Γιαννόπουλος

Τι είν’ άραγε αυτό που μας μαγνητίζει τόσο πολύ στον τρόμο; Ποιος μυστηριώδες λόγος μας ωθεί να ξενυχτούμε διαβάζοντας ή βλέποντας ταινίες του είδους, κρατώντας μας ξάγρυπνους απ’ τον φόβο;  Και γιατί στριφογυρνάμε στο βιβλιοπωλείο γύρω από ράφια με τέτοια έργα σαν τις μανιασμένες μέλισσες στα λουλούδια, αν και υποσχεθήκαμε στον εαυτό μας πως δε θα ενδώσουμε ποτέ ξανά στους εφιάλτες που μας τυραννούσαν εξαιτίας τους;

Και βρες μου επιτέλους μια κάποια ικανοποιητική απάντηση, γιατί κόλλησες τόσο με το βιβλίο του Clive Barker “Το ημερολόγιο ενός δαίμονα” και τελικώς δεν το έκαψες όπως έπρεπε; Ή γιατί σε στοιχειώνει το πώς θα καταφέρεις να αποκτήσεις τις σημειώσεις από την ιστορία του Ναθάνιελ Χόθορν[1],-εκείνου του  παράξενου βιβλίου που δε πρόλαβε να γράψει και να εκδώσει-, με τίτλο «Τα προγονικά ίχνη»; Για να μη μιλήσω και για το «Ο βασιλιάς με τα κίτρινα» του Ρόμπερτ Γ. Τσέιμπερ, μα και για άλλους, αμέτρητους, σύγχρονους και παλαιότερους του είδους.

Κάποιες απαντήσεις σε όλα τα παραπάνω, βρήκα εν μέρη στο δοκίμιο του Χ.Φ. Λάβκραφτ «Υπερφυσικός τρόμος στη λογοτεχνία». Εκεί, όπου θεωρεί ότι η ρίζα του κακού (ή η αγάπη προς το μυστηριώδες και το παράξενο) έχει να κάνει με τους αρχέγονους φόβους των προϊστορικών προγόνων μας:

«Εάν σ’ αυτή την αίσθηση του φόβου και του κακού προσθέσουμε την αναπόφευκτη γοητεία και περιέργεια που δημιουργεί το θαυμαστό, γεννιέται ένα σύνθετο σύνολο από έντονη συγκίνηση και πρόκληση για τη φαντασία»[2].

Όμως, θα μιλήσουμε αναλυτικότερα για το έργο αυτού του απόκοσμου συγγραφέα σε επόμενο άρθρο, μιας και το τελευταίο καιρό  ξενυχτώ με τόμους από έργα του και είναι πολλά τα φοβερά και τρομερά που έχω να σας μεταφέρω.

Και ψάχνοντας για μια…θεραπεία σε αυτή την αυτοάνοση ‘αρρώστια’ μας, προτείνω λοιπόν να δοκιμάσουμε την… ομοιοπαθητική. Εν ολίγοις, απ’ αυτή την γωνιά, σε κάθε νέο άρθρο θα σας μεταφέρω ότι πιστεύω πως έχει ενδιαφέρον από τη ζωή και το έργο σκοτεινών συγγραφέων βιβλίων τρόμου και φαντασίας. Των ηθικών αυτουργών των φόβων μας, δηλαδή. Την αυλαία μας σε τούτο το αινιγματικό ταξίδι ανοίγει ο μυστηριώδης κύριος που είχε δηλώσει πως «Αισθάνομαι πραγματικά μια αποστροφή προς τον κίνδυνο, εκτός από την απόλυτη μορφή του, τον τρόμο»: πρόκειται για τον Edgar Allan Poe.

Μα θα κινηθούμε με ένα διαφορετικό τρόπο από τα συνηθισμένα, καθώς μέσα από την παρουσίαση των γεγονότων, θα αποσκοπώ πάντα στο να σας παρακινήσω να κάνετε και τη δική σας ενδότερη έρευνα για οτιδήποτε σας τραβήξει την περιέργεια. Ρίχνοντας μια ματιά στις παραπομπές που παραθέτω, θα καταλάβετε σύντομα πως διαβάζοντας μια υποσημείωση, η περιέργειά σας θα σας οδηγήσει να μάθετε και κάτι ακόμη, κι έπειτα θα στραφείτε και σε κάτι άλλο και μετά αλλού και αλλού και αλλού….

Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο αναγνωστικό παιχνίδι που πάντα μ’ αρέσει να προσαρμόζω στις γραφές μου, ώστε να είμαστε συνοδοιπόροι καθ’ όλη την ανάγνωση. (Ας το ονομάσουμε «Βαδίζω στην έρευνα που έκανε ο συγγραφέας πριν γράψει την ιστορία του»). Όπως δηλαδή συνέβη στον απόλυτο βαθμό και στο βιβλίο μου «Το Αγκάθινο Στέμμα»…

Αφορμή λοιπόν για να ασχοληθούμε με την προσωπικότητα του Poe (αλλά και για να μπει ο σπόρος γι’ αυτή η σειρά αφιερωμάτων) υπήρξε το βιβλίο «Έντγκαρ Άλαν Πόε – Διηγήσεις»[3] που με απορρόφησε στο κόσμο του για αρκετό καιρό. Κι οφείλω να ομολογήσω πως στο παρελθόν είχα διαβάσει λιγοστά ποιήματα και διηγήματά του. Έτσι, μια από αυτές τις «λυσσαλέες μέρες» που η ανάγκη για τρόμο με οδήγησε στα βιβλιοπωλεία της πόλης, τα βήματά μου σταμάτησαν στο  έργο του σκοτεινού μας δημιουργού.

Γυρνώντας λοιπόν σπίτι με τον 800σέλιδο τόμο να μου βαραίνει την τσάντα, περίμενα μέχρι το ρολόι να δείξει μεσάνυχτα κι έπειτα ένιωσα έτοιμος να ξεκινήσω το ταξίδι μου. Έκτοτε ο χρόνος χάθηκε και δεν σήκωσα το κεφάλι μου παρά μόνο σαν ξημέρωσε… Βρήκα την εισαγωγή για τη ζωή και το έργο του Πόε από τους Τζούλιαν Σαϊμονς και Κοσμά Πολίτη, δραματική και απρόβλεπτη. (Βλέπεις, δεν γνώριζα πιο πριν τόσα πολλά στοιχεία για την προσωπική του ζωή, ούτε και πως πάντα ο νους του ήταν στο να κάνει ταξίδια! Άραγε από ποιόν προσπαθούσε να ξεφύγει;… Μήπως από τον ίδιο του τον εαυτό,  όπως ο ήρωάς του στο διήγημα με τίτλο… Χμ, καλύτερα να μη το αναφέρω, γιατί είναι σα να προδίδω το τέλος του, κάτι που μισώ πραγματικά όταν μου το κάνουν… Ευελπιστώ ωστόσο να το απολαύσετε όποτε το διαβάσετε και να με θυμηθείτε…)

Ο Poe γεννήθηκε στις 19 Ιανουαρίου 1809 στη Βοστώνη, ο πατέρας του τους παράτησε το 1811 και η μητέρα του πέθανε 5 μήνες αργότερα. Ο ίδιος υιοθετήθηκε κατόπιν από τον επιτυχημένο έμπορο καπνού, Τζον Άλλαν, μεγαλώνοντας κατόπιν στην πόλη Ρίτσμοντ της Βιρτζίνια.  Ερευνώντας πολλές πηγές, ανακάλυψα πολλά ακόμη στοιχεία που δεν σημειώνονται συχνά στην βιογραφία του. Όπως το γεγονός πως είχε ένα μεγαλύτερο αδελφό, τον Γουίλιαμ Χένρι Λέοναρντ Πόε. Ο εν λόγο μάλιστα ήταν επίσης ποιητής αλλά και  μανιώδης πότης. Μια ακόμη κατάρα που κουβαλούσε και ο συγγραφέας μας.

Επίσης πληροφορήθηκα και για το γεγονός πως του κολλούσαν για αρκετό καιρό στο κεφάλι συγκεκριμένα τραγούδια τα οποία και του γινόταν μια επαναλαμβανόμενη εμμονή. Κάτι τέτοιο συμπεριλαμβάνεται άλλωστε και στην ιστορία του «The Imp of the Perverse».

(Περισσότερα για τα παράξενα γεγονότα που συνόδευαν τη ζωή του Poe, μπορείτε να διαβάσετε στο παρακάτω άρθρο από όπου τα άντλησα: «Τα μυστικά του σκοτεινού ποιητή: 7 πράγματα που δεν γνωρίζατε για τον Εντγκαρ Αλαν Πόε»[4])

Επίσης, διαβάζοντας τα σκοτεινά διηγήματά του, ποτέ δεν θα μπορούσα να σκεφτώ πως ο ίδιος θεωρούσε τον εαυτό του περισσότερο ποιητή παρά πεζογράφο! Όπως  αναφέρεται και στις σημειώσεις του Τζούλιαν Σάιμονς «Τα εβδομήντα τόσα διηγήματα και ιστορίες φανταστικής λογοτεχνίας που έγραψε, γράφτηκαν, μόνο και μόνο, για να συμπληρώσουν το εισόδημά του σαν συντάκτη και κριτικού»[5].

Κάτι για το οποίο συνηγορεί και ο Κοσμάς Πολίτης, καθώς μας αναφέρει ότι ο ίδιος ο Poe προλόγιζε μία από τις εκδόσεις ποιημάτων του, με τα παρακάτω λόγια:

«Για μένα η ποίηση δεν ήταν ένας σκοπός, αλλά ένα πάθος και τα πάθη θα ‘πρεπε να ‘ναι σεβαστά»[6].

Είμαι σίγουρος πως λίγο ή πολύ, όλο και θα έχετε διαβάσει κάποια στιγμή έστω ένα από τα έργα του. Ποιος άλλωστε δεν γνωρίζει για το μεταφυσικό του ποίημα «Το κοράκι» ή δεν έχετε ακουστά για το «Η Αφήγηση του Άρθουρ Γκόρντον Πυμ»; Το αγαπημένο μου! Αφορά την ιστορία του ναυαγισμένου στον Νότιο Πόλο, Άρθουρ Γκόρντον Πυμ. Ενός ταξιδευτή που σε όλη τη διάρκεια της περιπέτειάς του βρίσκεται αντιμέτωπος με θανάσιμα διλήμματα και  απρόσμενες αποκαλύψεις. Βρήκα την περιγραφή της ιστορίας τόσο δελεαστικά γλαφυρή, που αν κάποιος θα ήθελε να ξεκινήσει να διαβάζει έργα του Poe θα του πρότεινα ανεπιφύλακτα να ξεκινήσει με το συγκεκριμένο. Άλλωστε, πρόκειται για μια ιστορία η οποία έδωσε το έναυσμα στον Ιούλιο Βερν να γράψει τη συνέχειά της, στο έργο του «Η Σφίγγα των Πάγων».

Όμως ο Ιούλιος Βερν δεν ήταν ο μόνος που δελεάστηκε από την πένα του Poe, μιας και αυτό συνέβη με πλήθος ακόμη συγγραφέων (ανάμεσά τους και ο Λάβκραφτ). Το ίδιο συμβαίνει φυσικά και με τους αναγνώστες, τους οποίους μαγεύει διαχρονικά με τον τρόπο που αποδίδει τις ιστορίες του στο χαρτί, χρησιμοποιώντας ισόποσα την φαντασία του, τα άλυτα εγκλήματα και την ευφυΐα των ηρώων του.

Και όλα αυτά που σημάδεψαν τη ζωή του Poe -το ποτό, οι αρρώστιες, ο θάνατος και η μοναξιά- έμελλε να τον οδηγήσουν σε ένα μυστήριο τέλος, μιας και άφησε την τελευταία του πνοή κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες.»[7]

Και κάπου εδώ σας αποχαιρετώ, με την παράκληση να συνεχίσετε να διαβάζεται περισσότερο τις νυχτερινές ώρες. Αναρωτιέστε γιατί; Επειδή μονάχα τότε καταφέρνουν οι λέξεις να μεταμορφωθούν απόλυτα σε εικόνες, σε ήχους, σε καρδιοχτύπι…. Είναι πολύ πιθανό να έχεις δει κάποια στιγμή ίχνη της παρουσίας τους. Άλλοτε εμφανίζονται σαν σκιές που πάντα ξεφεύγουν από το μάτι μας όταν διαισθανθούμε κάτι απόκοσμο να μας συντροφεύει. Κάποιοι πάλι τις εντοπίζουν σ’ εκείνον τον ανεπαίσθητο ψίθυρο στο αυτί τους, που ακόμη και με κομμένη την ανάσα στέκει δυνατόν να αποκρυπτογραφήσεις τα μηνύματα που μεταδίδουν αυθόρμητα μέσα μας…

Μα όπως και να ‘χει φίλε μου συνταξιδιώτη, κράτα φυλαγμένες καλά στο νου σου εκείνα τα λόγια του Poe, πως «Ό,τι βλέπουμε δεν είναι παρά ένα όνειρο μέσα σε όνειρο…»

Παραπομπές

[1] Ναθάνιελ Χόθορν, συγγραφέας με καταγωγή από το Σάλεμ, δισέγγονος  ενός αδίστακτου δικαστή που έστειλε σωρηδόν  στη πυρά ανθρώπους με την κατηγορία της μαγείας.

[2] Σελ.475-476, «ΝΤΑΓΚΟΝ/ΑΠΑΝΤΑ 2», ΛΑΒΚΡΑΦΤ ΧΑΟΥΑΡΝΤ ΦΙΛΙΠΣ. Εκδ. ΚΑΚΤΟΣ, 1990

[3] Πρόκειται για επιλεγμένα γραφές του συγγραφέα, αποκλειστικά  πεζού λόγου. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «γράμματα».

[4] http://www.iefimerida.gr/news/168010/τα-μυστικά-του-σκοτεινού-ποιητή-7-πράγματα-που-δεν-γνωρίζατε-για-τον-εντγκαρ-αλαν-πόε

[5] Σελ.10 «Διηγήσεις» Poe Edgar Allan, Εκδ.Γράμματα

[6] Σελ.18 «Διηγήσεις» Poe Edgar Allan, Εκδ.Γράμματα

[7] https://tvxs.gr/news/istoria/o-mystiriodis-thanatos-toy-entgkar-alan-poe

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά