10 ταινίες τρόμου σκηνοθετημένες από γυναίκες (Μέρος Α’)

by Μαρίνος Πολίτης

Οι πρώτες ταινίες τρόμου σκηνοθετημένες από γυναίκες χρονολογούνται από την εποχή που ο κινηματογράφος ήταν ακόμη ένα πείραμα. Η Alice Guy ήταν μία από τις πρωτοπόρους του σινεμά κατά τη γέννησή του και δημιούργησε δεκάδες μικρά φιλμ, μεταξύ άλλων και σκοτεινού περιεχομένου. Η ταινία μικρού μήκους Suspense (1913), σκηνοθετημένη από τους Lois Weber και Phillips Smalley, είναι ένα διαμάντι αγωνίας που δεν έχει γεράσει καθόλου.

Από τότε έχουν υπάρξει εκατοντάδες ταινίες γυναικών σκηνοθετών, με μερικές ιδιαίτερα αξιοσημείωτες ανάμεσά τους. Ταινίες που αποτελούν κομμάτι γνωστών franchise τρόμου, όπως το “Freddy’s Dead: The Final Nightmare” (1991) σε σκηνοθεσία Rachel Talalay. Ταινίες που έχουν διεθνή αναγνωρισιμότητα ανάμεσα στους φαν του τρόμου, όπως το “Pet Sematary” (1989) σε σκηνοθεσία Mary Lambert. Τα παραδείγματα κι η λίστα θα μπορούσαν να γεμίσουν δεκάδες σελίδες. Άλλωστε τις τελευταίες δύο δεκαετίες, που το σινεμά τρόμου έχει αναγεννηθεί κι επανέλθει υψηλά στις προτιμήσεις των σινεφίλ, αυτή η λίστα συμπληρώνεται με τρομερή πρόοδο. Κι όχι απλά συμπληρώνεται, αλλά μερικές από τις καλύτερες ταινίες τρόμου που έχουμε δει πρόσφατα σμιλεύτηκαν από γυναικείο χέρι κι όραμα.

Σ’ αυτό το άρθρο, συμπορευτή του σκότους, θα σε ξεναγήσω σε 10 από τις καλύτερες, αναλύοντας πώς η σκηνοθέτιδα απογείωσε καθεμία από αυτές.

The Babadook (2014)

Ο μπαμπούλας δεν κρύβεται στην ντουλάπα, αλλά σε ταλαιπωρημένες ψυχές

Μια ταινία που έχω δει να συμπεριλαμβάνεται πολλάκις σε συζητήσεις για την καλύτερη ταινία τρόμου των τελευταίων ετών. Σίγουρα όχι η τρομακτικότερη, αλλά μια από τις καλύτερα δομημένες, τόσο ως προς την ατμόσφαιρα, όσο και (κυρίως) ως προς τους χαρακτήρες. Γιατί καμιά φορά το τέρας πηγάζει περισσότερο από την απελπισία μιας επίπονης καθημερινότητας παρά από πραγματικά στοιχειά. Όταν μπαίνουν όμως στην εξίσωση και στοιχειά, μετατρέποντας το οικογενειακό δράμα σε δράμα τρόμου, τότε σμιλεύεται ένα σκοτεινό διαμάντι.

Μια μητέρα που καλείται, λόγω τραγικού συμβάντος, να μεγαλώσει μόνη της ένα μικρό παιδί, με τα εργασιακά και οικογενειακά προβλήματα να προκαλούν αφόρητη πίεση. Ένα παιδικό παραμύθι, αυθεντικό, βγαλμένο από τις εποχές που οι ιστοριούλες που λέγαν στα παιδιά για καληνύχτα περιείχαν μπαμπούλες. Κι η ενσάρκωση αυτού του μπαμπούλα, δεν έρχεται μέσα από το στοίχειωμα του σπιτιού, αλλά της ίδιας της μάνας. Βλέποντάς την να βυθίζεται ψυχοσωματικά, αναρωτιέσαι αν όντως είναι ο πραγματικός μπαμπούλας ο υπαίτιος, ή ο μπαμπούλας δεν είναι παρά η αφορμή, κι η ουσία έγκειται στην αγανάκτηση και στην απελπισία της καθημερινότητάς της.

Όταν ο δαίμονας χρησιμοποιεί ανθρώπινο πρόσωπο, το αποτέλεσμα είναι τρόμος στην πιο καθαρή μορφή του. Γιατί κουρνιάζει ακριβώς στη συνείδηση του θεατή η ιδέα ότι ένα ανθρώπινο ον μπορεί κάλλιστα να ενεργήσει σαν δαίμονας, μετατρέποντας τον κόσμο μας σε ένα πολύ πιο επικίνδυνο μέρος. Η Jennifer Kent, που σκηνοθέτησε την ταινία, μοιάζει να γνωρίζει αυτό το μυστικό πολύ καλά, και το αποτέλεσμα την αποζημιώνει.

Raw (2016)

Η νέα γενιά σκοτεινών δημιουργών έχει αρπάξει από τα μαλλιά τη χρυσή συνταγή. Τον επαναπροσδιορισμό γνωστών τρομακτικών σεναρίων, με μια μπόλικη δόση κοινωνικοπολιτικής σάτιρας. Ακούγεται ίσως στους φανατικούς του τρόμου βεβηλωτικό. Μια θυσία της προσπάθειας για τρόμο προκειμένου να προσελκυστούν πιο συμβατικά μάτια στο είδος. Όταν όμως η ταινία σου καταφέρνει να στέλνει μέρος του κοινού στην τουαλέτα από τη φρίκη, παραμένοντας μια ξεκάθαρη αλληγορία για την ενηλικίωση και τη σεξουαλική απελευθέρωση μιας νέας γυναίκας… τότε είσαι επάξιο μέλος της σύγχρονης αναγέννησης.

Η ενηλικίωση ξυπνά ‘άγρια’ ένστικτα

Στο Raw (2016) η πρωταγωνίστρια είναι η κλασική άπειρη νέα φοιτήτρια που εισέρχεται στον άγριο και χυδαίο κόσμο της ενηλικίωσης. Είναι χορτοφάγος, παρθένα και σπουδάζει να γίνει κτηνίατρος -πόση αγνότητα εμπεριέχεται σε μια πρόταση. Από την πρώτη στιγμή όμως που πατά το πόδι της στη σχολή, τόσο εκείνη όσο κι ο θεατής, παθαίνει ένα πολιτισμικό σοκ από τον τρόπο που αντιμετωπίζονται οι νέοι φοιτητές από τους παλαιότερους. Αλλά και τα ίδια τα ζώα κι η σάρκα τους που υποτίθεται υπηρετούν. Και σε μια τελετή μύησης την αναγκάζουν να σπάσει τον κανόνα της. Να γευτεί (κυριολεκτικά) ωμή σάρκα. Αναγκάζεται να σπάσει την αγνότητά της μ’ έναν τρόπο εφάμιλλο του σπασίματος της παρθενιάς. Και τότε ξεκινά η φρίκη…

Ένα σπλάτερ που σε κάνει να επαναπροσδιορίσεις το τι θεωρείς σωστό σπλάτερ. Το αίμα δεν ρέει άφθονο. Αν μη τι άλλο, ρέει σε μικρές δόσεις, ίσως και μικρές στάλες τη φορά. Τα μικρά μικρά κομμάτια σάρκας που εμφανίζονται κάθε τόσο, πολύ πιο σοκαριστικά από σωρεία διαμελισμένων πτωμάτων. Εξαιρετικό ντεμπούτο από τη σκηνοθέτιδα Julia Ducournau, που συντηρεί με φρέσκο τρόπο τη φήμη του Γαλλικού extreme horror.

Relic (2020)

Άλλη μια ταινία τρόμου που βγήκε το δεινοπαθές 2020 κι εκμεταλλεύτηκε τη λειψυδρία από μεγάλα blockduster για να κερδίσει τους θεατές που του αξίζει. Για να είμαι ειλικρινής, είναι το είδος ταινίας τρόμου που θα πρότεινα περισσότερο σ’ έναν σινεφίλ του τρόμου κι όχι σε κάποιον που αναζητά μια γερή δόση ανατριχίλας. Το δράμα είναι το υπερισχύον είδος σε αυτήν την ταινία που τοποθετεί την πλοκή της σ’ ένα ατμοσφαιρικό περιβάλλον με δόσεις υπερφυσικών συμβάντων.

Το σώμα και το σπίτι ως καθρέφτης ενός άρρωστου μυαλού

Μία γυναίκα μαζί με την κόρη της αναζητούν τη μητέρα της πρώτης που εξαφανίστηκε από το σπίτι της, υποφέροντας από ολοένα και πιο σοβαρή άνοια. Και παρότι όλη η κοινότητα την αναζητεί, η ηλικιωμένη εμφανίζεται ξαφνικά στο σπίτι σαν να μην συνέβη ποτέ τίποτα. Σημειωματάκια σε όλο το σπίτι που δρουν σαν υπενθυμίσεις για τη ζωή που δείχνει να ξεχνά. Συμπεριφορά αλλόκοτη που όποιος είχε ποτέ δραματικές εμπειρίες με παθόντα αναγνωρίζει με πονεμένη καρδιά. Και κάπου μέσα σ’ αυτό το οικογενειακό δράμα, μια μαύρη φιγούρα κάνει την εμφάνισή της σποραδικά γύρω από την παθούσα, ώσπου το ίδιο το σπίτι γίνεται μια αντανάκλαση της ασθένειάς της.

Η έννοια του μαγικού ρεαλισμού, τον οποίο έχουμε αναλύσει και στη nyctophilia με υπέροχο άρθρο από τον Βασίλη Καθάρειο, όταν αποκτά σκοτεινή χροιά κι αποτυπώνεται στο σινεμά τρόμου, πάντα αποφέρει μοναδικά αποτελέσματα. Η μάνα και γιαγιά των ηρωίδων δεν είναι κατειλημμένη από δαίμονα. Είναι απλά άρρωστη. Όλο αυτό που συμβαίνει θα μπορούσε να είναι κι αλληγορική εξωτερίκευση των συναισθημάτων τους, όπως με το Babadook. Η οπτικοποίηση άλλωστε των εσωτερικών συναισθημάτων είναι η ομορφιά του φανταστικού κινηματογράφου, φωτεινού ή σκοτεινού. Τη σκηνοθεσία επιμελήθηκε η Natalie Erika James.

American Psycho (2000)

Ένας κριτικός κάποτε έγραψε για το American Psycho:

“Μια ταινία φτιαγμένη από μια φεμινίστρια (Mary Harron), βασισμένη στο μυθιστόρημα ενός μισογύνη (Bret Easton Ellis)”.

Αυτή η φράση μπορεί να προκαλέσει ανάμεικτα συναισθήματα, να ξυπνήσει αθέμιτες σκέψεις κοινωνικοπολιτικών ή και ηθικολογικών παρεμβάσεων σε αμόλυντα δημιουργήματα τρόμου. Βλέποντας όμως την ταινία, καμία τέτοια εντύπωση δεν δημιουργείται στο τέλος.

Όταν μια εικόνα περιγράφει άριστα την πλοκή

Μια ταινία εστιασμένη απολύτως γύρω από τη διαστρεβλωμένη ματαιοδοξία ενός ψυχωτικού νάρκισσου, ενός επιτυχημένου, πλούσιου, γοητευτικού άντρα που χλευάζει καθετί που θεωρεί κατώτερό του, αντιμετωπίζει τις γυναίκες σαν όργανα του σεξ και κάθε άλλο χαρακτηριστικό που μπορείς να σκεφτείς ότι μπορεί να σε κάνει να τον μισήσεις. Κι όταν νιώθει ότι η ανωτερότητά του απειλείται, η εμμονή του γίνεται δολοφονική. Τόσο που δεν αφήνει τίποτα στο διάβα του, ό,τι κι αν είναι αυτό, γιατί κάθε ανθρώπινο ον μπροστά του δεν είναι παρά… κάτι που υφίσταται προς ικανοποίηση των ορέξεων του, διεστραμμένων και μη.

Ή μήπως όχι; Θα πρέπει να την δεις ο ίδιος για να βγάλεις συμπέρασμα.

Η αλήθεια είναι ότι μετριάστηκαν πολλά στοιχεία του χαρακτήρα σε σχέση με το βιβλίο, καθώς κι οι σκηνές βίας του. Αυτό όμως δεν είναι διόλου αρνητικό. Δεν τίθεται θέμα σύγκρισης των δύο έργων τέχνης, κάθε συζήτηση για το ποια εκδοχή είναι καλύτερη, είναι καθαρά υποκειμενική. Αυτό που μπορεί να ειπωθεί είναι ότι η ταινία είναι άριστη, εκμεταλλεύτηκε την ψυχασθενική αστάθεια του πρωταγωνιστή της για να μας παραδώσει ένα αντιφατικό ψυχολογικό θρίλερ κι όχι απλά ένα διαστροφικό σλάσερ. Προσωπικά θα πήγαινα ένα βήμα παραπέρα, λέγοντας ότι έδωσε πολύ μεγαλύτερη ανθρώπινη διάσταση σ’ έναν χαρακτήρα που γράφτηκε ως ένα αδιαμφισβήτητο τέρας. Οπότε κι άδικος ο χαρακτηρισμός περί φεμινιστικής παρέμβασης. Κάθε παρέμβαση της Καναδής Mary Harron αποσκοπούσε αποκλειστικά προς τη δημιουργία μιας εξαιρετικής ταινίας που απογείωσε και την καριέρα του Christian Bale.

A Girl Walks Home Alone at Night (2014)

Μια κινηματογράφηση άλλης εποχής σ’ ένα σύγχρονο σκηνικό προκαλεί πάντα εντύπωση. Ζωγραφίζοντας το σινεματικό φόντο ασπρόμαυρο, ελκύονται τα βλέμματα και συμβατικών σινεφίλ και μοιάζει τόσο ταιριαστό όταν πρόκειται για ταινία τρόμου που διαδραματίζεται σε μα ήσυχη κωμόπολη του Ιράν.

Ο βρικόλακας με το αγγελικό πρόσωπο

Δεν υπάρχουν πολλά που μπορούν να ειπωθούν για την πλοκή. Εκτυλίσσεται, όπως προανέφερα, σε μια σύγχρονη κωμόπολη του Ιράν, όπου μια νεαρή γυναίκα περιπλανιέται τις νύχτες κι οι ανυποψίαστοι άντρες που την πλησιάζουν καταλήγουν θύματά της. Διότι πρόκειται για βαμπίρ, μία κυνηγός της νύχτας.

Ίσως η πρώτη αντίδραση του θεατή να είναι: «Πάλι;». Κι η απάντηση είναι ότι ναι μεν πρόκειται για το ίδιο είδος τέρατος, αλλά ποτέ αυτό το κλασικό πλάσμα του σκότους δεν φορούσε τέτοιο προσωπείο. Και δεν είναι μόνο η ίδια η γυναίκα-βαμπίρ που διαθέτει μια εξαιρετικά ανυποψίαστη εμφάνιση, αλλά και το τοπίο -άδειο, αραιοκατοικημένο- έχει χαρακτηριστεί από κριτικούς ακόμα κι ως μοντέρνο τοπίο γουέστερν. Γι’αυτό αν και αποτελεί μία ιστορία βρικολάκων, η σκηνοθέτιδα Ana Lily Amirpour μάς προσφέρει και μια ματιά σε μια πόλη, μια χώρα και τους κατοίκους της, πολύ διαφορετική από τα στερεότυπα. Καταλήγοντας λοιπόν με μια αίσθηση εξερεύνησης ανάμεσα στις σκηνές αναζήτησης θυμάτων.

Η συνέχεια στο Μέρος Β’.

Οι επίσημες αφίσες των ταινιών:

Πηγές

mubi.com
creepycatalog.com

Cover collage image by Elaine Rigas.

προτεινουμε επίσης

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά