Ποιος φοβάται τα τρομακτικά παραμύθια;

by Μαρία Κοσμανίδου

Σαν μικρό παιδί, όταν κάποιος ενήλικος αφηγούνταν ένα παραμύθι, μαγευόμουν. Καθόμουν φρόνιμα, με το στόμα ανοιχτό και ρουφούσα κάθε λέξη. Όταν δε ο αφηγητής ήταν ταλέντο στην αφήγηση, όπως η γιαγιά μου, τότε τα πράγματα γίνονταν εξωπραγματικά. Το ζούσα τόσο έντονα, ώστε οι φιγούρες των παραμυθιών ζωντάνευαν μπροστά μου. Ποτέ μου όμως δε φοβήθηκα πραγματικά! Τώρα, μετά από τόσα χρόνια, αναρωτιέμαι το γιατί. Σχεδόν όλα τα παραμύθια βασανίζουν τους πρωταγωνιστές τους τόσο βάναυσα και με τόσο τρομακτικό τρόπο, τους αδικούν κατάφωρα, που αναρωτιέμαι γιατί απευθύνονται σε παιδιά. Τελικά, ποιος φοβάται στ’ αλήθεια τα τρομακτικά παραμύθια;

Ο Sigmund Freud είχε πει:

“Οι μεγάλοι είναι αυτοί που φοβούνται τα τρομακτικά παραμύθια. Τα παιδιά τα λατρεύουν”.

Η επεξεργασία του φόβου, μέσα από τη μυθική διήγηση, πραγματώνεται με τρόπο ασφαλή, καθώς όλα γίνονται “μια φορά κι έναν καιρό”. Το παραμύθι αποτελεί μεταμφίεση της ίδιας της ζωής και των εμπειριών μας. Αυτές οι ιστορίες είναι οι ευκαιρίες για να ξεπεράσουμε τους φόβους μας. Το συναίσθημα του φόβου, σε αναπτυξιακό επίπεδο, κυριαρχεί στον παιδικό ψυχισμό. Τα παιδιά νιώθουν άγχος, θλίψη, μοναξιά, γι’ αυτό ταυτίζονται με τον φόβο, γοητεύονται με τον τρόμο και βιώνουν έντονα την αγωνία των ηρώων. Από ψυχολογική πλευρά, όταν ο φόβος και η αγωνία εξωτερικεύονται, απομυθοποιούνται και αυτόματα λυτρώνουν το παιδί. Έτσι τα παραμύθια καθίστανται κάτι περισσότερο από αληθινά, γιατί μας λένε “όχι ότι υπάρχουν δράκοι, αλλά ότι μπορούμε να τους νικήσουμε”, όπως πολύ εύστοχα υποστηρίζει ο Δημήτρης Κούκης (παιδοψυχολόγος–ψυχίατρος).

Giambattista Basile

Πώς ξεκίνησε όμως αυτή η ιστορία; Φυσικά, δε θα το «πιάσουμε» από την αρχαιότητα, καθώς οι τότε ιστορίες και ίσως πραγματικά γεγονότα (προσωπικά το πιστεύω αυτό) και αποδεδειγμένα πηγή έμπνευσης πέρασαν σε εμάς ως μύθοι. Θα το «πιάσουμε» από τον μεσαίωνα, τότε που οι σφαγές, ο κανιβαλισμός, η αιμομιξία, η παιδεραστία, οι αιμοσταγείς δολοφονίες, οι κακές μάγισσες, οι δράκοι, οι βρικόλακες, τα σκοτεινά μαγεμένα δάση, η έλλειψη σεβασμού στον άνθρωπο, τα ανύπαρκτα ανθρώπινα δικαιώματα ήταν η καθημερινότητα, το φυσιολογικό.

Συγγραφέας της πρώτης συλλογής παραμυθιών θεωρείται ο Giambattista Basile. Γεννήθηκε μάλλον το 1566 και υπηρέτησε, για μικρό χρονικό διάστημα, ως στρατιώτης στη Βενετική Δημοκρατία. Επισκέφθηκε, μάλιστα, και την Κρήτη, ένα από τα πολιτιστικά σταυροδρόμια του τότε γνωστού κόσμου. Γνώριζε άπταιστα τρεις γλώσσες από μικρή ηλικία και, αν και το όνομα του πατέρα του δεν είναι ακόμα και σήμερα γνωστό, η οικογένεια Basile είχε αρκετά ταλέντα, που γράφτηκαν στην ιστορία. Ο αδελφός του Lelio, επιτυχημένος συνθέτης και ποιητής, οι τρεις αδελφές του Adriana, Margherita, Vittoria, δημοφιλείς τραγουδίστριες. Η Adriana και η κόρη της Leonora (Baroni) ήταν οι πιο διάσημες τραγουδίστριες της Ιταλίας του 17ου αιώνα. Η Adriana διαδραμάτισε τον πιο σημαντικό ρόλο στη λογοτεχνική επιτυχία του Giambatista.

Η απεικόνιση του Giovanni Battista Mascolo, προέρχεται από το “Storia del Vesuvio”.

Το 1631 τον βρίσκει διοικητή του Glugliano, μια επαρχία της Napoli. Είναι αυτή η χρονιά που εκρήγνυται ο Βεζούβιος και τουλάχιστον 3000 με 6000 πεθαίνουν ακαριαία. Οι γύρω πόλεις και χωριά καταστρέφονται και μετά από αυτό, ακολουθεί μια τρομερή πανδημία γρίπης. Στα πολυάριθμα θύματά της συγκαταλέγεται και ο Giambattista Basile, που πεθαίνει στις 23 Φεβρουαρίου 1632.

Pentamerone

Μετά τον θάνατό του, η αδελφή του Andriana δημοσιεύει πάρα πολλά αδημοσίευτα έργα του, με το ψευδώνυμο Gian Alesio Abbattutis. Ο Giambattista Basile δημιούργησε ένα από τα πιο σημαντικά λογοτεχνικά έργα στην ανθρώπινη ιστορία. Το έργο του Pentamerone (Πενταμερόνη) είναι η πρώτη εθνική συλλογή, με πενήντα παραμύθια διατεταγμένα σε καρέ, όπως το Decamerone (Δεκαήμερο) του Boccaccio, το Facetious Nights (Οι αποκαλυπτικές νύχτες) του Straparola, το Canterbury Tales (Ιστορίες του Canterbury) του Chauser ή τις Arabian nights (Αραβικές νύχτες) του Galland αργότερα, στις αρχές του 18ου αιώνα.
Ολοκληρωμένα άρθρα για τα Pentamerone και Decamerone μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ.

Μερικά από τα παραμύθια του σε πρώιμες εκδόσεις είναι:
The Sleeping Beauty (Η ωραία κοιμωμένη), Rapunzel, Cinterella (Σταχτοπούτα), Snow White, (Χιονάτη), Beauty and the Beast (Η Πεντάμορφη και το Τέρας), Diamonds and Toads (Διαμάντια και Βατράχια), The Two Cakes (Τα δύο κέικ), King Thrushbeard (Η υπερηφάνεια τιμωρείται), The Goose Girl (Το κορίτσι χήνα). Βέβαια, όταν γράφτηκαν αυτά τα παραμύθια, σίγουρα δεν προορίζονταν για παιδιά, καθώς η γλώσσα και τα θέματα ήταν λιγάκι αμφιλεγόμενα. Ο λόγος που δεν έλαβαν τη φήμη που τους άξιζε στα μετέπειτα χρόνια είναι πως λογοκρίθηκαν ανελέητα από κοντόφθαλμους και μίζερους ανθρώπους. Η Pentamerone, που είχε αρχικό τίτλο The Tale of Tales (Η ιστορία των ιστοριών), με την υποσημείωση “Entertaimment for little Ones” (ψυχαγωγία για μικρά παιδιά), ενέπνευσε σχεδόν όλους τους μεγάλους συγγραφείς κλασικών παραμυθιών στους επόμενους αιώνες και εξακολουθεί να το κάνει μέχρι και σήμερα. Από τον Perault, τους αδερφούς Grimm, τον Hans Cristian Andersen ως τον J.R.R. Tolkien και τη J.K. Rowling.
Ενδιαφέρον έχει, επίσης, και η ταινία The Tale of Tales του Matteo Garrone με τους Salma Hayek, Toby Jones κ.α. του 2015. Σε μια κριτική που γράφτηκε για την ταινία έλεγε: “Μην προσπαθήσετε να την καταλάβετε, απλώς νιώστε την!”

Όπως ανέφερα και προηγουμένως, πρέπει να καταλάβουμε πως, όταν γράφτηκαν αυτά τα παραμύθια, οι συνθήκες της καθημερινότητας ήταν πολύ διαφορετικές από τις σημερινές. Κι όμως τόσο ίδιες, και γι’ αυτό άλλωστε είναι πάντα επίκαιρα. Γιατί όσο εξωφρενική και αν είναι η πλοκή τους, καταλήγουμε πάντα στα ίδια συμπεράσματα, στα ίδια ηθικά διδάγματα, αυτά που έχουμε ανάγκη σε όλες τις εποχές. Γιατί γοητεύονται τόσο οι μικροί και, νομίζω, περισσότερο οι μεγάλοι; Τα διαβάζουμε, τα αναπαράγουμε με χίλιες δυο παραλλαγές, μα στην ουσία τα ίδια ανθρώπινα πάθη κυοφορούνται σε όλες τις κοινωνικές βαθμίδες, που εσφαλμένα, δυστυχώς, υπήρχαν και θα υπάρχουν.

Όταν έγραψε το Decamerone ο Boccaccio, μια τρομερή πανδημία πανώλης (1348) είχε σαρώσει την Ευρώπη, αφήνοντας πίσω της εκατομμύρια νεκρούς. Ο Basile πέθανε από πανδημία γρίπης, που επίσης αποδεκάτισε τους πληθυσμούς γύρω από τον Βεζούβιο, που εξερράγη το 1631. Αυτά που είχαν βιώσει σίγουρα ζύμωσαν τον χαρακτήρα τους, τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους. Έγραφαν ιστορίες για αγάπη, ανθρώπινα πάθη, τύχη, πεπρωμένο, αναγέννηση, με κύριο χαρακτηριστικό των ανθρώπων την υποκρισία, αλλά και τον πόθο για λαγνεία σε ένα αντιεκκλησιαστικό πλαίσιο, πρωτόγνωρο για την εποχή τους. Η κληρονομιά που μας άφησαν και ο κρίσιμος ρόλος που έπαιξαν όλοι οι καλλιτέχνες για την ανάπτυξη του παραμυθιού ως λογοτεχνικό είδος είναι σαφής. Μια ανεξάντλητη πηγή για συγγραφείς, μυθιστοριογράφους και γενικά καλλιτέχνες όλων των ειδών.

Δε θα μπορούσα να κλείσω, δίχως να γράψω ένα τουλάχιστον παραμύθι σε πρώτη γραπτή εκδοχή, που φαίνεται ξεκάθαρα το μπαρόκ ύφος του Giambattista Basile. Είναι Ο ήλιος, η Σελήνη και η Ταλία, που αργότερα βασίστηκε σε αυτό ο Sarl Perrault και έγραψε την Ωραία κοιμωμένη.

Μια φορά κι έναν καιρό, οι μάγισσες προφήτεψαν ότι η όμορφη πριγκίπισσα Ταλία, που είχε μόλις γεννηθεί, θα κινδυνεύσει θανάσιμα από μια ρανίδα λιναριού. Ο πατέρας της, όπως είναι φυσικό, διατάζει να εξαφανίσουν όλο το λινάρι από το βασίλειό του. Παρ’ όλα αυτά, όταν η Ταλία ενηλικιώνεται, καταφέρνει μυστηριωδώς να βρει το μοναδικό κομμάτι λιναριού που έχει απομείνει σε ολόκληρο το βασίλειο, να τραυματιστεί με μια ρανίδα, που πάει και καρφώνεται κάτω από το νύχι της, και πέφτει σε κώμα. Περίλυπος ο πατέρας της διατάζει να εγκαταλείψουν το παλάτι και τα όμορφα λιβάδια γύρω του, ώστε να μπορέσει να ξεχάσει το τραγικό γεγονός.

Κάποια στιγμή, ένας άλλος βασιλιάς ανακαλύπτει τυχαία το εγκαταλελειμμένο βασίλειο, βρίσκει την Ταλία να κοιμάται μόνη της στο παλάτι και, χωρίς να το πολυσκεφτεί, τη βιάζει. Μετά, επιστρέφει σπίτι, στη γυναίκα του. Η Ταλία, όπως είναι φυσικό, μένει έγκυος και, όπως δεν είναι φυσικό, γεννά δίδυμα, χωρίς να ξυπνήσει από το κώμα. Καθώς τα μωρά προσπαθούν να βρουν το στήθος της για να θηλάσουν, ένα από τα δύο αρχίζει να πιπιλά το δάχτυλό της, η ρανίδα που είχε σφηνωθεί στο νύχι της μαλακώνει και πέφτει και η Ταλία ξυπνά χαρούμενη που έχει δύο μωρά στην αγκαλιά της. Αποφασίζει να τα ονομάσει Ήλιο και Σελήνη.

Ο βασιλιάς επιστρέφει, μετά από λίγες μέρες, αλλά αντί για το κορίτσι σε κώμα, βρίσκει την Ταλία ξύπνια και μητέρα των παιδιών του. Οι δυο τους ερωτεύονται, αλλά η γυναίκα του βασιλιά μαθαίνει για τη σχέση τους και στέλνει τους υπηρέτες της να πάρουν τα παιδιά στο παλάτι, ότι δήθεν τα θέλει ο βασιλιάς. Τα δίνει στον μάγειρα του παλατιού, ζητώντας του να τα σφάξει, να τα ψήσει και να τα σερβίρει στον βασιλιά. Ο μάγειρας, μην μπορώντας να σκοτώσει τα παιδιά, τα κρύβει και σερβίρει δύο νεαρά αρνιά στη θέση τους. Η βασίλισσα παρακολουθεί περιχαρής, καθώς ο άνδρας της καταβροχθίζει το κρέας. Στέλνει, στη συνέχεια, να φέρουν την Ταλία, την οποία απαιτεί να κάψουν ζωντανή. Ο βασιλιάς όμως ακούει τις κραυγές της, τη σώζει την τελευταία στιγμή και ρίχνει την απαίσια γυναίκα του στη φωτιά, όπου ψήνεται μέχρι θανάτου. Στο τέλος, εμφανίζει και ο μάγειρας τα παιδιά και ζουν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

Πηγές:

wizzley.com
goodstuffonly.joomla.com

Επιμέλεια κειμένου: Σοφία Νέστορα, Γλωσσολόγος & Επιμελήτρια κειμένων

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά