Yūrei: Επικίνδυνα μαύρα μαλλιά, κι άλλοι τρόμοι της ιαπωνικής μυθολογίας

by Αγγελική Ράδου
12746306_10154103285434728_728460987_n
Utagawa Hiroshige – “The Ghost of a Blind Female Street Singer”, 19th century. S)

Υπάρχουν κάποια πράγματα που δε θα έπρεπε να τα βιώνουμε μόνοι. Κάποια πράγματα που επιδρούν καταλυτικά πάνω μας, διαστρεβλώνουν την εικόνα που έχουμε για τον κόσμο και μας αφήνουν σπασμένους. Ευάλωτοι και γεμάτοι ραγίσματα απ’ όπου μπορεί τώρα να εισχωρήσει το αλλόκοτο, αρχίζουμε και τα βλέπουμε όλα με άλλο μάτι, καθετί αθώο, έχει -μπορούμε πια να το παραδεχτούμε- και τη σκοτεινή του πλευρά.

Ένα τέτοιο «πράγμα» μού συνέβη πριν αρκετά χρόνια μπροστά σε μια οθόνη τηλεόρασης, ενώ παρακολουθούσα την ταινία “Kwaidan” του Ιάπωνα σκηνοθέτη Masaki Kobayashi. Στην πρώτη από τις τέσσερις ιστορίες, με τίτλο “Black Hair”, ένας φτωχός σαμουράι εγκαταλείπει τη σύζυγο του για να παντρευτεί μια πλούσια γυναίκα και να αποκτήσει καλύτερη κοινωνική θέση. Ο γάμος τελικά δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του και ο σαμουράι επιστρέφει χρόνια μετά, στην πρώτη του γυναίκα μετανιωμένος κι έτοιμος να τιμωρήσει τον εαυτό του για την αδικία που έχει διαπράξει σε βάρος της.

Η εικόνα του σπιτικού που είχε αφήσει, δεν μοιάζει σε τίποτα με το ερείπιο που αντικρίζει ο σαμουράι. Παρόλα αυτά, η γυναίκα του είναι μέσα και συνεχίζει να υφαίνει σαν να μην έχει περάσει μια μέρα. Έκπληκτη από την επιστροφή του αγαπημένου, τον καλοδέχεται, εκείνος της υπόσχεται ότι δε θα ξαναφύγει από κοντά της και ξαπλώνουν μαζί.

12752009_10154103286269728_133518036_o
Ghost paintings by Meiji-period artist Kawanabe Kyōsai (1831-1889)

Το πρωί ωστόσο, ο σαμουράι βρίσκεται μπροστά ή μάλλον δίπλα σε μια δυσάρεστη έκπληξη. Μόλις ανοίγει τα μάτια του, βλέπει ένα σκελετό με μακριά μαύρα μαλλιά, το πτώμα της από καιρό νεκρής συζύγου του.

Το θέαμα τον σοκάρει, το μυαλό του φλερτάρει με την τρέλα, χάνει τα μαλλιά του, προσπαθεί να ξεφύγει απ’ τη φρίκη. Η κόμη όμως της προδομένης συζύγου τον ακολουθεί. Είναι μια οντότητα με δική της ζωή που έρπει στο πάτωμα, σκαρφαλώνει στους τοίχους και θέλει να πάρει εκδίκηση.

Πριν από αυτή την ταινία, και πολύ πριν κυκλοφορήσει το “The Ring”, δεν είχα σκεφτεί ποτέ τα ανθρώπινα μαλλιά ως χαρακτηριστικό που μπορεί να προκαλέσει τρόμο. Ο μύθος που θέλει τα μαλλιά να μακραίνουν ακόμα και μετά θάνατον μού ήταν γνωστός, αλλά δεν τον έβρισκα ποτέ ιδιαίτερα τρομακτικό, μολονότι σε αρκετούς πολιτισμούς ο συγκεκριμένος μύθος ξεκινάει από αρχετυπικούς φόβους, το νήμα του περνάει μέσα από δοξασίες, προλήψεις και παραμύθια και φτάνει ως την εποχή μας, όπου αυτοί οι φόβοι αποκτούν εικόνα και μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε βιντεοπαιχνίδια ή ταινίες.

Πρώτη και εξαιρετικά πλούσια σε συμβολισμούς που έχουν να κάνουν με τα ανθρώπινα μαλλιά, είναι η ιαπωνική μυθολογία. Τα μαύρα, μακριά μαλλιά, στοιχείο δύναμης, υγείας και έντονης σεξουαλικότητας, ήταν ταυτόχρονα για τους Ιάπωνες και ένα γνώρισμα που δήλωνε την ανεξέλεγκτη ενέργεια κι ένας δίαυλος επικοινωνίας με τους νεκρούς σε διάφορα τελετουργικά. Γι’ αυτό, μετά τη γέννηση ενός παιδιού, οι γυναίκες απαγορευόταν να δέσουν τα μαλλιά τους κι ήταν εξίσου μεγάλο σφάλμα να μιλάει κάποιος για την πανούκλα, και άλλες επιδημίες, μπροστά σε μια γυναίκα που περιποιούνταν την κόμη της.

Η λέξη kaminaga, «αυτοί με τα μακριά μαλλιά», ήταν ταμπού και τη χρησιμοποιούσαν ειρωνικά για τους Βουδιστές μοναχούς και κυριολεκτικά για τις γυναίκες. Τα μακριά μαλλιά ήταν ελκυστικά, αλλά και τρομακτικά. Ποθητά αλλά και επικίνδυνα, αφού μέσα τους κατοικούσαν δαιμόνια.

Με στόχο να κρατήσουν μακριά τα κακόβουλα πνεύματα, πολλοί ναοί στην Ιαπωνία διαθέτουν σχοινιά γιγαντιαίων διαστάσεων, φτιαγμένα από δωρεές ανθρώπινων μαλλιών και σε αρκετά σπίτια οι γυναίκες δένουν στα δοκάρια τα μαλλιά τους για τον ίδιο λόγο.

12421505_10154103287014728_407802385_n
Ghost Diagram | Takato Yamamoto

Στην αρχαία Ιαπωνία, πίστευαν ότι το πνεύμα ενός ανθρώπου που πεθαίνει σε ατύχημα, με αφύσικο τρόπο ή μέσα σε μια αγωνιώδη συναισθηματική κατάσταση, παρέμενε στον κόσμο των ζωντανών και προκαλούσε στοιχειώματα, αρρώστιες, ακόμα και το θάνατο.

Ένα τέτοιο φάντασμα με μακριά μαύρα μαλλιά, γνωστό στην ιαπωνική μυθολογία και ως yūrei, προσπαθεί να κατευνάσει μέσα από ένα μοιρολόι ο ποιητής Hitomaro. Γεμάτος θλίψη για μια νεαρή γυναίκα που πνίγηκε, παρομοιάζει τον καπνό που βγαίνει από την καύση του σώματος της κατά την κηδεία της, με άσπρα μαλλιά και σύννεφα. Yπονοεί ότι το άτυχο θύμα έχει περάσει από το φυσικό κύκλο της ζωής και η ενέργεια που εκφράζεται με τα μακριά μαύρα μαλλιά, έχει μετουσιωθεί, γι’ αυτό και γράφει:

«The black hair of the girl of Izumo, where rise the eightfold clouds, floats out over the depths of the Yoshino River».

Πιο συγκεκριμένα, ο Hitomaro προσπαθεί μέσα από συμβολισμούς να τοποθετήσει τον συγκεκριμένο θάνατο σ’ ένα ευρύτερο πλαίσιο. Όσο ήταν ζωντανή, η νεαρή γυναίκα είχε τη δυνατότητα να γονιμοποιηθεί κι αυτό εκφραζόταν από τα μακριά, μαύρα μαλλιά της. Ο ξαφνικός θάνατος κατέστρεψε αυτή τη δυνατότητα κι έτσι οι προσδοκίες της ίδιας της γυναίκας αλλά και της κοινωνίας, για γάμο, οικογένεια και μια ζωή ως τα γεράματα, έμειναν ανεκπλήρωτες. Οι επιθυμίες και οι ελπίδες της νεκρής είναι τώρα ικανές να την μετατρέψουν σε στοιχειό με άγρια κι ανακατωμένα μαλλιά, που της δίνουν τη δύναμη να τριγυρίζει στον κόσμο κάνοντας κακό στους ζωντανούς.

12476905_10154103289534728_1483166722_o
Katsushika Hokusai: The Mansion of the Plates, 1831–32

Ο Lafcadio Hearn, γνωστός για τις θρυλικές του ιστορίες φαντασμάτων, απ’ όπου εμπνεύστηκε κι ο Kobayashi την ταινία “Kwaidan”, είχε γράψει πως τα μακριά μαλλιά μας νεαρής γυναίκας μπορούν, κάτω από ορισμένες συνθήκες, όπως λόγου χάρη η καταπιεσμένη ζήλια, να μεταμορφωθούν σε ερπετά. Στα γραπτά του υποστηρίζει πως στην αρχαία Ιαπωνία, οι πατριαρχικοί κανόνες κρατούσαν σε πολιτισμένο επίπεδο τις σχέσεις ανάμεσα στη σύζυγο ενός πλούσιου άντρα και στην ερωμένη του, που ήταν υποχρεωμένες να ζουν κάτω απ’ την ίδια στέγη. Τη νύχτα όμως, το μίσος της μιας για την άλλη απελευθερωνόταν και φώλιαζε στα πυκνά τους μαλλιά, μετατρέποντας τα σε φίδια που σφυρίζουν με μανία και παλεύουν για την επικράτηση της κατόχου τους. Γι’ αυτό τα δεμένα και περιποιημένα μαλλιά αποτελούσαν ενσάρκωση των πατριαρχικών ιδανικών και οι γυναίκες με αυτό το χαρακτηριστικό θεωρούνταν αξιοπρεπείς και φιλότιμες.

Οι συμβολισμοί που αφορούν τα ανθρώπινα μαλλιά είναι ατελείωτοι και διάχυτοι όχι μόνο στην ιαπωνική μυθολογία αλλά στην ασιατική κουλτούρα γενικότερα. Η μελέτη τους, προσφέρει ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τη ζωή, τα ήθη και τα έθιμα αυτών των λαών και οπωσδήποτε έμπνευση και αρκετούς εφιάλτες σε όποιον αποφασίσει να εντρυφήσει. Αν είστε ανάμεσα σ’ αυτούς, αναζητήστε τις ταινίες που προτείνω παρακάτω και παρακολουθήστε τις κατά προτίμηση με παρέα. Αν αποφασίσετε διαφορετικά, εγώ μπορώ να είμαι ήσυχη. Σας προειδοποίησα.

Kwaidan (1964), Masaki Kobayashi

Gabal (The Wig, 2005), Shin-yeon Won

*Μην παραλείψετε να δείτε και το “Infamy”, τον 2ο κύκλο του “The Terror”, όπου ένα yūrei τρομοκρατεί ένα αμερικάνικο στρατόπεδο συγκέντρωσης στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά