Η Σκοτεινή Φαντασία του Ray Bradbury

by Αταλάντη Ευριπίδου

Ο Οκτώβρης είναι ο μήνας του Halloween, ο μήνας των πορτοκαλοκίτρινων φύλλων και της βροχής. Σε περίπτωση που δεν το ξέρατε, ο Οκτώβρης είναι, επίσης, χώρα. Ο Οκτώβρης είναι ο μήνας του τρόμου και της σκοτεινής φαντασίας. Μα, πάνω απ’ όλα, ο Οκτώβρης είναι ο μήνας του Ray Bradbury. Πέντε χρόνια μετά τον θάνατό του, εξακολουθεί να υπάρχει μια τρύπα στον κόσμο εκεί όπου προηγουμένως κατοικούσε ο τελευταίος, ίσως, από τους πραγματικά μεγάλους παραμυθάδες. “Είθε να πεθάνω πριν από τις φωνές μου”, έγραφε το 1996 για την εισαγωγή της έκδοσης του “The October Country”, εννοώντας πως ευχόταν να φύγει προτού στερέψει η έμπνευσή του. Στάθηκε τυχερός σε αυτό. Ένα εγκεφαλικό το 1999 τον καθήλωσε σε αναπηρική καρέκλα – ωστόσο, συνέχισε να γράφει μέχρι τα βαθιά γεράματα. Το τελευταίο του μυθιστόρημα, με τίτλο “Farewell Summer”, κυκλοφόρησε το 2006. Ο ίδιος, τότε, ήταν 86 ετών. Το κείμενό του, “Take me Home” γράφτηκε και δημοσιεύτηκε στον New Yorker μόλις μία βδομάδα πριν τον θάνατό του.

Το όνομά του κουβαλάει μια ατέλειωτη λίστα από βραβεία και μνείες, μεταξύ των οποίων World Fantasy, Stoker, Emmy, Pulitzer Special Citation κ.ά. Έχει δικό του άστρο στο Hollywood Walk of Fame, αστεροειδή ονομασμένο προς τιμήν του και, φυσικά, ειδικό βραβείο Ray Bradbury το οποίο παρουσιάζεται κάθε χρόνο μαζί με τα βραβεία Nebula. Τα γράφω όλα αυτά με έναν κόμπο στον λαιμό και λίγο βουρκωμένη, γιατί λίγοι συγγραφείς με συγκινούν όσο ο Ray Bradbury. Ήταν ένας αξιοθαύμαστος άνθρωπος, που τέλειωσε μόλις το γυμνάσιο και μορφώθηκε, ουσιαστικά, μόνος του σε δημόσιες βιβλιοθήκες και ήταν ένας συγγραφέας πρόθυμος να πάει βαθιά, ως το μεδούλι της ανθρώπινης φύσης, αλλά παντελώς απρόθυμος να εγκαταλείψει την έμφυτη αισιοδοξία του. Μην αναζητήσετε αντικειμενικότητα σε αυτό το αφιέρωμα. Είναι γραμμένο μόνο με αγάπη για κάποιον που με μάγεψε από την πρώτη μου επαφή μαζί του (που ήταν το “Φαρενάιτ 451”) και συνεχίζει να με μαγεύει μέχρι σήμερα, κάθε φορά που ανατρέχω στα αγαπημένα μου κείμενά του. Τελευταίο disclaimer: μια συγγραφική καριέρα τόσων ετών είναι αδύνατο να καλυφθεί μέσα σε 2-3 κείμενα. Οπότε, δεν θα μιλήσω για τα πάντα. Θα μιλήσω για εκείνα που άγγιξαν εμένα περισσότερα, εκείνα που ακόμη σκέφτομαι και που με διαμόρφωσαν ως συγγραφέα, αναγνώστρια, αλλά και άνθρωπο.

Και, μιας και το πρώτο αυτό μέρος του αφιερώματος αφορά τη σκοτεινή φαντασία του Ray Bradbury, με τι άλλο θα μπορούσα να ξεκινήσω πέρα από το “Something Wicked This Way Comes”, του 1962 (ελληνικός τίτλος: “Κάτι Κολασμένο Έρχεται Προς τα Εδώ”). O τίτλος του μυθιστορήματος προέρχεται από τον “Μάκβεθ” και, συγκεκριμένα, το δίστιχο: “by the pricking of my thumbs/ something wicked this way comes”. Πρωταγωνιστές της ιστορίας μας είναι δύο δεκατριάχρονοι φίλοι, ο Will Holloway και ο Jim Nightshade, οι οποίοι θα έρθουν αντιμέτωποι με το περιπλανώμενο τσίρκο των κυρίων Cooger και Dark, με την ονομασία Pandemonium Shadow Show. Το τσίρκο αυτό δεν είναι συνηθισμένο και οι διασκεδάσεις και τα θεάματα που προσφέρει είναι πολύ πιο σκοτεινά απ’ όσο φαντάζουν αρχικά. Στο επίκεντρο του βιβλίου βρίσκονται οι μύχιες, εγωιστικές επιθυμίες των ανθρώπων και το πώς αυτές τρέφουν και γεννούν το “κακό” που υπάρχει στον κόσμο.

Σε επίπεδο γραφής, το “Something Wicked…” είναι μάλλον το πιο ιδιαίτερο έργο του Ray Bradbury, με πολλές επινοημένες λέξεις και λέξεις που απαρτίζονται από συνθέσεις άλλων λέξεων. Είναι, επίσης, ένα από τα πλέον επιδραστικά κείμενα στη λογοτεχνία του τρόμου και της σκοτεινής φαντασίας, με συγγραφείς-ογκόλιθους όπως ο Stephen King και ο Neil Gaiman να έχουν αντλήσει περισσότερο ή λιγότερο άμεσα από τις θεματικές του και να το αναφέρουν συχνά στις επιρροές τους. Τα “Χρήσιμα Αντικείμενα” του Stephen King δεν είναι παρά ένας φόρος τιμής στο σπουδαίο αυτό βιβλίο, όπως και το πολύ αξιόλογο horror comedy, “Johannes Cabal, the Necromancer”, του Jonathan L. Howard. Το μυθιστόρημα μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο, σε σενάριο του ίδιου του Bradbury, το 1983. Ο ίδιος ο συγγραφέας θεωρούσε τη συγκεκριμένη ταινία την καλύτερη κινηματογραφική μεταφορά έργου του. Ιδιαίτερη μνεία θέλω να κάνω στο σημείο αυτό στη σπουδαία μουσική που έγραψε ο James Horner, και στο αθάνατο main theme της ταινίας που θα συνοδεύει για πάντα, στη σκέψη μου, το δαιμονικό τσίρκο των Cooger & Dark:

Δέκα χρόνια μετά, έχουμε το “The Halloween Tree” (ελληνικός τίτλος: “Το Δέντρο των Αγίων Πάντων”), ένα μικρό μυθιστόρημα 160 σελίδων, στο οποίο οκτώ φίλοι προσπαθούν να σώσουν τον ένατο, ταξιδεύοντας ανάμεσα σε διάφορες κουλτούρες και μαθαίνοντας την προέλευση της γιορτής και των εθίμων του Halloween. To 1993, το βιβλίο μεταφέρθηκε στην τηλεόραση σε κινούμενο σχέδιο, σε σενάριο και αφήγηση του ίδιου του Ray Bradbury – η ταινία τιμήθηκε με βραβείο Emmy. Το “Halloween Tree” είναι εικονογραφημένο από τον μεγάλο Joe Mugnaini, ο οποίος ήταν συνεργάτης του Ray Bradbury για χρόνια και τον οποίο έχω αναφέρει ξανά σε αυτό το άρθρο για τα 10 αγαπημένα μου εξώφυλλα φαντασίας και τρόμου (όπου φιγουράρει πρώτος-πρώτος).

Το 2007, ένα Δέντρο των Αγίων Πάντων τοποθετήθηκε στη Disneyland στην Καλιφόρνια, ως μέρος των ετήσιων θεματικών διακοσμήσεων του πάρκου. Ένα μυθιστόρημα γραμμένο για να το ακούει κανείς περισσότερο απ’ ό,τι για να το διαβάζει, με μια ποιότητα τόσο ονειρική και λυρική που, συχνά, ξεχνάς ότι κάπου εκεί μέσα υπάρχει και πλοκή. Ίσως το λιγότερο αγαπημένο μου από όλα τα έργα του Bradbury που έχω διαβάσει – όχι ότι αυτό λέει και πολλά, δεδομένου πως έχω λατρέψει όλα όσα έγραψε αυτός ο άνθρωπος.

Και πάμε, τώρα, αρκετά χρόνια αργότερα, στο έτος 2001 και την έκδοση του “From the Dust Returned”, ενός σπονδυλωτού μυθιστορήματος σε βινιέτες, όπως πολλά από τα έργα του συγγραφέα (όπως θα δούμε και στο επόμενο μέρος του αφιερώματος αυτού). Το βιβλίο αυτό γεννήθηκε στο μυαλό του Ray Bradbury όταν εκείνος ήταν μόλις επτά χρονών, ξεκίνησε να το γράφει – σε μορφή διηγημάτων – στα 25 του, και, τελικά, το ολοκλήρωσε στα 81 του. Το “From the Dust Returned” αφηγείται την ιστορία της οικογένειας Elliott, μιας οικογένειας εμπνευσμένης από το καρτούν του Charles Addams… “The Addams Family” (ναι, ήταν καρτούν πολύ πριν γίνει σειρά και ταινίες).

Πρόκειται για μια οικογένεια μυθικών, απέθαντων πλασμάτων που, παρ’ όλα αυτά, πεθαίνουν, έχοντας βρεθεί σε μια εποχή όπου η μαγεία, ο μύθος και τα θαύματα χάνονται σιγά-σιγά. Διαβάζοντας και λίγο πίσω απ’ τις γραμμές, το “From the Dust Returned” ήταν ένα δυνατό και ηχηρό μήνυμα του Ray Bradbury προς όλους ότι το παλιό, κλασικό φανταστικό είναι ακόμη εδώ, ζει και του οποίου οι φωνές (αυτές που αναφέραμε στην αρχή, οι φωνές της έμπνευσης) δεν έχουν πεθάνει. Είναι ένα ιδιαίτερο βιβλίο, που ακροβατεί ανάμεσα στον παθιασμένο Bradbury της νιότης, εκείνον που πούλαγε ιστορίες για 15-20 cents και που έγραφε σαν πυροτέχνημα, και στον μεγαλύτερο, ογδοντάχρονο Bradbury, τον μελαγχολικό μα αιώνια αισιόδοξο παππού που καθένας μας θα ήθελε να έχει. Εκείνον τον Bradbury που, ακόμη και άρρωστος, ακόμη και με κινητικές δυσκολίες, επέμενε να γράφει για ένα από τα αγαπημένα του θέματα: για το πώς ο θάνατος έρχεται για όλους και δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα γι’ αυτό, αλλά ο τρόπος με τον οποίο θα επιλέξουμε να ζήσουμε είναι κάτι για το οποίο μπορούμε να κάνουμε τα πάντα.

In the attic where the rain touched the roof softly on spring days and where you could feel the mantle of snow outside, a few inches away, on December nights, A Thousand Times Great Grandmere Existed. She did not live, nor was she eternally dead, she… existed.

Για το τέλος, άφησα, βέβαια, μια ιστορική συλλογή διηγημάτων, το “The October Country”. Έτσι, για να κλείσουμε και με κυκλικό σχήμα, μιας και την ανέφερα στην αρχή. Εκδόθηκε το 1955 και περιέχει 19 διηγήματα (δύο από τα οποία υπάρχουν και το “From the Dust Returned”). Όλα τα διηγήματα της συλλογής αξίζουν, ωστόσο υπάρχουν, ανάμεσά τους, ορισμένα που ξεχωρίζουν: “Homecoming”, “The Next in Line”, “The Scythe”, “The Small Assassin”, “The Lake”, “The Wind”, “Skeleton”. Αν κάτι θέλω να κρατήσετε σε σχέση με το “The October Country” είναι αυτή η μαγική ικανότητα του Ray Bradbury να δημιουργεί ποίηση απ’ την καθημερινότητα. Στην εισαγωγή της συλλογής, ο συγγραφέας περιγράφει πώς σημείωνε ουσιαστικά σε ένα σημειωματάριο και μετά σκαρφιζόταν ιστορίες για αυτά.

Είτε πρόκειται για τη βαθιά υπαρξιακή αγωνία του “Skeleton” και του “The Scythe” είτε για την κλειστοφοβική ατμόσφαιρα του “The Next in Line”, αυτό είναι ένα βιβλίο που αγγίζει βαθιούς, καθημερινούς, ανθρώπινους φόβους με τρόπους απροσδόκητους και πρωτότυπους. Μια μητέρα που θεωρεί ότι το μωρό της είχε συνείδηση από τη μήτρα ακόμη και τη μισεί, έχοντας βιώσει την τραυματική εμπειρία της γέννας, οι φωνές των νεκρών που στοιχειώνουν τους ανέμους, η Οικογένεια που μαζεύεται γύρω από το ένα και μοναδικό θνητό μέλος της. Ναι, πρόκειται για ένα εξαιρετικό βιβλίο με εξαιρετικές ιστορίες. Για μένα, προσωπικά, καμία δεν ξεχωρίζει όσο το αγαπημένο, “The Scythe” – ένα διήγημα που με έκανε να κλαίω με λυγμούς όταν το διάβασα, για το αβάσταχτο βάρος της ευθύνης, της απώλειας και της τυχαιότητας.

And the blade went on rising, crashing, severing, with the fury and rage of a man who has lost and lost so much that he no longer cares what he does to the world.

Κάπου εδώ, θα κλείσω αυτό το πρώτο μέρος. Την επόμενη φορά, θα μιλήσουμε για άλλα πράγματα, για επιστημονική φαντασία, πυροσβέστες και Αρειανούς. Μέχρι τότε, καλές αναγνώσεις. And may we die before our voices…

προτεινουμε επίσης

4 comments

Atalanti Evripidou 18 Οκτωβρίου 2017 - 5:05 ΜΜ

Σας ευχαριστώ για τα σχόλια, χαίρομαι που το απολαύσατε και που αντιληφθήκατε τη συγκίνηση και την αγάπη πίσω απ’ το κείμενο. Ελπίζω να χαρείτε εξίσου το δεύτερο μέρος, που θα ανέβει πολύ σύντομα.

Αγγελική Ράδου 18 Οκτωβρίου 2017 - 12:11 ΜΜ

Τώρα το διάβασα. Πολύ ωραίο.

Δημήτρης Λογοθέτης 16 Οκτωβρίου 2017 - 9:21 ΜΜ

Μπράβο! Αυτή η αναδρομή, σε τμήμα του έργου αυτού του λογοτεχνικού γίγαντα, ήταν ακριβής και συγκινητική. Θυμήθηκα τις νύχτες που διάβαζα τα διηγήματα του και αναγκαζόμουν να κάνω βόλτες μετά από την ανάγνωση ορισμένων που μου άγγιζαν τα μύχια της ψυχής. Η θλίψη και μελαγχολία που εμποτίζουν το έργο του είναι μοναδικές σε επίπεδα που σε στοιχειώνουν και σου τσακίζουν το είναι, όπως το “A Scent of Sarsaparilla”, το “Almost the End of the World” και το “All Summer in a Day”. Μπράβο!

Αντωνιάδου Γεωργία 16 Οκτωβρίου 2017 - 1:22 ΜΜ

Μπορεί να μην έχω διαβάσει ολόκληρα μυθιστόρηματα του ή ακόμα και πολλά διηγήματα του! Όμως το σίγουρο είναι πως ακόμα και αυτό το ένα που διάβασα ήταν αρκετό να με κάνει να τον λατρέψω!!
Είναι όπως ακριβώς το περιέγραψα όταν με ρώτησαν πώς ένιωσα με αυτό που διάβασα! Σαν κάτι να άνοιξε και αυτά που έλαβα δεν θα μου επιτρέψουν να είμαι ποτέ ξανά η ίδια!!

Comments are closed.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά