Τέχνη στα άκρα: Καλλιτέχνες και δολοφόνοι

by Βαγγέλης Παπαδιόχος

“Η ιδέα πως ο φόνος μπορεί να εξεταστεί από την αισθητική άποψη και σύμφωνα με τους κανόνες μάλιστα που διέπουν ένα έργο τέχνης, με το να ευτελίζει και να συμφύρει δύο τάξεις νοημάτων απολύτως αντίθετες μεταξύ τους, μοιάζει όντως κωμική και παρακινεί το γέλιο”, έγραφε ο Thomas Penson De Quincey (1785-1859) στο σατιρικό του δοκίμιο “On Murder Considered as one of the Fine Arts” (1827).

Καθόλου κωμική δεν είναι, ωστόσο, η φαινομενικά απροσδόκητη συνάντηση του δολοφονικού ενστίκτου με την καλλιτεχνική ευαισθησία μέσα στο ίδιο πρόσωπο, όπως επανειλημμένα έχει συμβεί κατά καιρούς με μερικά πολύ διάσημα παραδείγματα. Κάποιοι από αυτούς είναι ευρέως αναγνωρισμένοι ως μεγάλοι καλλιτέχνες το έργο των οποίων αποτέλεσε τομή στην εξέλιξη της τέχνης που υπηρέτησαν. Άλλοι επιδίωξαν χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία να ακολουθήσουν μια καλλιτεχνική πορεία και έμειναν στην ιστορία για την εγκληματική τους δράση. Ενώ άλλοι απλά βρήκαν στην τέχνη μια διέξοδο εκτόνωσης μετά την τέλεση των στυγερών τους εγκλημάτων. 

François Villon (1431- άγνωστο)

Μια γνωστή περίπτωση που εμπίπτει στην πρώτη κατηγορία είναι ο σπουδαίος Γάλλος λυρικός ποιητής François de Montcorbier (ή des Loges) Villon (1431- άγνωστο) τον οποίο ο Arthur Rimbaud (1854-1891) αποκάλεσε γενάρχη των καταραμένων ποιητών. Ο Villon έχασε σε μικρή ηλικία τον πατέρα του και έκτοτε έζησε μια αλλοπρόσαλλη ζωή γεμάτη περιπέτειες ακροβατώντας μόνιμα μεταξύ του κόσμου των γραμμάτων και του υποκόσμου.

Σε ηλικία είκοσι τεσσάρων ετών μαχαίρωσε θανάσιμα έναν κληρικό, τιμωρήθηκε με εξορία από το Παρίσι, έλαβε κατόπιν βασιλική χάρη και στη συνέχεια συμμετείχε στη διάρρηξη ενός κολλεγίου για να υποχρεωθεί να εγκαταλείψει ξανά την γαλλική πρωτεύουσα και να αρχίσει να περιπλανιέται στη χώρα μαζί με μια γνωστή συμμορία του υποκόσμου. Ακολουθούν κι άλλες φυλακίσεις για ληστείες, προαγωγή γυναικών και άλλα παραπτώματα, απονομές χάριτος από ευγενείς -μερικοί απ’ τους οποίους θαύμαζαν την τέχνη του-, εκ νέου συλλήψεις, καταδίκες σε θάνατο και τελικά σε μακρόχρονη εξορία, ώσπου το 1463 να χαθούν τα ίχνη του. 

Παρά την άσωτη ζωή του, τα έργα του Villon υπήρξαν αρκετά δημοφιλή όσο ζούσε με αποτέλεσμα να αναγνωριστεί αργότερα ως ο πρώτος σπουδαίος Γάλλος λυρικός ποιητής και ένας από τους σημαντικότερους του μεσαίωνα. Τα δραματικά του βιώματα τον ενέπνευσαν να γράψει στίχους γεμάτους αυθεντικότητα, πρωτοτυπία, σαρκασμό και σπάνια εκφραστική δύναμη, όπως οι παρακάτω από την Μπαλάντα του ποιητικού διαγωνισμού του Μπλουά: 

Πλάι στη βρύση πεθαίνω διψασμένος
Καίω σαν φωτιά και τρεμοτουρτουρώ
Στον τόπο μου ενώ ζω, είμαι τέλεια ξένος
Κοντά στη στια τα δόντια κουρταλώ.
Σα σκούλικας γυμνός στολή φορώ
Γελώντας κλαίω χωρίς ελπίδα πια
Κουράγιο παίρνω απ`την απελπισιά
Χαίρουμαι, κι όμως δεν έχω χαρές
Θεριό είμαι δίχως δύναμη καμιά
Καλόδεχτος, διωγμένος με κλωτσιές.

Μια άλλη γνωστή περίπτωση σπουδαίου καλλιτέχνη που ενεπλάκη σε δολοφονία και άλλα παραπτώματα είναι ο Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610), ένας απ’ τους σπουδαιότερους ζωγράφους θρησκευτικών σκηνών και βασικός εκπρόσωπος της σχολής που ονομάστηκε μπαρόκ, ο οποίος επηρέασε πλήθος μεταγενέστερων ομοτέχνων του. Έχασε από πολύ μικρή ηλικία τον πατέρα του, καλλιέργησε έναν ευέξαπτο χαρακτήρα με αποτέλεσμα να μπλέκεται συχνά σε καυγάδες και κατηγορήθηκε για ομοφυλοφιλία λόγω των προκλητικών για την εποχή απεικονίσεων νεαρών αγοριών και αργότερα για ιερόσυλη απεικόνιση ορισμένων θρησκευτικών θεμάτων. Το 1606 σκότωσε έναν νεαρό για αδιευκρίνιστους λόγους, καταδικάστηκε σε θάνατο, διέφυγε κρυφά από τη Ρώμη και μετά από διάφορες περιπλανήσεις και καταδιώξεις πέθανε -κατά τις επίσημες αρχές- στις 18 Ιουλίου 1610 από σοβαρή ασθένεια. 

Ο Caravaggio έφερε ένα καινούργιο ρεαλιστικότερο ύφος στη ζωγραφική που συχνά θυμίζει θεατρική αναπαράσταση, καλλιέργησε συστηματικά τη χρήση των έντονων φωτοσκιάσεων (κιαροσκούρο) και αξιοποίησε το σκοτάδι κάνοντάς το ένα απ’ τα κεντρικά συστατικά των έργων του. Από την άλλη, το σκοτάδι με τη μεταφορική του έννοια εντοπίζεται σε κάποια από τα τελευταία έργα του κατά την περίοδο της εξορίας του, όπως ο παρακάτω πίνακας με τίτλο “Ο Δαβίδ με το κεφάλι του Γολιάθ (1610), όπου το κομμένο κεφάλι του τελευταίου αποτελεί μια ιδιότυπη αυτοπροσωπογραφία του Caravaggio και πολλοί κριτικοί ερμηνεύουν αυτή την επιλογή ως αποτέλεσμα της μεταμέλειας και των ενοχών του από τις παραβατικές του πράξεις.

Caravaggio David with the Head of Goliath, c. 1607
Benvenuto Cellini (1500-1571)

Λιγότερο γνωστή είναι η περίπτωση του σπουδαίου Ιταλού χρυσοχόου, γλύπτη, ζωγράφου και μουσικού Benvenuto Cellini (1500-1571), που δοξάστηκε στην εποχή του για το έργο του και τελικά, με την πάροδο των αιώνων, έμεινε περισσότερο γνωστός για την αυτοβιογραφία του. Σε αυτήν μνημονεύει μεταξύ άλλων την εκδικητική δολοφονία του ανθρώπου που σκότωσε τον αδερφό του, τη δολοφονία ενός αντιπάλου του χρυσοχόου, ενός ιδιοκτήτη πανδοχείου, απόπειρες δολοφονίας εναντίον του καθώς και πιο ασυνήθιστες ιστορίες όπως ότι κάποτε κάλεσε μια λεγεώνα δαιμόνων για να καταδιώξουν την μητέρα μιας ερωμένης του όταν εκείνη την απομάκρυνε από κοντά του. Παρόλα αυτά, φαίνεται πως η καλή του φήμη ως καλλιτέχνη τον προστάτεψε από την καταδίκη. 

Περνώντας σε πιο πρόσφατα παραδείγματα που εμπίπτουν στις κατηγορίες των αποτυχημένων καλλιτεχνών, ευρέως γνωστή είναι η περίπτωση του Adolf Hitler (1889-1945) ως επίδοξου ζωγράφου κατά τα χρόνια της νεότητας του, όταν ζούσε ως μποέμ στη Βιέννη (1908-1913). Είχε αποπειραθεί δύο φορές, χωρίς επιτυχία, να εισαχθεί στην Ακαδημία των Καλών Τεχνών, ενώ χωρίς συνέχεια έμεινε και το ενδιαφέρον του για την αρχιτεκτονική. Την περίοδο εκείνη φαίνεται πως υπήρξε πολύ παραγωγικός ζωγραφίζοντας και σχεδιάζοντας πλήθος υδατογραφιών και καρτ-ποστάλ για λόγους βιοπορισμού. Τα πολύχρωμα αρμονικά αστικά και υπαίθρια τοπία, που αποτελούσαν κατά κανόνα τα θεματικά του μοτίβα, φαινομενικά δεν μαρτυρούν τίποτα για την εξέλιξη του χαρακτήρα του, αν και έχει παρατηρηθεί ότι επεδείκνυε σχετική αδιαφορία για την απεικόνιση των ανθρώπων και υπερβολική έμφαση στην αυστηρή αρχιτεκτονική γεωμετρία ως αποτέλεσμα της αποστασιοποίησης του από το περιβάλλον του.

A. Hitler Der Alte Hof in München 1914

Γνωστή είναι επίσης και η περίπτωση του Charles Milles Manson (1934-2017), ηγέτη της εγκληματικής αίρεσης που αποκαλούταν “Οικογένεια Manson” και ήταν υπεύθυνη για εννέα στυγερές δολοφονίες τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 1969 που έλαβαν μεγάλη δημοσιότητα στην αμερικανική κοινή γνώμη και μετέτρεψαν τον Manson σε ένα ιδιότυπο ποπ είδωλο. Βιώνοντας μια δύσκολη παιδική ηλικία ο Manson στράφηκε από μικρή ηλικία στις ληστείες και φυλακίστηκε επανειλημμένα προτού, το 1967, ιδρύσει μια αίρεση με αντικείμενο την Σαϊεντολογία και αρχίσει να ταξιδεύει ανά την Αμερική υιοθετώντας τον χίπικο τρόπο ζωής. Καταλυτικό ρόλο στην μετέπειτα εγκληματική δράση του φαίνεται να διαδραμάτισε η διαμόρφωση της αλλοπρόσαλης ιδέας περί ενός επερχόμενου φυλετικού πολέμου που ονόμασε “Helter Skelter”, εμπνεόμενος από το ομώνυμο τραγούδι των Beatles- μια απ’ τις γνωστότερες περιπτώσεις όπου ένα έργο της ποπ κουλτούρας μετασχηματίζεται μέσα σ’ ένα ταραγμένο εγκληματικό μυαλό σε σε μακάβρια έμπνευση. 

Η επαφή του με την μουσική, ωστόσο, δεν περιοριζόταν σε αυτό καθώς ο Manson επιδίωξε αρχικά να ζήσει κάνοντας καριέρα folk τραγουδοποιού. Έφτασε μάλιστα να έχει επαφές με γνωστούς και σημαντικούς μουσικούς, όπως ο ντράμερ των Beach Boys, Dennis Wilson, και ο Neil Young, ενώ αρκετοί διασκεύασαν τραγούδια του όπως οι ίδιοι οι Beach Boys, οι Guns N Roses, οι Lemonheads και ο Marilyn Manson, ο οποίος και εμπνεύστηκε από αυτόν. Με ένα πρόχειρο άκουσμα των τραγουδιών του μπορεί κάποιος να αναγνωρίσει εύκολα ψήγματα ταλέντου αλλά και ενός ταραγμένου ψυχισμού, όπως μαρτυρούν οι παρακάτω στίχοι από το τραγούδι Sick city:

Sick city, yeah, restless people
From the sick city
Burnt their home down
To make the sky look pretty
What can i do, i am just a person
This is the line we always seem to hear
You just sit, things get worse
And watch TV and drink your beer
Walking all alone
Not going anywhere
Walking all alone
Nobody seemed to care
Restless as the wind
This town is killing me
Got to put an end to this restless misery
Charles Milles Manson (1934-2017)

Τέλος, μερικές κλέφτες ματιές σε έναν ταραγμένο ψυχισμό μπορεί να ρίξει κανείς κοιτάζοντας κάποιους καλλιτεχνικούς πειραματισμούς ορισμένων γνωστών serial killers, όπως ο John Wayne Gacy, Jr (1942-1994), γνωστός ως “δολοφόνος κλόουν” και η παρακάτω ιδιότυπη προσωπογραφία του: 

ΠΗΓΕΣ

athenseyeblog.wordpress.com
complex.com
frapress.gr
escapemedia.gr
iefimerida.gr
rockyourlife.gr
topontiki.gr

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά