Shirley Jackson: Η γυναικεία φιγούρα που στοίχειωσε τη λογοτεχνία τρόμου

by Μαρκέλλα Ευθυμίου Βελαέτη

Στις 14 Δεκεμβρίου του 1916, η λογοτεχνία τρόμου απέκτησε μια νέα και γερή ρίζα, την ύπαρξη της οποίας μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν γνώριζε κανείς και δεν υποπτευόταν πως θα στερεωνόταν τόσο βαθιά που θα δέσποζε ζωντανή και ακμαία έως και σήμερα. Στις 14 Δεκεμβρίου του 1916, γεννήθηκε η Shirley Jackson.

Οποιοσδήποτε έχει διαβάσει έστω και λίγη λογοτεχνία τρόμου δεν υπάρχει περίπτωση να μην έχει ακούσει αυτό το όνομα. Ένα όνομα, ένα ταλέντο και μια προσωπικότητα που συνδυάστηκαν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο ώστε να δημιουργηθούν κάποια από τα πιο ζοφερά και συγκλονιστικά κείμενα της λογοτεχνίας εν γένει.

Από το “The road through the wall” μέχρι το “The haunting of Hill House“, κάθε σελίδα ξεπερνάει σε ομορφιά και τεχνική την επόμενη, κάνοντας όλο και περισσότερους αναγνώστες ν’ αναζητούν παραπάνω δρόμους για να χαθούν μέσα στην ιδιαιτερότητα της γραφής της κυρίας Jackson και της θεματικής του τρόμου.

Δεν ξέρω εάν υπάρχουν αρκετά λόγια για να περιγράψει κάποιος τη συνεισφορά της εν λόγω συγγραφέως στη λογοτεχνία, όπως επίσης δεν ξέρω εάν υπάρχουν σωστές λέξεις για να περιγράψω εγώ το μυαλό που κρύβεται πίσω από τις ιστορίες και την πρωτοπορία που διατρέχει τις σκέψεις της σε κάθε παράγραφο οποιουδήποτε βιβλίου της.

Η δύσκολη ζωή της

©Erich Hartmann / Magnum Photos

Η Shirley Jackson γεννήθηκε στο San Francisco της California στις 14 Δεκέμβρη του 1916 από τους Leslie και Geraldine Jackson. Μεγάλωσε στο Burlingame της California.

Οι σχέσεις με τη μητέρα της δεν ήταν ιδιαίτερα θερμές, μιας και η Geraldine, νέα και φρεσκοπαντρεμένη, είχε απογοητευτεί με την εγκυμοσύνη της επειδή δεν είχε προλάβει να ζήσει τη ζωή που ήθελε με τον σύζυγό της. H Shirley από μικρή δεν είχε πολύ καλές σχέσεις με τα υπόλοιπα παιδιά και δυσκολευόταν να δημιουργήσει φιλίες, μιας και από μικρή ηλικία τη γοήτευε το γράψιμο και περνούσε έτσι πολλές ώρες της ημέρας της, κάτι που φυσικά δεν ευχαριστούσε τη μητέρα της, κάνοντας την κατάσταση μεταξύ τους ακόμα πιο δύσκολη και την αδυναμία στον γιο της, Barry, ακόμα πιο εμφανή.

Στα εφηβικά της χρόνια η Shirley ξεκίνησε να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα με το βάρος της, το οποίο ευθυνόταν ως επί το πλείστον για τη μειωμένη της αυτοπεποίθηση, κάτι το οποίο συνέχισε να την ακολουθεί και στη μετέπειτα ζωή της.

Η μόρφωσή της ξεκίνησε στο Burlingame High School και, μετά τη μετακόμιση της οικογένειας στο Rochester της Νέας Υόρκης, αποφοίτησε τελικά από το Brighton High School το 1934. Στη συνέχεια, ξεκίνησε τη φοίτησή της στο University of Rochester, μια επιλογή με την οποία Shirley δεν ήταν χαρούμενη, πρώτον επειδή οι γονείς της είχαν συνεχώς λόγο ως προς τις σπουδές της και, δεύτερον, επειδή δεν την ενδιέφεραν τα μαθήματα που παρακολουθούσε. Αυτό την οδήγησε στο να μετεγγραφεί στο Syracuse University όπου η δημιουργικότητα και η κοινωνικότητά της άρχισαν ν’ ανθίζουν, με αποτέλεσμα ν’ αποφοιτήσει και να πάρει το πτυχίο της επάνω στον τομέα της δημοσιογραφίας.
Κατά τη διάρκεια των σπουδών της ασχολήθηκε με την εφημερίδα του πανεπιστημίου, στην οποία δημοσιεύτηκε και το πρώτο της διήγημα “Janice”. Εκεί, γνώρισε και τον σύζυγό της Stanley Edgar Hyman.

Μετά την αποφοίτηση από το πανεπιστήμιο, παντρεύτηκαν το 1940 και μετά από αρκετά ταξίδια και μετακομίσεις, εγκαταστάθηκαν North Bennigton του Vermont. Ο Stanley εργαζόταν ως καθηγητής στο Bennigton College και η Shirley ξεκίνησε τη σοβαρή της ενασχόληση με τη συγγραφή. Απέκτησαν τέσσερα παιδιά.

Η σχέση του ζευγαριού σύντομα άρχισε να φθείρεται λόγω των ερωτικών περιπετειών του Stanley με αρκετές φοιτήτριές του, αναγκάζοντας την Shirley να υποχωρήσει και να συμφωνήσει με την πρότασή του ως προς τη “μετατροπή” του γάμου τους σε μια “ελεύθερη σχέση”.

Η Shirley, στη μετέπειτα ζωή της είχε αρκετά προβλήματα υγείας. Κάπνιζε αρκετά, κάτι που σε συνδυασμό με το χρόνιο άσθμα, τις ζαλάδες, την υπερκόπωση και την αρθραλγία, την οδηγούσε αρχικά σε λιποθυμίες και έπειτα σε καρδιακά προβλήματα. Προς το τέλος της ζωής της, ξεκίνησε να επισκέπτεται ψυχίατρο λόγω του υπερβολικού άγχους και της αγοραφοβίας της, με αποτέλεσμα να της χορηγηθεί φαρμακευτική αγωγή. Η ψυχική της κατάσταση την οδήγησε στην υπερκατανάλωση αλκοόλ, αμφεταμινών και ηρεμιστικών που σε συνδυασμό με τα παραπάνω δεν άργησαν να την οδηγήσουν στον θάνατο στις 8 Αυγούστου του 1965 σε ηλικία μόλις 48 ετών. Πέθανε στον ύπνο της από καρδιακή προσβολή.

“I delight in what I fear.”

– Shirley Jackson

Το ανεκτίμητο έργο της

Το 1948 εξέδωσε το πρώτο της βιβλίο με τίτλο “The road through the wall”, το οποίο αποτελεί μια σχεδόν αυτοβιογραφική φόρμα με επιρροές από τη ζωή της στο Burlingame. Την ίδια χρονιά δημοσιεύτηκε στο New Yorker και το πλέον διάσημο διήγημά της “The lottery“, το οποίο την καθιέρωσε ως “μάστερ του τρόμου” και η φήμη της άρχισε να εξαπλώνεται.

Η Jackson συνέχισε να γράφει, και το 1951 κυκλοφόρησε το δεύτερο μυθιστόρημά της, “The hangsaman” επηρεασμένη από τη μυστηριώδη εξαφάνιση της δεκαοχτάχρονης Paula Jean Welden, η οποία φοιτούσε στο Bennigton College.

Το 1953 κυκλοφόρησε ακόμη ένα έργο της με τίτλο “Life among savages“, το οποίο εμπεριέχει αρκετό χιούμορ και ουσιαστικά αποτελεί μια συλλογή διηγημάτων μ’ έντονο αυτοβιογραφικό στοιχείο, περιγράφοντας τη ζωή της μέσα σ’ ένα σπίτι με τέσσερα παιδιά.

Το 1954 εξέδωσε το “The Bird’s nest” το οποίο πραγματεύεται τη ζωή μιας γυναίκας με πολλαπλές προσωπικότητες και τη σχέση της με τον ψυχολόγο που την παρακολουθεί.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1958, εκδόθηκε το “The Sundial” και το 1959 η Shirley Jackson εξέδωσε το πασίγνωστο και μνημειώδες πλέον μυθιστόρημα “The Haunting of Hill House” η πλοκή του οποίου αφορά μια έρευνα για παραφυσικά φαινόμενα σε μια στοιχειωμένη έπαυλη.

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960 η υγεία της συγγραφέως είχε επιδεινωθεί αρκετά, αυτό όμως δεν την εμπόδισε από το να συνεχίσει να γράφει και να εκδώσει το τελευταίο της μυθιστόρημα το 1962, “We have always lived in the castle”, ένα γοτθικό μυθιστόρημα με πρωταγωνίστριες δύο “παράξενες” αδελφές.

Λίγο πριν πεθάνει, η Shirley σχεδίαζε να εκδώσει το “Come along with me” το οποίο δούλευε εκείνη την περίοδο. Τελικά, εκδόθηκε (ημιτελές) από τον σύζυγό της μαζί με δεκατέσσερα αδημοσίευτα διηγήματά της, το 1968.

Η αξεπέραστη γραφή της

Η Shirley Jackson δεν θεωρώ πως βρίσκεται στην κορυφή των συγγραφέων τρόμου εσφαλμένα ή μόνο και μόνο για τις πρωτοποριακές της ιδέες. Φυσικά, οι ιστορίες που αριστοτεχνικά “γέννησε” και άφησε παρακαταθήκη σε όλους εμάς, αναγνώστες και συγγραφείς, είναι κάτι το αδιανόητο από άποψη ατμόσφαιρας αλλά και περιεχομένου. Μέσα από το κάθε της βιβλίο και γνωρίζοντας μερικά βασικά στοιχεία για τη ζωή και την ψυχοσύνθεσή της, μπορεί κάποιος να καταλάβει πόσο έντονα είναι τα αυτοβιογραφικά στοιχεία και πού ακριβώς κρύβονται στο κάθε ένα από αυτά. Επιφανειακά, ο αναγνώστης διακρίνει, για παράδειγμα, μια ιστορία γεμάτη παραφυσικά στοιχεία και σκηνές που φέρνουν ανατριχίλα στη σπονδυλική στήλη, μα όταν ξεπεραστεί αυτό το επίπεδο είναι πλέον πασιφανές πως αυτό που απασχολούσε περισσότερο την Jackson ήταν η ανθρώπινη ψυχοσύνθεση, τα συναισθήματα και τα όρια του ανθρώπου. Μιλάμε, λοιπόν, για ένα άτομο το οποίο έγραφε πραγματικά για να ξεπεράσει τους φόβους και τα προβλήματά της και αυτό για εμένα είναι πολύ πιο σημαντικό από τον εντυπωσιασμό του αναγνώστη μέσω μιας τρομαχτικής ιστορίας. Πρόκειται για έναν άνθρωπο ο οποίος είχε καταλάβει πλήρως τι σημαίνει συγγραφή και τι είναι δυνατόν να σου προσφέρει η τριβή μαζί της, κάτι που πλέον δεν είναι και τόσο αυτονόητο στους σύγχρονους συγγραφείς.

Ως προς τη γραφή της, νομίζω πως δεν θα μπορούσε να γίνει καλύτερη χρήση των λέξεων, των παρομοιώσεων και των περιγραφών από έναν συγγραφέα. Ας μην ξεχνάμε πως το ύφος της γραφής της επηρέασε και επηρεάζει ακόμα αρκετούς συγγραφείς τρόμου, κάποιοι από τους οποίους θεωρούνται μεγάλα ονόματα, όπως για παράδειγμα ο Stephen King. Με τη σειρά της, βέβαια, και η Shirley Jackson δείχνει τις πιθανές επιρροές της μέσα από τα βιβλία της. Οι επιβλητικοί χώροι και η αδυναμία που προκαλούν στους εκάστοτε ήρωες, ο φόβος του εγκλεισμού αλλά και η απόγνωση η οποία μεταφέρεται στον αναγνώστη μέσω απλών σκηνικών και διαλόγων, δεν μπορούν παρά να φέρουν στο μυαλό μας το αξιοθαύμαστο έργο του Edgar Allan Poe.

Πέρα από τα παραπάνω, δεν πιστεύω πως είμαι σε θέση να ασκήσω “κριτική” ή να αναλύσω τις τεχνικές της κυρίας Jackson, μιας και για εμένα υπήρξε από μικρή ηλικία τρανό παράδειγμα και έμπνευση! Το μόνο που μπορώ να πω με σιγουριά είναι πως η συγκεκριμένη γυναίκα, μέσα από μια σχετικά δύσκολη ζωή, κατάφερε να κρατήσει το πνεύμα και την έμπνευσή της στο υψηλότατο σημείο και εμείς, οι αναγνώστες και συγγραφείς του 21ου αιώνα, μόνο θαυμασμό και σεβασμό μπορούμε να εκφράσουμε για τη βιβλιογραφία και την ψυχοσύνθεσή της. H Shirley Jackson δεν αποτελεί μονάχα ορόσημο για τη λογοτεχνία τρόμου, αλλά και ένα από τα μεγαλύτερα μαθήματα για τη λογοτεχνία και τη ζωή.

Δεν θα συνεχίσω να γράφω άλλα για την αγαπημένη μου λογοτεχνική “μαμά”, γιατί δεν ξέρω κατά πόσο οι λέξεις είναι σε θέση να εκφράσουν όλα όσα θα ήθελα για αυτήν τη γυναίκα. Θα παραθέσω απλώς τα λόγια της, με την ελπίδα να παρακινήσω όλους εσάς να κάνετε το βήμα, να γνωρίσετε καλύτερα το έργο της και να ερωτευτείτε τη λογοτεχνία μέχρι τα βαθιά γεράματα…

“So long as you write it away regularly, nothing can really hurt you.”

Η υπογραφή της Shirley Jackson

προτεινουμε επίσης

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά