“Do Androids Dream of Electric Sheep?” – Οι συγκρούσεις στο έργο του Φίλιπ Κ. Ντικ

by Κυριάκος Χαλκόπουλος

Τα αντρόιντ δεν αγαπούν κανέναν…

Στην Επιστημονική Φαντασία τα όνειρα για το μέλλον – είτε είναι αισιόδοξα είτε είναι απαισιόδοξα – έχουν την τιμητική τους. Σχεδόν πάντα η δράση ξεκινάει μια μελλοντική περίοδο, συνήθως μετά από κάποιο δραματικό γεγονός που άλλαξε τις ισορροπίες στον κόσμο μας. Έτσι βλέπουμε τυραννίες – τοπικές ή παγκόσμιες –, γκετοποίηση σε εντυπωσιακό βαθμό με πολίτες δύο κατηγοριών, τους ευνοημένους από το καθεστώς και τους παρίες, κλιματική καταστροφή του πλανήτη, κοινωνικές ή ατομικές αλλαγές με αφορμή νέες τεχνολογίες, πολέμους ανάμεσα σε γήινους και εξωγήινους…

Τις περισσότερες φορές διαβάζουμε για ένα μέλλον διαφορετικό από το παρόν μας, όμως οικείο – επειδή μοιάζει με μια παραλλαγή του παρόντος, με τις αιτίες των δραματικών εξελίξεων να μας είναι ήδη γνωστές. Είναι υπαρκτές, έστω σε πολύ μικρότερο βαθμό, και στη δική μας εποχή.

Μια ιδέα για τις συγκρούσεις, αλλά και τους συνδυασμούς στις πλοκές των σημαντικών έργων επιστημονικής φαντασίας, μπορούμε να πάρουμε από την περίφημη νουβέλα “Το Ηλεκτρικό Πρόβατο”.

Η νουβέλα Do Androids Dream of Electric Sheep?, του Φίλιπ Κ. Ντικ, στην οποία βασίστηκε η κινηματογραφική ταινία Bladerunner, κυκλοφορεί στα ελληνικά με τον τίτλο “Το Ηλεκτρικό Πρόβατο”. Ο Ντικ περιγράφει ένα μέλλον στο οποίο η κλιματική υποβάθμιση του πλανήτη έχει οδηγήσει σε εξάλειψη πολλά είδη ζώων. Τα λίγα ζώα που μένουν είναι αντικείμενο εμπορίου, και οι τιμές τους είναι απλησίαστες για τους περισσότερους ανθρώπους. Για τον λόγο αυτό ο πρωταγωνιστής του έργου, ο Ρικ Ντέκαρντ, δεν έχει καταφέρει να προμηθευτεί ένα αληθινό ζώο, μα αγόρασε ως υποκατάστατο ένα ηλεκτρικό, που προσπαθεί να κρατήσει μυστικό από τους άλλους πως δεν είναι αληθινό. Ονειρεύεται κάποτε να γίνει κάτοχος ενός αληθινού ζώου, του συμβόλου της κοινωνικής καταξίωσης σ’ αυτό το θλιβερό μέλλον!

Ο Ντέκαρντ είναι κυνηγός επικηρυγμένων αντρόιντ, δηλαδή αυτόματων μηχανών που υποδύονται τους ανθρώπους. Για να αποκαλύψει ποιος είναι άνθρωπος και ποιος μηχανή, έχει στη διάθεση του ένα πείραμα που κυρίως μελετά τις αντιδράσεις σε θέματα ηθικής: Καθώς είναι γνωστό πως τα μηχανήματα δεν έχουν ηθικές αναστολές, ενώ λόγω μιας ατέλειας στην κατασκευή τους καθυστερούν να αντιδράσουν σε ερεθίσματα ηθικού χαρακτήρα – καθυστερούν, με άλλα λόγια, να προσποιηθούν πως κάτι ένιωσαν με αφορμή το ερέθισμα – ο Ντέκαρντ υπολογίζει τον χρόνο αντίδρασης και ακολούθως βγάζει το συμπέρασμα του.

Βλέπουμε πως, στην επιφάνεια της πλοκής, υπάρχουν απροκάλυπτες αναφορές τόσο στον υπερκαταναλωτισμό όσο και την ολέθρια διαχείριση του περιβάλλοντος… Όπως είπαμε, όμως, σε πολλά έργα επιστημονικής φαντασίας – και σίγουρα στα κείμενα του Φ.Κ. Ντικ – η πλοκή κινείται και σε βαθύτερο επίπεδο. Στην προκειμένη περίπτωση, παρατηρούμε πως ενώ ο Ντέκαρντ μισεί τη δουλειά του, και τα μηχανήματα που είναι αναγκασμένος να κυνηγά, στην προσωπική του ζωή χρησιμοποιεί ένα ακόμα χαμηλότερου τύπου μηχάνημα – το ηλεκτρικό πρόβατο – μόνο και μόνο επειδή δε θέλει οι γείτονες του στο κτήριο να τον ειρωνευτούν με αφορμή την έλλειψη ενός κατοικίδιου. Πασχίζει να κρύψει τη μηχανική φύση του κατοικίδιου του, μα ο αναγνώστης μπορεί να σκεφτεί πως ακόμα και αληθινό να ήταν αυτό το ζώο, ο Ντέκαρντ δε θα είχε κερδίσει και τίποτα…

Η επιμονή του να συμμορφωθεί με τα παράξενο πιστεύω της μελλοντικής κοινωνίας, που θέλει τους κατόχους αληθινών κατοικίδιων να είναι σημαντικότεροι από τους άλλους, τον κάνει να μπλέξει σε μια επικίνδυνη ιστορία, ευελπιστώντας πως στο τέλος θα καταφέρει με τα χρήματα της αμοιβής του να αγοράσει το πολυπόθητο ζωντανό.

Απόσπασμα

[…] ανέβηκε στον σκεπαστό βοσκότοπο της ταράτσας όπου «έβοσκε» το ηλεκτρικό του πρόβατο. Εκεί, ως πολύπλοκο μηχάνημα που ήταν, μασουλούσε με προσποιητή ικανοποίηση ξεγελώντας τους άλλους ενοίκους του κτιρίου. Φυσικά, κάποια από τα ζώα των άλλων θα ήταν επίσης απομιμήσεις με ηλεκτρονικά κυκλώματα, αλλά βέβαια δεν είχε ψάξει το θέμα, όπως και οι άλλοι, οι γείτονές του, δεν ανακατεύονταν με το πρόβατο του. Τίποτα δεν θα ήταν πιο αγενές. Να ρωτήσεις «Είναι γνήσιο το πρόβατο σου;» θα ήταν μεγαλύτερη αγένεια από το να ρωτήσεις αν τα δόντια, τα μαλλιά ή τα εσωτερικά όργανα κάποιου ήταν αυθεντικά. Ο πρωινός αέρας, γεμάτος ραδιενεργά σωματίδια, γκρίζος και σκοτεινός, σφύριζε γύρω του γεμίζοντας τα ρουθούνια του άθελά του, μύρισε τη θανατερή μόλυνση. Όχι, αυτός ο χαρακτηρισμός ήταν υπερβολικός, αποφάσισε προχωρώντας προς το κομμάτι χώμα που του ανήκε μαζί με το ανάρμοστα μεγάλο διαμέρισμα από κάτω. Η κληρονομιά του Τελικού Παγκόσμιου πόλεμου είχε εξασθενήσει όσοι δεν είχαν μπορέσει να επιβιώσουν από τη σκόνη είχαν περάσει στη λήθη από χρόνια και η σκόνη, πιο αδύναμη πλέον, αντιμέτωπη με τους δυνατούς που είχαν επιζήσει, διατάρασσε μόνο το μυαλό και τις γενετικές ιδιότητες.

Μετάφραση του Δημήτρη Αρβανίτη, Εκδόσεις Κέδρος

Τα μηχανήματα που υποδύονται τους ανθρώπους, από την άλλη, φαίνεται πως έχουν μόνο ένα στόχο: να ζήσουν, να μην αιχμαλωτιστούν. Δεν επιδιώκουν να γίνουν άνθρωποι – ξέρουν πως αυτό δε γίνεται, μα ούτε θα το ήθελαν, καθώς αντιπαθούν τους διώκτες τους. Πάντως αυτές οι μηχανές δεν είναι απλώς θύματα αλλά και θύτες, και έχουν τα δικά τους σοβαρά ελαττώματα· όπως βλέπουμε στο τελευταία κεφάλαιο της νουβέλας, όπου μία βασανίζει δίχως κανένα λόγο μια αράχνη.

Σε κάθε περίπτωση, ο τίτλος του έργου στο πρωτότυπο (Do Androids Dream of Electric Sheep?) υπονοεί την πρόθεση του συγγραφέα να συγκρίνει τα αντρόιντ με τον ανθρώπινο πρωταγωνιστή: Τα αντρόιντ δε θα είχαν καμία διάθεση να αγοράσουν κάποιο κατοικίδιο, και ο λόγος γι αυτό είναι διττός, ο ένας λόγος θετικός, ο άλλος αρνητικός: Ο θετικός είναι πως τα μηχανήματα δεν παρασέρνονται από την παγίδα του υπερκαταναλωτισμού, ο αρνητικός είναι πως έτσι κι αλλιώς δεν συμπονούν κανένα άλλο πλάσμα. Δεν αγαπούν ούτε καν τα άλλα μηχανήματα, και θα θυσίαζαν  ευχαρίστως έναν σύντροφο τους προκειμένου να σώσουν τον εαυτό τους!

Πρέπει όμως να αναφέρουμε και έναν άλλο χαρακτήρα σ’ αυτό το έργο: είναι κάποια αλλόκοτη, αιθέρια οντότητα, που παραπέμπει σε θεό και επισκέπτεται πολλές φορές τον Ντέκαρντ. Ουσιαστικά αυτό το ον – που δεν αποκλείεται να υπάρχει μόνο στη φαντασία του πιεσμένου ψυχολογικά πρωταγωνιστή – συμβολίζει την απόρριψη του κόσμου και των κοσμικών αξιών, και τον καλεί να μετοικίσει σε μια πλήρως νοητική επικράτεια…

Cover art: Solice Rising by Bob Garvin

προτεινουμε επίσης

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά