Γράφεις; Ο E. A. Poe και ο H. P. Lovecraft έχουν μερικές συμβουλές για σένα

by Σταμάτης Οικονόμου

Όλοι οι Nyctophiliacs αγαπάμε τα βιβλία τρόμου. Όλοι είμαστε αναγνώστες, κάποιοι είστε ήδη συγγραφείς, ενώ κάποιοι άλλοι προσπαθούμε να γίνουμε. Επίσης, ως γνωστόν, αγαπάμε (ή ακόμα και λατρεύουμε) τους δύο πιο εμβληματικούς συγγραφείς του είδους. Βεβαίως αναφέρομαι στον E. A. Poe και τον H. P. Lovecraft. Αυτοί οι δύο larger than life χαρακτήρες, πέραν του ό,τι με την πένα τους άφησαν ανεξίτηλα το σημάδι τους στην παγκόσμια λογοτεχνία αλλά και στις καρδιές μας, σαν επιπρόσθετο κομμάτι της κληρονομιάς τους μας άφησαν αφειδώς και μια σειρά από συμβουλές συγγραφής.

Ας δούμε, λοιπόν, ποιες είναι αυτές, πόσο διαφέρουν μεταξύ τους και κατά πόσο μένουν διαχρονικές.

Πώς να γράψεις καλύτερα, σύμφωνα με τον Edgar Allan Poe

(19 Ιανουαρίου 1809 – 7 Οκτωβρίου 1849)

Μάλλον δεν υπάρχει πιο μακάβρια και γοτθικά καταραμένη πρόταση στην αγγλική λογοτεχνία από τον ισχυρισμό του Poe ότι «ο θάνατος… μιας όμορφης γυναίκας [είναι] αδιαμφισβήτητα το πιο ποιητικό θέμα στον κόσμο».

Η πρόταση αυτή προέρχεται από το δοκίμιο του 1846 «The Philosophy of Composition» , κι αν το έργο αυτό ήταν μονάχα γνωστό για τον λογοτεχνικό φετιχισμό αυτού του οποίου η Elisabeth Bronfen αποκαλεί «ένα αισθητικά ευχάριστο πτώμα», σημαδεύοντας βαθιές ανησυχίες για την «γυναικεία σεξουαλικότητα και παρακμή», τότε όντως θα ήταν ακόμα ενδιαφέρον σε φεμινιστές και ακαδημαϊκούς, αλλά ίσως όχι στον μέσο αναγνώστη.

Αλλά ο Poe έχει πολλά ακόμα να πει που δεν περιέχουν ρομαντισμό με νεκρές γυναίκες. Το προαναφερθέν δοκίμιο εμπεριέχει τη διάσημη θεωρία του για το τι είναι και κάνει η καλή λογοτεχνία, επιτυγχάνοντας την αποκαλούμενη «ενότητα του αποτελέσματος». Αυτό απορρέει από μια συλλογή ουσιαστικών στοιχείων τα οποία ο συγγραφέας κρίνει απαραίτητα στην κατασκευή μιας ιστορίας· είτε αυτή είναι σε πεζή μορφή είτε ποιητική, παράγει ένα «ζωντανό» αποτέλεσμα.

Για να ξεκαθαρίσει τι εννοεί, παραθέτει μια ανάλυση για «Το Κοράκι», παίρνοντας ως δεδομένο ότι το έργο αυτό επιτυγχάνει το επιθυμητό αποτέλεσμα στον αναγνώστη. Για την ακρίβεια, δεν αμφιβάλλει καθόλου επί αυτού. Αλλά πώς το κάνει; Ο Poe θεωρεί πως ο συγγραφέας δεν καταλαμβάνεται από συγγραφική μανία αλλά αντιθέτως ακολουθεί συγκεκριμένα προοδευτικά βήματα με σχεδόν μαθηματική ακρίβεια. Δεν θεωρεί ότι παραβιάζει κάποιο απόρρητο μοιράζοντας αυτές τις τεχνικές. Έτσι, μας παρέχει 7 στο σύνολο συμβουλές ως προς το π;vς μπορούν οι ιστορίες και τα ποιήματά μας να «ζωντανέψουν».

1) Γνώριζε το τέλος εξ’αρχής, προτού ξεκινήσεις να γράφεις

Γράφει ο Poe: «Δεν υπάρχει τίποτα πιο ξεκάθαρο από το ότι κάθε πλοκή που σέβεται τον εαυτό της πρέπει να επεξεργάζεται την κατάληξή (denouement) της, πριν την οποιαδήποτε απόπειρα συγγραφής». Μόλις ο συγγραφέας ξεκινήσει την καταγραφή, θα πρέπει να θέτει το τέλος «σε μόνιμη θέα», ώστε να «δώσει στην πλοκή την απαραίτητα χροιά των επιπτώσεων και του αναπόφευκτου».

2) Κράτα το σύντομο – ο κανόνας της μιας “καθισιάς”

Ο Poe υποστηρίζει πως «αν οποιοδήποτε λογοτεχνικό έργο είναι υπερβολικά μεγάλο ώστε να μη διαβάζεται απνευστί σε μια καθισιά, θα πρέπει χωρίς δεύτερη σκέψη να αρχίσουμε να απορρίπτουμε κομμάτια, ώστε να επιτύχουμε το σημαντικό αποτέλεσμα που προκύπτει από την ακεραιότητα του εντυπωσιασμού». Αν αναγκάσεις τον αναγνώστη να κάνει ένα διάλειμμα, τότε «τα θέματα του πραγματικού κόσμου παρεμβαίνουν» και η μαγεία διαλύεται. Το εν λόγω όριο του αναγνωστικού χρόνου επιδέχεται σαφώς εξαιρέσεων, καθώς έτσι το μυθιστόρημα δεν θα θεωρούνταν πια λογοτεχνία. Σαν παράδειγμα λογοτεχνικού έργου όπου «η ακεραιότητα δεν απαιτείται» θέτει τον «Ροβινσώνα Κρούσο». Όμως, ο κανόνας ισχύει για όλα τα ποιήματα και γι’αυτόν τον λόγο ο «Χαμένος Παράδεισος» του Milton αποτυγχάνει να διατηρήσει την επιθυμητή ακεραιότητα του εντυπωσιασμού.

3) Αποφάσισε από την αρχή τι εντύπωση θέλεις ν’ αφήσεις στον αναγνώστη

Ο συγγραφέας πρέπει να αποφασίσει εκ των προτέρων «την επιλογή της εντύπωσης» που επιθυμεί να αφήσει στον αναγνώστη. Ο Poe προϋποθέτει εδώ ένα τεράστιο ποσοστό για την ικανότητα των συγγραφέων να ελέγξουν τα συναισθήματα των αναγνωστών. Έχει ακόμα το θράσος, θα λέγαμε, να ισχυριστεί πως το στήσιμο στο «Κοράκι» καθιστά το έργο «καθολικά αποδεκτό». Μπορεί να είναι έτσι, αλλά ίσως δεν εμπνέει καθολικά το αίσθημα της Ομορφιάς που «συνταράσσει την ευαίσθητη ψυχή ως δακρύων» όπου ήταν το επιθυμητό αποτέλεσμα του ποιήματος για τον Poe.

4) Επίλεξε τον τόνο του έργου

O Poe διεκδικεί το πλεονέκτημα ύψους για το έργο του, παρόλο που είναι υπό συζήτηση κατά πόσο σοβαρολογούσε απόλυτα. Όπως «η Ομορφιά είναι η μόνη νόμιμη δικαιοδοσία του ποιήματος» γενικά, και στο «Κοράκι» ειδικά, «η μελαγχολία είναι έτσι η πιο δίκαιη από όλους τους ποιητικούς τόνους». Οποιοδήποτε τόνο επιλέξει κάποιος, όπως και να ‘χει, η τεχνική που ο Poe υιοθετεί και προτείνει, μάλλον ισχύει. Είναι αυτή του «ρεφρέν», μια επαναλαμβανόμενη νότα-κλειδί, μια λέξη, φράση ή εικόνα που συντηρεί τη διάθεση. Στο «Κοράκι», η φράση «Ποτέ ξανά» λειτουργεί καθ’ αυτόν τον τρόπο: μια λέξη που ο Poe διάλεξε τόσο για τη φωνητική της όσο και για την αξιακή σχέση που έχει με το κείμενο.

Ο Poe υποστηρίζει πως η επιλογή του για το Κοράκι να παραδίδει αυτό το ρεφρέν προήλθε από μια επιθυμία να συμφιλιώσει την ανυπολόγιστη «μονοτονία της άσκησης» με τις συλλογιστικές ικανότητες του ανθρώπινου χαρακτήρα. Εξ’αρχής σκεφτόταν να βάλει τη λέξη στο ράμφος ενός παπαγάλου, μετά κατέληξε στο Κοράκι, «το πουλί των κακών οιωνών», ώστε να διατηρήσει τον μελαγχολικό τόνο.

5) Καθόρισε το θέμα και τον χαρακτήρα του έργου

Εδώ ο Poe κάνει τον ισχυρισμό του για «τον θάνατο μιας όμορφης γυναίκας» και προσθέτει πως «τα καταλληλότερα χείλη για να εκφράσουν ένα τέτοιο θέμα είναι εκείνα ενός απαρηγόρητου εραστή». Διαλέγει αυτά συγκεκριμένα για να εκφράσει «τη μέγιστη μελαγχολία», τον Θάνατο. Αντίθετα με τις μεθόδους πολλών συγγραφέων, ο Poe κινείται από το αφηρημένο στο συμπαγές, μετατρέποντας χαρακτήρες σε φερέφωνα ιδεών.

6) Καθόρισε την κορύφωση

Στο «Κοράκι» ο Poe λέει πως «έπρεπε τώρα να συνδυάσει τις δύο ιδέες, ενός εραστή που θρηνεί την αποθανούσα ερωμένη του και ενός Κορακιού που συνεχώς επαναλαμβάνει τη λέξη-φράση “Ποτέ Ξανά”». Με το να τα ενώσει, συνέθεσε πρώτα την τρίτη από το τέλος στροφή, κάτι που του επέτρεψε να ορίσει τον «ρυθμό, το μέτρο, και το μήκος, μαζί με τη γενική δομή» του υπόλοιπου ποιήματος. Όπως και στο στάδιο σχεδιασμού, ο Poe διατυπώνει πως η συγγραφή «έχει την αρχή της στο τέλος».

7) Καθόρισε την τοποθέτηση

Παρόλο που αυτή η άποψη φαίνεται ως η προφανής για να ξεκινήσει οποιοδήποτε έργο, ο Poe την κρατά για το τέλος, αφού έχει ήδη αποφασίσει γιατί θέλει να τοποθετήσει συγκεκριμένους χαρακτήρες σε συγκεκριμένα σημεία και να λένε συγκεκριμένα πράγματα. Μονάχα όταν έχει ξεκαθαρίσει τον σκοπό και, γενικώς, έχει προσχεδιάσει το πώς σκοπεύει να το καταφέρει, αποφασίζει να «τοποθετήσει τον εραστή στο πλούσια διακοσμημένο δωμάτιό του». Με το να καταλήγει σε αυτές τις λεπτομέρειες στο τέλος, δεν σημαίνει πως είναι επακόλουθες σκέψεις, άλλα ότι ήταν από την αρχή προτεινόμενες ή αναπόφευκτα ακολουθούν τη ροή του προηγηθέντος έργου. Στην περίπτωση του «Κορακιού», ο Poe μάς λέει πως, προκειμένου να συνεχιστεί το λογοτεχνικό τέχνασμα, «ένα κοντινό περίγραμμα του χώρου είναι απολύτως απαραίτητο ως προς το αποτέλεσμα ενός μεμονωμένου περιστατικού».

Καθ’ όλη τη διάρκεια της ανάλυσής του, ο Poe συνεχίζει να τονίζει, με τον υψηλό βαθμό επανάληψης που προτιμά σε όλα του τα έργα, ότι κρατά την «πρωτοτυπία πάντοτε εν όψει». Αλλά η πρωτοτυπία για τον Poe δεν είναι ένα θέμα, «όπως κάποιοι υποθέτουν, παρόρμησης ή ενστίκτου». Αντιθέτως, γράφει πως «απαιτείται στην επίτευξη λιγότερης εφευρετικότητας απ’ ό,τι άρνησης». Με άλλα λόγια, ο Poe προτείνει πως ο συγγραφέας πρέπει να χρησιμοποιεί πλήρως γνώριμα μοτίβα και φόρμες, αλλά ποικιλόμορφα, συνδυάζοντας και προσαρμόζοντάς τα με τέτοιο τρόπο ώστε να ταιριάζουν με τον σκοπό του έργου, κάνοντάς τα έτσι κτήμα του.

Παρόλο που κάποιες συζητήσεις του Poe περί τεχνικής αφορούν κυρίως την ποίηση, όπως η δική του πεζογραφία μαρτυρά, αυτά τα βήματα μπορούν ομοίως να εφαρμοστούν στην τέχνη του διηγήματος, όσο κι αν επιμένει πως οι απεικονίσεις της Ομορφιάς και του Θανάτου, ή της μελαγχολικής ομορφιάς του θανάτου, σηματοδοτούν τους ανώτερους λογοτεχνικούς σκοπούς. Αυτή η φόρμουλα θα μπορούσε αδιαμφισβήτητα να εφαρμόσει με τον ίδιο τρόπο και σε λιγότερο εμμονικά μακάβρια θέματα.

Πώς να οργανώσεις τη συγγραφή σου σύμφωνα με τον Howard Phillips Lovecraft

Παρά το γεγονός πως είναι γνωστή η επιρροή που άσκησε ο Poe στον Lovecraft, ο δεύτερος ανέπτυξε το δικό του ξεχωριστό στυλ γραφής το οποίo υπάγεται στο είδος που ο ίδιος ανέδειξε -και κατ’ επέκταση τον ανέδειξε- το λεγόμενο «Weird Fiction».

Αν και ο όρος ξεκίνησε τον 19ο αιώνα, ο Λάβκραφτ τον χρησιμοποίησε σχεδόν 100 χρόνια μετά σαν ένα τρόπο να περιγράψει το τεράστιο έργο του, γράφοντας μάλιστα δύο δοκίμια επί του θέματος, το «Literary Composition» (1920) και το «Supernatural Horror in Literature» (1927).

(20 Αυγούστου 1890 – 15 Μαρτίου 1937)

Η αληθινά περίεργη ιστορία έχει κάτι παραπάνω από μυστικό φόνο, ματωμένα κόκαλα, ή μια καλυμμένη μορφή που σέρνει αλυσίδες κατά κανόνα. Μια ορισμένη ατμόσφαιρα δύσπνοιας και ανεξήγητου τρόμου από εξώτερες, άγνωστες απειλές πρέπει να είναι παρούσα· και πρέπει να υπάρχει μια ένδειξη, εκφρασμένη με σοβαρότητα κι επιβλητικότητα, της πιο τρομερής σύλληψης του ανθρωπίνου νου, μια κακόβουλη και συγκεκριμένη αίσθηση ανικανότητας ή ήττας αυτών των καθορισμένων νόμων της Φύσης, οι οποίοι είναι η μόνη μας δικλείδα ασφαλείας από τις επιθέσεις του χάους και τους δαίμονες του άγνωστου διαστήματος.

Αυτό συνοψίζει ένα πρότυπο για μια Λαβκραφτική ιστορία. Δέκα χρόνια αργότερα, το 1937, έγραψε εκτενέστερα επί του θέματος στο δοκίμιό του με τίτλο «Notes on Writing Weird Fiction».

Υπό αυτό το ξεχωριστό πρίσμα, λοιπόν, ο Πατέρας του Κοσμικού τρόμου μας δίνει 5 συμβουλές για να γράψουμε τέτοιου είδους ιστορίες:

1) Προετοίμασε μια σύνοψη ή ένα σχεδιάγραμμα γεγονότων με χρονολογική σειρά – όχι αφηγηματική

Αυτή είναι μια πρακτική που υιοθετείται από συγγραφείς όπως η J. K. Rowling και ο William Faulkner μέχρι τον Norman Mailer. Μοιάζει να είναι μια εξαίρετη συμβουλή για κάθε είδους λογοτέχνημα.

2) Ετοίμασε μια δεύτερη σύνοψη ή σχεδιάγραμμα γεγονότων, αυτή τη φορά με σειρά αφήγησης, με επαρκή περιγραφή και λεπτομέρειες και με σημειώσεις για αλλαγή οπτικής, εντάσεις και κορύφωση.

Με λίγα λόγια, ξαναγράψτα τώρα όπως θες να τα αφηγηθείς.

3) Γράψε την ιστορία γρήγορα, άνετα και χωρίς πολύ κριτική σκέψη, ακολουθώντας τη δεύτερη σύνοψη. Άλλαξε τα γεγονότα και την πλοκή όποτε η εξελικτική διαδικασία το απαιτεί, δίχως καμία δέσμευση από τον προηγούμενο σχεδιασμό σου.

Ίσως ο δεύτερος κανόνας φτιάχτηκε απλά για να σπαστεί, αλλά παρέχει στον εν δυνάμει συγγραφέα του «περίεργου μυθιστορήματος» μία αρχή. Εδώ, το τρίτο στάδιο μάς επαναφέρει σε μια διαδικασία γραψίματος όπου κάθε συγγραφέας, όπως ο Stephen King, χαρακτηρίζει ως αδέσμευτο πρόχειρο.

4) Αναθεώρησε ολόκληρο το γραπτό, δίνοντας προσοχή στο λεξιλόγιο, συντακτικό, ρυθμό της πρόζας, αναλογία των μερών, εξωραϊσμού του τόνου, χάρη και πειστικότητα των μεταβάσεων.

Και τέλος…

5) Προετοίμασε ένα καθαρογραμμένο αντίγραφο, χωρίς να διστάζεις να προσθέσεις τελικές, αναθεωρητικές πινελιές, όπου κρίνονται απαραίτητες.

Αυτά, λοιπόν, είχαν να μας πουν αυτοί οι τιτάνες του χώρου συνοπτικά περί της Μάγισσας Τέχνης όπως την αποκαλεί ο Norman Mailer.

Εσείς τι λέτε; Είναι χρήσιμα ή όχι όσα μας προτρέπουν να κάνουμε; Και, αν ναι, χρησιμοποιείτε ήδη κάποιες από αυτές τις συμβουλές ή, μήπως, πρόκειται να το κάνετε;

Πηγή: openculture.com

Cover image collage by Elaine Rigas.

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά