Banshee, η διαχρονική τσιρίδα της Κελτικής Μυθολογίας

by Αλέξης Ζησιμόπουλος

Αποχαυνωτικές στριγκλιές, γοερά κλάματα, μαγευτικά μοιρολόγια, φρικαλέες κραυγές ικανές να παγώσουν το αίμα. Φαντάσματα, πνεύματα, στοιχειά και λάμιες με συνηθέστερα γυναικεία μορφή που εμφανίζονται τη νύχτα, σε απόμερα μέρη και μοναχικούς διαβάτες.

Ποιο το αποτέλεσμα αν συνδυάσουμε τα δύο;

Αν ανατρέξουμε στην λαογραφία, την μυθολογία και τους αστικούς μύθους όλου του κόσμου θα βρούμε πληθώρα καταγραφών τέτοιων περιστατικών. Aμέσως όμως η σκέψη μου ανατρέχει σε έναν συγκεκριμένο μύθο που ήδη σας γνωστοποίησε ο τίτλος.

Bunworth Banshee, Fairy Legends and Traditions of the South of Ireland by Thomas Crofton Croker, 1825
Τι εστί banshee;

Ένα πνεύμα ή φάντασμα με γυναικεία μορφή που συναντάμε στην κελτική μυθολογία.

Πολλά απ’ τα πλάσματα που συναντάμε σε σύγχρονους μύθους, θρύλους, λογοτεχνία, κινηματογράφο και ποπ κουλτούρα ευρύτερα πηγάζουν απ’ την συγκεκριμένη μυθολογία και πολλοί δεν ξέρουν καν αυτή την προέλευση.

Το σήμα κατατεθέν φυσικά είναι η εφιαλτική κραυγή που ελευθερώνει το απόκοσμο στόμα τους.
Les Lavandières de la nuit, 1861, Yan’ Dargent

Σύμφωνα με τις παραδόσεις, το άκουσμα μιας τέτοιας κραυγής προμηνύει θάνατο. Από την άλλη, μήπως αυτό σημαίνει ότι η ίδια η κραυγή είναι μία που σκοτώνει και επομένως ακολουθείται από θάνατο; Μιας και υποτίθεται ότι είμαι συγγραφέας, αυτή η προοπτική μιας κατάρας ή φονικής φωνής μου αρέσει περισσότερο από απλά έναν οιωνό… Ή έστω αυτό φαίνεται ότι θα έλεγαν οι περισσότεροι σήμερα.

Τα banshee εμφανίζονται συχνά σε θρύλους της Ιρλανδίας κι έτσι εκεί βρίσκουμε τις περισσότερες ιστορίες που αφορούν το συγκεκριμένο πνεύμα. Παρουσιάζονται συνήθως ως κάποιο αερικό που συνδέεται με μια οικογένεια. Μετά τον 19ο περίπου αιώνα χάνεται αυτό το στοιχείο της νεράιδας ή αερικού και έχει μέχρι σήμερα επικρατήσει η κατηγοριοποίηση αποκλειστικά ως κάποιο στοιχειό.

Ωστόσο, αν πιάσουμε την ονομασία και μόνο βλέπουμε το εξής:

Banshee ή παραδοσιακά bean sídhe (στον πληθυντικό mná-sídhe).

Mπορεί να μεταφραστεί κυριολεκτικά ως «fairy woman» ή στη γλώσσα μας νεράιδα γυναίκα, ένα θηλυκό αερικό αυτής της συνομοταξίας.

Ο λόγος που τσιρίζουν και το ίδιο το κλάμα τους είναι επειδή θρηνούν για τα μέλη της οικογενείας που πρόκειται να πεθάνουν σύντομα. Επιστρέφοντας στην εκδοχή του κακού οιωνού, έτσι προειδοποιούν τους συγγενείς ότι κάποιο οικείο τους πρόσωπο είναι κοντά στις πύλες του άλλου κόσμου. Φαίνεται να υπάρχει μια οντολογική υποχρέωση να ειδοποιήσουν για τον χαμό και δεν φωνάζουν έχοντας κακή πρόθεση, σε αυτοάμυνα ή στοχεύοντας να βλάψουν.

Αν το δεχτούμε αυτό, θα μπορούσε να είναι προνόμιο για κάποιον να περιστοιχίζεται από ένα banshee.
Art from “Dragon’s Crown” by George Kamitani, Haruka Kawamura (C) Vanillaware, Atlus & NIS America

Στους μύθους Ιρλανδίας και Σκωτίας ισχύει επιπλέον ότι αν η οικογένεια ακούσει το παραφυσικό αυτό μοιρολόι για τρεις νύχτες συνεχόμενα, θα έπρεπε να αρχίζουν τις προετοιμασίες για κηδεία.

Στην περίπτωση που ακούγονται περισσότερα από ένα banshee μεμιάς, λέγεται πως προμηνύεται ο χαμός κάποιας σημαντικής πολιτικής ή θρησκευτικής φιγούρας.

Μπορεί προηγουμένως να έγινε λόγος για την γυναικεία όψη του banshee, όμως δεν υπάρχει μια σταθερή και απαράλλαχτη εικόνα που ταυτίζεται μαζί τους. Παραδοσιακά το πνεύμα παρουσιάζεται και ως μια ηλικιωμένη γυναίκα και ως μια νεαρά κορασίδα. Εξάλλου, συχνότερα είναι κάτι που ακούς και όχι κάτι που βλέπεις.

Σίγουρα διαπιστώνεται μια στροφή ή έστω ένα ξεχασμένο υπόβαθρο για τα συγκεκριμένα φολκλορικά πλάσματα.

Σήμερα, με τις αντιλήψεις που έχουμε για τις ιστορίες που παρελθόντος και τις απαιτήσεις που μας δημιουργούνται από την μυθοπλασία της εποχής, θα αντιμετωπίζαμε τις κραυγές μιας κλαίουσας γυναικάς ως κάτι απειλητικό.

Είναι εντελώς ξεχασμένη στον χρόνο η οπτική ενός πνεύματος που απλά ειδοποιεί για τραγικά γεγονότα ως μέρος της φυσικής διαδικασίας; Σίγουρα, ένας αγγελιαφόρος θανάτου που ουρλιάζει τη νύχτα δεν είναι κάτι ευχάριστο, μα πάντα κρύβεται πόνος σε μια κηδεία. Δεν γίνεται να υπάρχει θρήνος χωρίς ξέσπασμα.

Θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε στις ιστορίες που γράφονται σήμερα τέτοιου είδους πνεύματα ως καλοκάγαθα;

Είναι καταδικασμένα να τρομάζουν ανούσια τον κόσμο, να κυνηγάνε ψυχές και να θανατώνονται από κυνηγούς φαντασμάτων και δαιμόνων; Δαιμονοποιείται ο ίδιος ο θάνατος όταν εξορκίζεται κάποιος που απλά τον αναφέρει; Αλήθεια προκαλούν τον θάνατο ή απλά ειδοποιούν για αυτόν; Αν είναι απλά ένας αποστολέας της φύσης που κραυγάζει θρηνώντας για το αναπόφευκτο, μπορούμε να τα βάλουμε με την ίδια την περατότητα ξεσπώντας στα πνεύματα αυτά; Είναι το banshee όντως ένα κακόβουλο πνεύμα που βασανίζει ψυχολογικά με τις κραυγαλέες προφητείες του;

Νομίζω πως προτιμώ και τις δυο περιπτώσεις, ανάλογα με την περίσταση. Το μυστικιστικό και λαογραφικό θεμέλιο δεν χρειάζεται πάντα να ομαδοποιείται με όσα έχουμε συνηθίσει με την κάθε ευκαιρία.

Πηγές για περαιτέρω ανάγνωση:

“Banshee- Female spirit in irish mythology”. Mythology.net,  mythology.net
“Wailing Out the Lament-Filled Legends and Origins of Irish Banshees”. Ancient Origins, ancient-origins.net
Britannica entry, britannica.com

Article cover art credits: Banshee art by Iris Compiet, “Faeries of the Faultlines” artbook project

προτεινουμε επίσης

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά