Τα παιδιά που ξεκίνησαν κυνήγια μαγισσών

by Αλέξης Ζησιμόπουλος

Τι συμβαίνει με τα μικρά ανήλικα κορίτσια στον μεσαίωνα;

Γιατί κατηγορούν τις οικογένειές τους για εξάσκηση μαγείας ώστε να δικαστούν και να εκτελεστούν; Μπορεί να ήταν κάπως απότομη αυτή η εισαγωγή, αλλά αυτά είναι ερωτήματα με τα οποία θα πρέπει να μπείτε στο κείμενο και με τα οποία πολύ πιθανώς θα φύγετε και από το κείμενο.

Ορίστε μια κολοκύθα.

Μιας και πλησιάζει η σεζόν του Halloween και μας αρέσουν όλα αυτά τα spooky πράγματα, οι μάγισσες, οι δαίμονες και το σκοτάδι, είπα να μιλήσω για κυνήγι μαγισσών.

Ο σκοπός μου δεν είναι τόσο να σας διδάξω ιστορία, όσο να σας παρακινήσω να ψάξετε δυο περιπτώσεις που παρουσιάζουν αρκετό ενδιαφέρον από μια σκοπιά που δημιουργεί σε μένα προσωπικά συγγραφικό ενδιαφέρον. Άλλωστε, πιστεύω θα είναι καλή έμπνευση για εποχιακές ιστορίες τρόμου.

Fanciful representation of the Salem witch trials, lithograph from 1892, Baker, Joseph E., ca. 1837-1914, artist.

Η πρώτη περίπτωση που θα πιάσουμε είναι μια εξαιρετικά γνωστή δίκη μαγισσών.

Βρισκόμαστε στο Σάλεμ, στη Μασαχουσέτη. Το έτος είναι 1692. Από τον Φεβρουάριο του χρόνου εκείνου μέχρι και τον Μάιο του επόμενου, μια σειρά ακροάσεων έλαβε χώρα με βασική κατηγορία την εξάσκηση μαγείας. Αν και το γεγονός έχει μείνει στην ιστορία μνημονεύοντας τις μάγισσες του Σάλεμ, οι ακροαματικές διαδικασίες έλαβαν χώρα σε διαδοχικές πόλεις της επαρχίας της Μασαχουσέτης.

Περισσότεροι από διακόσιοι άνθρωποι οδηγήθηκαν στο εδώλιο. Περίπου τριάντα κατηγορήθηκαν ως ένοχοι, δεκαεννέα από τους οποίους απαγχονίστηκαν (δεκατέσσερις γυναίκες και πέντε άνδρες). Τουλάχιστον πέντε πέθαναν στη φυλακή και ένας άνδρας, ο Τζιλ Κόρι (Giles Corey), λιθοβολήθηκε λόγω άρνησης να καταθέσει. Πολύ κακή επιλογή στα δικά μου πρακτικά αν και μάλλον δεν θα άλλαζε η τύχη του.

Δεν θα ασχοληθούμε αναλυτικά με τα επεισόδια του κυνηγιού μαγισσών όμως.

Θα μας απασχολήσει το πώς και γιατί ξεκίνησε κάτι τέτοιο, στρέφοντας την προσοχή μας στους πρώτους κατήγορους, οι οποίοι ήταν: Η Ελίζαμπεθ «Μπέτι» (Elizabeth «Betty» Parris) και η ξαδέλφη της Άμπιγκεϊλ (Abigail Williams).

Το 1692, η πρώτη ήταν 10 ετών και η δεύτερη 12 ετών. Ο πατέρας της Μπέτι ονομαζόταν Σάμιουελ Πάρις και ήταν αξιοσέβαστος αιδεσιμότατος που μετακόμισε στο Σάλεμ αναλαμβάνοντας την ηγεσία της εκκλησίας.

Η μητέρα της, Ελίζαμπεθ, είχε αποβιώσει λίγα χρόνια πριν τις δίκες. Είχε ακόμη έναν μεγαλύτερο αδελφό, τον Τόμας, και μια μικρότερη αδελφή, τη Σουζάνα. Η Άμπιγκεϊλ ήταν ορφανή (οι γονείς της είχαν χάσει τη ζωή τους σε μια συμπλοκή με ιθαγενείς) και έμενε μαζί με την οικογένεια. Επιπλέον, στο σπίτι έμενε και η Τιτούμπα (ίσως γεννημένη το 1674), μια ινδιάνα σκλάβα που ο αιδεσιμότατος Σάμιουελ είχε φέρει από τα νησιά Μπαρμπάντος.

Κάτοικοι του χωριού, κυρίως κορίτσια, επισκέπτονταν συχνά την Τιτούμπα για να τους πει το μέλλον ή να τη συμβουλευτούν, γνωρίζοντας όμως πως αυτό απαγορευόταν αυστηρά τότε, καθώς στο πουριτανικό περιβάλλον όπου ζούσαν, οποιαδήποτε θρησκευτική εκδήλωση πέραν του καθιερωμένου θεωρούνταν ως μαγεία και κατ’ επέκταση συνεργασία με το διάβολο.

Τα δυο κορίτσια ξεκίνησαν να έχουν συμπεριφορές που δεν μπορούσαν να εξηγηθούν χωρίς να κατηγοριοποιηθούν ως δαιμονισμοί. Τα περίεργα συμπτώματα περιλάμβαναν σπασμούς, παράξενες δράσεις (τα κορίτσια κρύβονταν κάτω από έπιπλα ή σκαρφάλωναν την καμινάδα), βλασφημίες και μυστήριες επικλήσεις όσο βρίσκονταν σε έκσταση. Λέγεται πως παρόμοια συμπτώματα παρουσιάστηκαν και σε άλλα κορίτσια του χωριού.

Ο αιδεσιμότατος Πάρις υποπτεύθηκε την Τιτούμπα και κατευθυνόμενος από τις ομολογίες των κοριτσιών που κατηγορούσαν τη σκλάβα ως μάγισσα και κατονόμαζαν άτομα που χωριού που είχαν συνάψει συμφωνία με τον διάβολο, έδωσε το έναυσμα για το κυνήγι των μαγισσών του Σάλεμ.

Η Τιτούμπα ήταν η μόνη που ομολόγησε πως όντως ήταν μάγισσα.

“The Witch, No. 2,” lithograph by Joseph E. Baker, published by Geo. H. Walker & Co., c1892.

Από εδώ, η ιστορία μπορεί να εξερευνηθεί σε διάφορες κατευθύνσεις.

Δεν θέλω να επικεντρωθώ στην Τιτούμπα, την Ελίζαμπεθ ή κάποιο άλλο πρόσωπο (αν και σας παροτρύνω να ψάξετε σχετικά με τα πρόσωπα της δίκης) πέρα από την Άμπιγκεϊλ.

Η Άμπιγκεϊλ Γουίλιαμς ενεπλάκη σε 41 νομικές κατηγορίες και έδωσε επίσημη κατάθεση σε 7 από αυτές. Δεν έχει καταστεί σαφές γιατί προέβη στην κατηγορία τόσων σεβαστών μελών της κοινωνίας του Σάλεμ.

Ιστορικοί εικάζουν ότι το έκανε λόγω της προσοχής που απολάμβανε, καθώς τα νεαρά κορίτσια στην πουριτανική κοινωνία της εποχής δεν λαμβάνονταν σοβαρά υπ’ όψιν και, απομακρυσμένη από τα στενότερα οικογενειακά της μέλη, απολάμβανε την ασυνήθιστη αυτή προσοχή και εξουσία που είχε απέναντι στο ενήλικο περιβάλλον της.

Αν και έπαιξε σημαντικό ρόλο στις πρώτες δίκες από το Μάρτιο μέχρι το Μάιο, έδωσε την τελευταία της κατάθεση στις 3 Ιουνίου 1692 κι έπειτα… Απλά εξαφανίστηκε από τα δικαστικά πρακτικά και καμία πηγή δεν μαρτυρεί τι απέγινε μετά τα γεγονότα του ‘92.

Αυτό είναι το σημείο που κεντρίζει το συγγραφικό μου ενδιαφέρον.

Σε αντίθεση με την κατάληξη της Μπέτι ή της Τιτούμπα, δεν γνωρίζουμε την κατάληξη της Άμπιγκεϊλ. Θα μπορούσαμε να φανταστούμε και να πλάσουμε το οτιδήποτε σχετικά με το τι απέγινε αλλά και το γιατί έπραξε έτσι. Είναι αξιοπερίεργο για να μην πω αξιοθαύμαστο:

Ένα δωδεκάχρονο κορίτσι ουσιαστικά αποτελεί τον κατήγορο που στέλνει 200 άτομα στη θανάτωση κι έπειτα εξαφανίζεται.

Πώς να μην πλάσεις μια ιστορία γύρω απ’ αυτό ή με βάση αυτό;

Υπήρχε όντως μαγεία, διάβολος και συμφωνίες; Είναι η ιστορία της μικρής Άμπιγκεϊλ ένα σχόλιο για τη θρησκευτική οικογενειοκρατία του τότε; Πραγματικά μηχανεύτηκε τις κατηγορίες και μπήκε μπροστά υποδεικνύοντας ως ένοχη την σκλάβα ή η εκκλησία χρησιμοποίησε τα συμπτώματα μιας ασθένειας για να ξεκινήσει ένα νέο κυνήγι ενάντια στο διαφορετικό; Ήταν άραγε η πρωταγωνίστρια, η ανταγωνίστρια ή κάτι ενδιάμεσο σε αυτή την ιστορία;

Πού θα πήγαινε μετά η Άμπιγκεϊλ, αν εσείς γράφατε την ιστορία της;

Υπάρχουν πολλές πτυχές και λεπτομέρειες για να δείτε πιο σφαιρικά τις δίκες εν γένει. Όσον αφορά την Άμπιγκεϊλ και την οικογένεια Πάρις ως το 1692, παρουσίασα σχεδόν ολοκληρωτικά όσα ξέρουμε (αν και συνοπτικά).

Σκοπός βέβαια είναι, όπως προείπα, να ψαχτείτε ανάλογα με το τι θέλετε κάθε φορά.

Άγαλμα της Alice Nutter, κατηγορούμενης μάγισσας, από την ταξιδιωτική σελίδα της περιοχής

Ας περάσουμε στην δεύτερη υπόθεση, που μαρτυρά την ύπαρξη ενός περίεργου μοτίβου.

Το 1612, στο Λάνκασιρ της βορειοδυτικής Αγγλίας λαμβάνουν χώρα οι δίκες των μαγισσών του Πεντλ. Το όνομα προέρχεται από τον λόφο κοντά στον οποίο ζούσαν όλοι οι εμπλεκόμενοι (Pendle Hill). Μια κατήγορος ήταν η Τζένετ (Jennet Device), μόλις 9 ετών, που κατηγόρησε μάλιστα και την μητέρα με τα αδέλφια της, επιλέγοντας απ’ τα πρόσωπα που εμπλέκονταν στα τεκταινόμενα που οδήγησαν στη δίκη.

Είναι δύσκολο να πούμε με σιγουριά τι απέγινε η μικρή μετά τον θάνατο των συγγενών της.

Πολύ πιθανώς να κατηγορήθηκε και η ίδια ως μάγισσα και να εκτελέστηκε ή να φυλακίστηκε (όπως βλέπουμε σε κάποια πρακτικά νεότερων χρόνων), αλλά δεν είναι βέβαιο πως πρόκειται για το ίδιο άτομο.

Στο εδώλιο βρέθηκαν κυρίαρχα δυο οικογένειες (Demdike, Chattox) που αλληλοκατηγορούνταν (πολύ πιθανώς λόγω ανταγωνισμού). Αυτή είναι μια περίπτωση όπου βγαίνει και αρκετό νόημα στη σειρά των γεγονότων και τα κίνητρα, αν αναλυθούν με τη σειρά.

Αυτές οι δίκες πάνε πακέτο με τις δίκες μαγισσών του Σάλσμπερι (επίσης περιοχή στο Λάνκασιρ), στις οποίες τρεις γυναίκες κατηγορήθηκαν για εξάσκηση μαγείας από την 14χρονη Γκρέις (Grace Sowerbutts).

Η συγκεκριμένη ισχυρίστηκε πως η γιαγιά και η θεία της ασκούσαν μαγεία πάνω της, πως τις είχε δει να μεταμορφώνονται σε σκυλιά και πως την κακοποιούσαν με διάφορους τρόπους. Μάλιστα περιέγραψε ότι όχι μόνο σκότωσαν και ήπιαν το αίμα ενός μωρού που έκλεψαν, μα επίσης έπειτα το ξέθαψαν, το μαγείρεψαν και το έφαγαν για να αποκτήσουν μαγικές ικανότητες.

Υπήρξαν και άλλες κατηγορίες, πολλές απ’ τις οποίες επιβεβαίωσαν εμμέσως πλην σαφώς και άλλοι μάρτυρες. Μετά από έρευνα ωστόσο, το δικαστήριο συμπέρανε πως η μικρή είχε δασκαλευτεί από έναν καθολικό ιερά σχετικά με τις πολύ συγκεκριμένες κατηγορίες που εξαπέλυε.

Τελικά, το δικαστήριο ανακήρυξε τις γυναίκες αθώες, χωρίς να είναι πλήρως ξεκάθαροι οι λόγοι που κάποιοι συμπολίτες τους θέλησαν να τις παγιδεύσουν (αν και πάλι υπήρχαν κάποιοι ανταγωνιστικοί λόγοι, μεταξύ εκκλησιών).

Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που ένας ανήλικος κατήγορος ψευδομαρτυρεί.

Επίσης σε δίκη από άλλη περιοχή του Λάνκσιρ (Wheatley Lake), ο 10χρονος Έντμουντ Ρόμπινσον (Edmund Robinson) τελικά παραδέχτηκε πως είχε σκαρφιστεί τις κατηγορίες.

Μπορεί εύλογα να αναρωτιέστε γιατί γίνονταν δεκτές καταθέσεις ανηλίκων σε ένα δικαστήριο που θα αποφάσιζε υπέρ ή κατά της θανατικής ποινής.

Η αλήθεια είναι πως υπό κανονικές συνθήκες τέτοιες καταθέσεις δεν θα λαμβάνονταν υπ’ όψιν, μα επιτρεπόταν επειδή επρόκειτο για υπόθεση μαγείας.

Ίσως σκέφτονταν ότι από μικρό κι από τρελό μαθαίνεις την αλήθεια.

Ένα λογικό συμπέρασμα για την εποχή είναι πως αρκετός κόσμος παρίστανε πως γνώριζε μαγεία για κέρδος. Ξεκάθαρα, να φερθούν ως μάγισσες ήταν ένας τρόπος για τις φτωχές γυναίκες να βγάλουν ένα ικανοποιητικό εισόδημα. Ταυτόχρονα, εύκολα μπορούσε κανείς να απειλήσει ή να εκβιάσει κάποιος συνάνθρωπό του. Δεν ήταν πολλές οι φορές που τα κυνήγια μαγισσών είχαν αίσιο τέλος εξάλλου. Αυτές οι συγκεκριμένες δίκες και τα πρακτικά τους έχουν καταγραφεί συγκεντρωμένα από τον Τόμας Ποτς (Thomas Potts) στο λεγόμενο:

The Wonderfull Discoverie of Witches in the Countie of Lancaster το οποίο μπορείτε να αναζητήσετε για όλες τις λεπτομέρειες.

The Witches Sabbath (detail) by Frans Francken II, 1607.

Αυτά είναι μερικά από τα πιο δημοφιλή κυνήγια μαγισσών που έχουν επηρεάσει αρκετά την τέχνη και την ποπ κουλτούρα γενικότερα.

Ξύσαμε μονάχα την επιφάνεια, μα δεν είναι δόκιμο να ασχοληθούμε εις βάθος γιατί ίσως δεν θα τελειώσουμε ποτέ.

Ο συνδετικός κρίκος που εγώ παρατήρησα και θα με παρακινούσε να τον επεξεργαστώ συγγραφικά θα ήταν η θέση των παιδιών. Άραγε είναι αθώα; Υπερβολικά αθώα και αφελή; Ή μήπως τα κίνητρα και οι λόγοι των πράξεών τους έκρυβαν περισσότερο σκοτάδι απ’ όσους οδήγησαν στο θάνατο;

Πάντως, μπορεί να θεωρούμε πολύ μακριά από την πραγματικότητα τις μάγισσες και τις συμφωνίες με τα δαιμόνια, αλλά το γεγονός ότι τα λόγια ενός μικρού παιδιού οδήγησαν αθώους στην πυρά είναι το πιο τρομακτικό και αληθινό απ’ όλα. Ποτέ δεν θα μάθουμε την ακριβή αλήθεια, μα μπορούμε να ανατριχιάζουμε απ’ τα γεγονότα.

Πηγές:

Breslaw, E.G. (1996). Tituba, Reluctant Witch of Salem: Devilish Indians and Puritan Fantasies. New York: New York University Press. ISBN 0814713076.
Norton, Mary Beth (2002). In the Devil’s Snare (The Salem Witchcraft Crisis of 1692). New York: Alfred A. Knopf,. ISBN 0-375-40709-X.
Hill, Frances (1995). A Delusion of Satan: The Full Story of the Salem Witch Trials. New York: Doubleday. ISBN 0306811596.
Lumby, Jonathan (2002), “‘Those to whom evil is done’: family dynamics in the Pendle witch trials”, in Poole, Robert (ed.), The Lancashire Witches: Histories and Stories, Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-6204-9
Clayton, John A. (2007), The Lancashire Witch Conspiracy (2nd ed.), Barrowford Press. ISBN 978-0-9553821-2-3
Sharpe, James (2002), “The Lancaster witches in historical context”, in Poole, Robert (ed.), The Lancashire Witches: Histories and Stories, Manchester: Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-6204-9
history.com
famous-trials.com
salemwitchtrials.com
archive.org
dhi.ac.uk
visitpendle.com

Cover art: “Witchcraft at Salem Village” by William A. Crafts

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά